Geodezja w gospodarce nieruchomościami

Plan materiału nauczania


1. Wprowadzenie do przedmiotu

Zajęcia organizacyjne.
Za
poznanie z programem nauczania, systemem oceniania i wykazem podręczników
1/2 godz  

Podstawowe zagadnienia geodezji w gospodarce nieruchomościami.
1/2 godz.     Razem 1 godz.

Gospodarka_nieruchomościami, Nieruchomość

Znać cel urządzania terenów. Znać rolę geodezji w gospodarce nieruchomościami i planowaniu przestrzennym

Podstawy rolnictwa
1 godz    Razem 2 godz

Ziemia jako środek produkcji. Przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa. Rolnictwo jako dziedzina nauki i gospodarki.
Definiować pojęcia: siedlisko (biotop), gleba, rola, pogoda, klimat, sprawność gleby, dobrzenie, kultura roli.
Znać systematykę roślin uprawnych.
Wiedzieć, co nazywamy użytkami zielonymi.
Wiedzieć,  w  jakim   celu  przeprowadza się
zmianowanie roślin.

Podstawy leśnictwa
1 godz.    Razem 3 godz

Definiować pojęcia: las, lesistość, drzewostan.
Typ siedliskowy lasu. Plan Urządzania Lasu (PUL). Pozyskiwanie drewna.
Znać podstawowe organy administracji leśnej.
Wymieniać powierzchniowe obiekty leśne.
Charakteryzować  i  rysować  powierzchniowe obiekty leśne.
Znać rodzaje map leśnych.
Umieć odczytywać mapy leśne.
Wiedzieć, czym zajmuje się inwentaryzacja lasów.
Znać działy gospodarki leśnej

Klasyfikacja gruntów
1 godz.     Razem 4 godz

Zarys wiadomości o glebach
1. Pojęcia podstawowe: gleboznawstwo, gleba, gleba jako układ 3-fazowy, proces glebotwórczy
2. Gleba jako element środowiska przyrodniczego
3. Czynniki procesów glebotwórczych
4. Składniki gleb, skład chemiczny gleb, skladniki organiczne,
5. Funkcje gleby
6. Własności fizyczne i chemiczne gleb
7. Poziomy genetyczne gleb
8. Procesy glebotwórcze gleb w Polsce
9. Systematyka gleb Polski
10. Charakterystyka podstawowych typów gleb w Polsce
11. Zarys systematyki gleb wg FAO/WRB
12. Przydatność rolnicza gleb Polski
13. Klasy bonitacyjne gleb
14 Kompleksy przydatności rolniczej gleb
15. Degradacja gleb i jej zapobieganie
16. Rekultywacja gleb
17. Prace podczas klasyfikacji bonitacyjnej gleb
18. Dokumentacja klasyfikacji gleb
19. Ochrona gruntów rolnych i leśnych


Wymienić czynniki glebotwórcze.
Umieć scharakteryzować czynniki glebotwórcze
Znać rodzaje użytków gruntowych.

Znać zasady bonitacji gruntów.
Znać etapy prac klasyfikacyjnych

2. Podstawowe pojęcia w gospdarce nieruchomościami

Podstawowe pojęcia stosowane
w geodezji urządzeniowo rolnej
2 godz.     Razem 6 godz.

Definiować  pojęcia:   obiekt   powierzchniowy, jednostka  ewidencyjna,  obręb  ewidencyjny, nieruchomość,  działka,   działka  budowlana, parcela, użytek gruntowy, gospodarstwo rolne.
Umieć   zaznaczyć  powyższe  powierzchnie  na
mapach i schematach.

Znać różnicę między nieruchomością gruntową, budynkową i  lokalową.

Podstawy prawne dotyczące nieruchomości
3 godz.    Razem  9 godz.

Znać formy zarządzania i użytkowania gruntów.
Definiować pojęcia: własność, współwłasność, użytkowanie, użytkowanie wieczyste, dzierżawa,
najem, użyczenie, posiadanie zależne i samoistne, wspólnota gruntowa, zarząd.
Operować  różnicami   pomiędzy  powyższymi pojęciami na przykładach.
Znać  różnice  między  posiadaczem  zależnym i niezależnym.
Wymienić rodzaje prawa rzeczowego. Wytłumaczyć zasady spadkobrania.
Znać różnicę między osobą prawną i fizyczną

Postępowanie administracyjne
3 godz.    Razem 12 godz.

Znać terminy obowiązujące przy postępowaniach administracyjnych.
Wymienić  organy  administracji  geodezyjno  - kartograficznej.
Znać właściwości organów administracyjnych.
Znać treść i formę podstawowych dokumentów administracyjnych.
Analizować na przykładach dokumenty: ugoda, postanowienie, decyzja, zażalenie, odwołanie, skarga.

3. Metody obliczania pól i powierzchni

Analityczna metoda obliczania powierzchni
10 godz.    Razem 22 godz

Wymienić metody obliczania powierzchni.
Wiedzieć na czym polega analityczna metoda obliczania powierzchni.
Znać  rodzaje obliczania powierzchni
w metodzie
analitycznej w zależności od danych pomiarowych.
Znać wzory do obliczania  powierzchni  metodą analityczną.
Obliczać poprawnie  powierzchnię  każdym sposobem.
Samodzielnie wykonywać projekty obliczeniowe.

Graficzna metoda obliczania powierzchni
6 godz.    Razem 28 godz.

Znać wzory matematyczne wykorzystywane do obliczania powierzchni met. graficzną.
Umieć przeliczać długości i powierzchnię w różnych skalach.
Poprawnie obliczać powierzchnie działek z map metodą graficzną.

Egzamin pisemny

2 godz.    Razem 30 godz.



Wprowadzenie do przedmiotu

Podstawowe zagadnienia geodezji w gospodarce nieruchomosciami

 Gospodarka nieruchomościami

Gospodarka nieruchomościami - proces obejmujący zasady i czynności o charakterze prawnym i geodezyjno prawnym, mających na celu właściwe zarządzenie nieruchomościami.

Ustawa z 21.08.1997 r. oo gopodarce nieruchomościami

Gospodarowanie nieruchomościami jest działalnością realizowaną w konkretnym środowisku społecznym i przyrodniczym w celu zaspokajania potrzeb określonych jednostek lub grup ludności oraz usprawnienia relacji pomiędzy tymi jednostkami lub grupami


Gospodarka nieruchomosciami obejmuje

Nieruchomość

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny  (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.)
Art. 46. § 1. Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

USTAWA z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Art. 4.-Ilekroć w ustawie jest mowa o:1) nieruchomości gruntowej – należy przez to rozumieć grunt wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności;


 NIERUCHOMOSC

Ustawa z dnia 23 kwiecien 1964 roku Kodeks Cywilny ( Dz. U. z dnia 18 maj 1964 roku)
Art. 5. Nie można czynic ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społecznogospodarczym
przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Art. 46. § 1. Nieruchomosciami sa czesci powierzchni ziemskiej stanowiace odrebny przedmiot własnosci (grunty), jak również budynki trwale z gruntem zwiazane lub czesci takich budynków, jeżeli
na mocy przepisów szczególnych stanowia odrebny od gruntu przedmiot własnosci.
§ 2. Prowadzenie ksiag wieczystych reguluja odrebne przepisy.

Art. 47. § 1. Czesc składowa rzeczy nie może byc odrebnym przedmiotem własnosci i innych praw rzeczowych.
§ 2. Czescia składowa rzeczy jest wszystko, co nie może byc od niej odłaczone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całosci albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu
odłaczonego.
§ 3. Przedmioty połaczone z rzecza tylko dla przemijajacego użytku nie stanowia jej czesci składowych.
Art. 48. Z zastrzeżeniem wyjatków w ustawie przewidzianych, do czesci składowych gruntu należa w szczególnosci budynki i inne urzadzenia trwale z gruntem zwiazane, jak również drzewa i
inne rosliny od chwili zasadzenia lub zasiania.

Art. 49. Urzadzenia służace do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, pradu elektrycznego oraz inne urzadzenia podobne nie należa do czesci składowych gruntu lub budynku,
jeżeli wchodza w skład przedsiebiorstwa lub zakładu.

Art. 50. Za czesci składowe nieruchomosci uważa sie także prawa zwiazane z jej własnoscia.

 NIERUCHOMOSC ROLNA – GRUNT ROLNY

Art. 461. Nieruchomosciami rolnymi (gruntami rolnymi) sa nieruchomosci, które sa lub moga byc wykorzystywane do prowadzenia działalnosci wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roslinnej i
zwierzecej, nie wyłaczajac produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.
– Kryterium wyodrebniajacym nieruchomosc rolna jest jej sposób wykorzystania: rzeczywisty lub potencjalny. Definicja ta odwołuje sie do sposobu korzystania lub możliwosci wykorzystania gruntu
na cele produkcji rolnej.
– Kryterium wyodrebniajacym grunt rolny jest jego przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Dla ustalenia możliwosci wykorzystywania nieruchomosci w okreslony sposób pomocne beda zatem zapisy w ewidencji gruntów oraz ustalenia obowiazujacych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Granice przestrzenne rolnej nieruchomosci gruntowej:
Art. 143. W granicach okreslonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własnosc gruntu rozciaga sie na przestrzen nad i pod jego powierzchnia. Przepis ten nie uchybia przepisom
regulujacym prawo do wód.
– Prawo do wód reguluje ustawa z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 z pózn. zm.)
– Prawo do czesci składowych gruntu reguluje ustawa z 4 lutego1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 27, poz. 96 ze zm.)


GOSPODARSTWO ROLNE
Art. 553. Za gospodarstwo rolne uważa sie grunty rolne wraz z gruntami lesnymi, budynkami lub ich czesciami, urzadzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowia lub moga stanowic zorganizowana całosc
gospodarcza, oraz prawami zwiazanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.


Gospodarka nieruchomościami określa metody i warunki zarządzania przestrzenią i jej obiektami, wynikającymi głównie z zasad i ustaleń zawartych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (Hycner, 2006)

Problematyka gospodarki nieruchomościami w Polsce znajduje się aktualnie (2009 r.) w kompetencjach 5 resortów:
· Ministerstwa Infrastruktury,
· Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
· Ministerstwa Środowiska,
· Ministerstwa Obrony Narodowej
· Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Natomiast przepisy ustawowe dotyczące gospodarki nieruchomościami, pojmowanej jako ogół procesów wymiany dóbr i usług (Wierzbowski, 2007),
Zawarte są głównie w:
· ustawie – Kodeks cywilny,
· ustawie o gospodarce nieruchomościami,
· ustawie o własności lokali,
· ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
· ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego,
· ustawie o scalaniu i wymianie gruntów,
· ustawie o lasach
· ustawie o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym,
· ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
· ustawie o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz Agencji Mienia
Wojskowego
· ustawie o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Oprócz resortowego rozdrobnienia kompetencji, rozstrzygnięcia z zakresu gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego dotyczą zróżnicowanych form zbywania i nabywania nieruchomości (własność, wieczyste użytkowanie, trwały zarząd, dzierżawa).


GEODEZJA KATASTRALNA to dział geodezji, a także nazwa przedmiotu nauczania, zajmującego się opisem czynności geodezyjno-administracyjnych związanych z obsługą podstawowych procedur z zakresu gospodarki nieruchomościami przy wykorzystaniu wiedzy z prawa rzeczonego i administracyjnego, planowania przestrzennego, ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości) i geodezji.
Jest to ten segment nauki geodezyjnej, który pełni funkcję usługową w stosunku do planowania przestrzennego, a w szczególności do gospodarki nieruchomościami w jej prawnym i przestrzennym wymiarze.
Efektem geodezyjnej obsługi wspomnianych procedur (procesów) są zmiany stanów ewidencyjnych i stanów prawnych nieruchomości, a także wzbogacenie informacji o terenie, umożliwiających efektywny obrót nieruchomościami.

żGeodezja katastralna to dział geodezji zajmujący się opisem czynności geodezyjno-administracyjnych związanych z obsługą podstawowych procedur z zakresu gospodarki nieruchomościami przy wykorzystaniu wiedzy z prawa rzeczowego i administracyjnego, planowania przestrzennego, ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości) i geodezji. Ten segment nauki geodezyjnej pełni funkcję usługową w stosunku do planowania przestrzennego, a w szczególności do gospodarki nieruchomościami w jej prawnym i przestrzennym wymiarze. Efektem geodezyjnej obsługi wspomnianych procedur (procesów) są zmiany stanów ewidencyjnych i stanów prawnych nieruchomości, a także wzbogacenie informacji o terenie, umożliwiających efektywny obrót nieruchomościami.

EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW (KATASTER NIERUCHOMOŚCI) to, według ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne [11], prowadzony w skali całego kraju w sposób jednolity, systematycznie aktualizowany i wiarygodny, rejestr publiczny będący zbiorem informacji o gruntach, budynkach, lokalach i ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami.

Cel urządzania terenów.

Geodezyjne urządzanie gruntów jest to proces poszukiwania i tworzenia (planowania, projektowania, realizacji) pożądanego nowego stanu obiektów i przekształcania wraz z nimi struktury przestrzennej obszaru.

Zasady:


Rola geodezji w gospodarce nieruchomościami i planowaniu przestrzennym

Zadania geodezji w gospodarce nieruchomościami

Głównymi zadaniami geodezji  są: wyznaczanie kształtu i zrozmiarów Ziemi oraz określanie położenia wybranych obiektów na ustalonej powierzchni odniesienia.
Ważną kategorią obiektów podlegajacym czynnosciom pomiarowym przu użyciu geodezyjnych techni wyznaczania połozenia są  nieruchomości.

Geodezja gospodarcza-obejmuje szeroki zakres zadań związanymi z różnymi dziedzinami gospodarki, a zwłaszcza z dokumentacją obiektów zagospodarowania powierzchni ziemi oraz przekształceniami i przebudową tych obiektów (prace urządzeniowe i budowlane).
Ponadto: pomiary sytuacyjno-wysokościowe, rozgraniczenie i podziały nieruchomości, geodezyjne pomiary podstawowe, geodezyjna obsługa inwestycji, redakcja map

Do prac geodezyjnych związanych z gospodarką nieruchomosci można zaliczyć:
  1. Prowadznie ewidencji gruntów i budynków EGiB, geodez. ewidencji sieci uzbrojenia terenu GESUT, gleboznawczej klasyfikacji gruntów, wnoszenia do ewidencji zmian w celu utrzymania operatu ewidencji w stanie aktualności.
  2. Uzgadanianie usyruowania projektowanych sieci uzbrojenia terenu
  3. Zakładanie i aktualizacja mapy zasadniczej
  4. Osadzanie i ochrona znaków geodezyjnych na niruchomościach
  5. Gospodarowania zasobem nieruchomości należącym do Skarbu Państwa i zasobem nieruchomości publicznych (gminy, powiatu, województwa)
  6. Wykonywanie prac z zakresu wywłaszczeń
  7. Scalanie i wymiana gruntów
  8. Prace związane z podziałem, wykupem, zamiana i zrzeczeniem się nieruchomości
  9. Prowadzenie spraw i przygotowanie opracowań geodez.prawnych, związanych z regulowaniem stanów prawnych nieruchomości
  10. Koordynacja działań służb geodez. z organami podatkowymi oraz z wydziałami ksiąg wieczystych sądów rejonowych
  11. Przekazywanie w zarząd Lasów Państwowych gruntów Skarbu Państaw, przeznaczonych do zalesienia
  12. Prowadzenie rejestru cen i wartości nieruchomości
  13. Prowadzenie baz danych wchodzących w skład Krarajowego Systemu Informacji o Terenie
  14. Prowadzenie rejestru granic i powierzchni jednostek zasadniczego podziału terytorialnego

Zadania geodezji  w budownictwie

Inwestycyjny proces budowlany obejmuje 3 etapy: przygotowanie inwestycji, projekt, budowe i użytkowanie budowli.
Ważna rolę odgrywają prace geodezyjne oraz dokumentacja geodezyjna.
Na każdym etapie procesu budowlanego niezbędna jest współpraca: inwestora, projektanta, kierownika budowy z geodetami.
W fazie przygotowania inwestycji konieczne jest przygotowanie odpowiednich map (zasadniczej, topograficznej, tematycznych), zgromadzenie dancyh z ewidencji (EGiB i GESUT)
oraz innych z państwowego zasobu geodez. kartograficznego.
Na etapie sporzadzenia projektu budowlanego wymagany jest projekt zagospodarowania, sporządzony na aktualnej mapie dla celów projektowych.
Mapa do celów projektowych stanowi fragment mapy zasadniczej powiększony o pas szerokości min. 30m i ewentualnie obszar chroniony.
Projekt zagospodarowania działki lub terenu powinien zawierać projekt usytuowania sieci uzbrojenia terenu z naniesionym istniejącym uzbrojeniem.
Lokalizację projektowanych przewodów należy zgłosić z ZUDP przy starostwie powiatowym.
Opracowanie mapy dla celów projektowych zgłaszane jest w ODGiK. Gdy mapa wykonana jest właściwie otrzymuje odpowiednią klauzulę.
Po uzyskaniu przez inwestora prawomocnej decyzji  o pozwoleniu na budowę mogą być podjęte prace budowlane.
Zgodnie z ustawą żPrawo Budowlaneż, obiekty budowlane podlagają geodezyjnemu wyznaczeniu w terenie - wytyczeniu.
Po zakończeniu budowy należy dokonać geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, umozliwiającej naniesienie zmian na mapie zasadniczej.
Niektóre budowle jak. np. kominy, suwnice, zapory itp. wymagaja okresowych geodezyjnych pomiarów kontrolnych.
 

Zadania geodezji  w planowaniu przestrzennym

Planowanie przestrzenne jest elementem ogólnego systemu planowania społeczno-gospodarczego. Stanowi zespół instytucji, metod i przesięwzięć zmierazających do racjonalnego gospodarowania przestrzenią.
Planowanie przestzrenne może odnosic się do różnych obszarów: kraju, wojeewództwa, powiatu, gminy.
Ze wzgledu na stopień uszczegółowienia najważniejszy jest Miejscowy Plan Zagospodarowania Pzrestzrennego - MZP.
Celem MZP jest ustalenie przeznaczenia terenów z uwzględnieniem przewidywanych inwestycji i  ustalenie zagospodarowania poszczególnych stref zaznczonych na podkładzie mapowym.
W planowaniu tym biorą udział przedstawiciele wielu dyscyplin. Wśród nich znaczący udział mają geodeci, pełniący głównie funkcje wykonawcze.

Do zadań geodezji w planowaniu przestrzennym można zaliczyć:


Podstawy rolnictwa

Przepisy prawne

 Kodeks cywilny 

Ustawa z 28.09.1991 o lasach tekst jednolity 2005 dz ust 45 poz.435

Ustawa z 03.02.1995 o ochronie gruntów rolnych i leśnych tekst 2004 dz ust 121 poz 1266

Ustawa z 26.03.1982 o scalaniu i wymianie gruntów tekst jednolity 2003 dz ust 178 poz 1749

Ustawa z 19.10.1991 o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa tekst jednolity 2007 dz ust 231 poz 1700

               11.04.2003 0 kształtowaniu ustroju rolnego nr dz 64 poz 592

Ustawa z 18.07.2001 o prawo wodne tekst 2005 dz ustaw 239 poz.2019

Rozporz. Rady ministrów z dn. 04.06.1956r. w sprawie klasyfikacji gruntów dz. Ust 1956r nr 19 poz 97

Rozporz. Z dn 11.02.2003r w sprawie warunków i trybu ustalania wysokości oraz poboru opłaty melioracyjnej dz ust 2003 nr 41 poz 345


Tradycyjnie za rolnictwo uważano dział gospodarki narodowej opierający produkcje na czynniku ziemia jako czynniku aktywnym na którym oparte są procesy biologiczne

Prawo rolne:  Całokształt norm prawnych regulujących stosunki społeczne związane z kształtowaniem ustroju rolnego, w tym także produkcji rolnej i rynku rolnego.

Podstawowe wiadomości z rolnictwa

Ziemia jako środek produkcji

Słowo żziemiaż  ma wiele znaczń.
żZiemiaż oznacza nazwe planety.
Słowo żziemiaż może oznaczać:
Ziemia jako środek produkcji  jest bogactwem naturalnym, powstałym bez udziału człowieka, natomiast gleba to przypowierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej, tworząca się w wyniku długiego procesu glebotwórczego.
Na proces glebotwórczy mają wpływ różne czynniki naturalne jak:

Gleby naturalne - powstają bez ingerencji człowieka, utworzone w wyniku dzialania procesów przyrodniczych i naturalnych zespołów roślinnych
Gleby antropogeniczne - kształtowane przez człowieka, prowadzącego produkcję roślinna
Wpływ człowieka jest przewaznie pozytywny.
Zabiegami agrotechnicznymi zwiększającymi żyzność gleb są: właściwa uprawa, melioracje wodne i przeciwerozyjne, wapnowanie, nawożenie mineralne i organiczne i inne.

W rolnictwie ziemia pełni podwójną rolę: jako teren wytwarzania produktów tolnych i jako srodek produkcji. Spełnia też funkcję czynną, będąc środowiskiem życia roslin.
Ziemia pełniąć rolę środka produkcji przybiera też postać narzędzia pracy.

W odróżnieniu od innych środków produkcji ziemia odznacza sie 4 cechami:
  1. niezniszczlność - na skutek racjonalnej produkcji rolnej ziemia nie zużywa się (nie musi podlegać amortyzacji), nie ulega zniszczeniu i może być ulepszana
  2. stałośc położenia - nie można przenieść pola uprawnego w inne miejsce, w przeciwieństwie do własności ziemi i sposobu jej użytkowania
  3. niepomnażalność - wynikajśca z ograniczonych zasobów obszarowych ziemi jako środka prowadzenia produkcji rolniczej
  4. charakter przestrzenny - powodujący konieczność pzrystosowania maszyn rolniczych do mobilnego procesu pracy
Aby właściwie wykorzystać glebę jako środek produkcji, trzeba poznać jej włąściwości hydrologiczne i hydrograficzne.
Dlatego przeprowadza się szereg studiów, których wyniki mają postac: opisów, map: topograficznych, glebowych, glebowo-rolniczych, klasyfikacyjnych, geobotanicznych, wodno-melioracyjnych i innych.

Czynniki rozwoju rolnictwa

Czynniki oddziałujące na rozwój rolnictwa (pozytywny lub negatywny) można podzielić na przyrodnicze, związane z warunkami środowiska naturalnego oraz pozaprzyrodnicze (antropogeniczne), związane z działalnością człowieka.
Czynniki przyrodnicze znacząco wpływające na rozwój rolnictwa:
Czynniki pozaprzyrodnicze:

Przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa

Wpływ ukształtowania terenu.

Jest ważnym czynnikiem wpływającym na sposób zagospodarowania rolniczego. Dla lokalizacji gruntów ornych najbardziej są dogodne tereny nizinne, równinne, faliste i pagórkowate o niewielkich spadkach i róznicach wysokości względnych. Takie ukształtowanie ogranicza szybki spływ wody z opadów i roztopów a tym samem erozji gleb, spzryja wzrostowi próchnicy, magazynowania składników pokarmowych i wilgoci w glebie. Ułatwia mechanizację upraw oraz zbiór i transport plonów.
Wraz ze wzrostem wysokości bezwzględnej oraz zwiększaniem się nachylenia terenu, sprawność uprawy roli obniża się. Tereny górskie mają skrócony okres wegetacyjny, strome stoki bardiej podatne na erozję i mają cieńszą pokrywę glebową. Przy nachyleniu > 30 stopni trzeba stosować orkę prostopadle do spadku (poziomą) a nawet uprawe tarasową. Powierzchnie stromych stoków tzreba pzreznaczać na użytki zielone lu zalesiać 9niszczenie gleby pzrez erozję czy osuwiska).
W Polsce  ukształtowanie terenu na ogół sprzyja produkcji rolnej: ok. 75% terenów nizinnych, obszary na wysokości 200-300m ok. 16% powierzchni, 300-500m ok. 5,6%, rejony  ponad 500m n.p.m. tylko 3,1%.
Na stokach wzgórz działanie wiatru i deszczu jest silniejsze niz na równinach, jest gorsze nagrzewanie.Zbocza o ekspozycji południowej otzrymuja wiecej światła i ciepła niż zbocza o innej ekspozycji lub poziome tereny górskie.

Wpływ warunków klimatycznych i pogodowych


Klimat - uogólniony i charakterystyczny dla pewnego obszaru pzrebieg zjawisk i procesów pogodowych (atmosferycznych), rozpatrywany w okresie rocznym na podstawie długoletnich (min. 30 lat) obserwacji tych zjawisk i pomiarów meteorologicznych: temperatury, wilgotnosci powietrza, rozkladu i wielkości opadów atmosferycznych, ruchów mas powietzra, nasłonecznienia.
Klimat zależy też od czynników geograficznych jak; szerokosć geograficzna, połozenie obszaru względem większych zbiorników wodnych, rzeźba terenu, szata graficzna, wysokość n.p.m.

Agroklimat - dlugookresowy calokształt stanów pogodowych na danym obszarze, ocenianyz z punktu widzenia ich pzrydatności na produkcję rolniczą. Obok jakości gleb agroklimat determinuje rodzaj i efektywność produkcji roślinnej.

Pogoda - zespół zjawisk fizycznych, zachodzących w atmosferze nad danym obszarem w danej chwili lub w ciagu ustalonego krótkiego czasu.
Składniki pogody: cisnienie atmosferyczne, wiatr, zachmuzrenie nieba, temperatura i wilgotnośc powietrza, opady.
Pogoda jest rownież określana przez ilosciowo-jakosciowy opis warunków meteorologicznych.
Nauką zajmującą się pogoda jest meteorologia. Agrometeorologia bada warunki meteorologiczne, majace znaczenie dla rolnictwa.

Klimat Polski jest umiarkowany.
Kształtuja go: połozenie w średnich szerekościach geograicznych, lokalizacja w środkowej części Europy miedzy częścią zach. graniczącą z Atlantykiem a wielkim obszarem lądowym Eurazji,  przewaga nizin, równoleznikowy pzrebieg lańcuchów górskich spzryjający strefowej wymianie mas powietzra.
Klimat nasz jest przejściowy międy morskim a kontynentalnym, duża rozmaitość i zmienność typów pogody, pory roku o nieregularnym przebiegu. Przewaga wiatrów zachodnich.
Opady roczne średnio ok. 600mm (poniżej 500mm Kujawy, Wielkopolska, Nizina mzowiecka, ponad 1000mm w górach).

Okres wegetacyjny: okres czasu, w którym średnia dobowa temperatura przekracza 5 stopni C.
Okres ten wynosi maks. 220 dni i występuje na Nizinie Śląskiej, Podkarpaciu i na zachodzie kraju. W Polsce półn.wschodniej i w górach okres wegetacji moze wynosić poniżej 180 dni.

Wpływ zasobów wodnych

Zasoby wodne danego obszaru warunkują głównie takie czynniki jak: wielkość opadów rocznuych, obecność terenów bagiennych, torfowisk, zbiorników wodnych, cieków i ich zabudowa techniczna, rzeźba terenu, zdolności retencyjne gleb oraz pzrepuszczlnośc podłoża glebowego, lesistość, melioracje wodne (nawadniające i odwadniajace) oraz gospodarka irygacyjna polegajaca na budowie urządzeń nawadniających, studni, kanałów, tam i zapór wodnych.
Rośliny wymagają odpowiedniej wilgotności gleby. Stałego dostępu do źródeł wody wymaga też chów zwierząt.
Melioracje umozliwiają odwodnienie gleb podmokłych oraz nawadnianie gleb lekkich i suchych. Poprawę stosunków wodnych można osiągnąć pzrez regulację cieków naturalnych:kształtowanie koryta, budowe jazów, zastawek, zbiorników, urządzeń przeznaczonych do ochrony przeciwpowodziowej.
 Polska jest krajem o malych zasobach wodnych, na 1 mieszkańca przypada rocznie 1660m3 wody (3 razy mniej niż średnio w Europie i 5 razy mniej niż w świecie).
Deficyt wody występuje szczególnie na Nizinie Wielkopolskiej i Roztoczu.
Poważny problem stanowią powodzie.

Wpływ warunków glebowych

Gleba dostarcza roślinom uprawianym składników pokarmowych i wody, dlatego jest na danym obszarze jednym z najważniejszych czynników rozwoju rolnictwa.
O jakości gleby decyduje jej żyzność, czyli zespół cech fizycznych, chemicznych i biologicznych zapeaniający roślinomwarunki wzrostu.

Żyzność mozna podzielić na:

Gleby żyzne mają odczyn zbliżony do obojętnego (pH=7), są dobzre napowietzrone i uwilgotnione, zasobne w składniki pokarmowe.
Należą do nich:

Rolnictwo jako dziedzina gospodarki

Rolnictwo jest jednym z najważniejszych działów gospodarki, którego zasadniczym celem jest dostarczenie ludziom i zwierzetom żywności do bezpośredniego spozycia oraz surowców dla pzremysłu spożywcego i inncyh gałęzi produkcji, ktore nie są zwiazane z wytwarzeniem zywności.
Uprawa roli i roślin oraz chów i hodowla zwierząt w rolnictwie dostarcza produktów roślinncyh i zwierzecych.
Dodatkowo rolnictwo spełnia zadania społecne jak: udział w zatrudnieniu ludnosci i dostarczenie źródełutzrymania, kształtowanie środowiska naturalnego i karjobrazu oraz rola kulturotwórcza.
Cechą polskiego rolnictwa jest duze rozdrobnienie gospodarstw, dominacja gleb o średniej i małej przydatności rolniczej, słaba mechanizacja, niskie zużycie pzremyslowych środków produkcji, co zmniejsza towrowość produkcji rolnej i  zwiększa pracochłonność.
Najważniejsze rośliny uprawiane w Polsce to zboża, wykozrystywane dla celów żywieniowych, pzremysłowych i jako pasza dla zwierząt.

Zboża uprawiane w Polsce:
Wśród zbóż wyróżnia sie odmiany jare, wysiewane wiosną  i ozime, siane w jesieni.
Pszenica stanowi 18,8% ogółu zasiewów - 2112 tys. ha w 2007r. Uprawiana w największej ilości gospodarstw w Polsce południowej.

Żyto
W Polsce ponad 30% powierzchni gruntów ornych posiada gleby suche, lekkie i kwaśne (niskie pH), przez co wiele gatunków roślin plonuje słabo.
Do nielicznych gatunków, które mogą wydac stosunkowo dobre plony jest żyto, drugie pod względem areału uprawy.
Największy obszar zasiewów (16,2%) występuje w centralnej i wschodniej części kraju (Nizina Mazowiecka i Podlaska), gdzie zalegaja gleby bielicowe.
W 2007r. powierzchnia zasiewów żyta wynosiła 1316 tys. ha.

Jęczmień ma podobne wymagania glebowe jak pszenica. Uprawia się go najwięcej na północnym wschodzie Polski.
Ma zastosowanie jako pasza, do wyrobu kasz i słodu do produkcji piwa.
Nie nadaje się na mąkę do wyrobu chleba, ze względu na brak białek glutenowych.

Owies uprawiany na glebach lekkich i w rejonach chłodnych, głównie w górach i półn.wsch. części kraju.
Dzięki lekkostrawności, walorom leczniczym, zawartości składników odżywczych i wzmacniających wykorzystywany jest do celów spożywczych (kakao, płatko owsiane) i polecany w diecie.
Również wykorzystywany jako pasza dla koni. Nie nadaje się na zboze chlebowe.
W Polsce uprawa owsa zajmuje 550 tys. ha (ok. 8%).

Ziemniak
Bylina pochodząca z Ameryki Południowej i jadalna o bardzo dużym znaczeniu w rolnictwie, uprawiana na całym swiecie, głównie w strefie klimatu umiarkowanego.
Bardzo wydajna, wysoki plon z jednostki powierzchni.
Uprawa w Polsce 670 tys ha. w 2007r, czyli 5% zasiewów. W 1986 r. zajmowala 2 mln ha.
Największy udział w uprawie w Polsce centralnej.
Ziemniaki sa uprawiane na glebach lekkich, piaszczystych należących do niższych klas, lecz silnie nawozonych obornikiem, natomiast w okresie dorzewania bulw nie tolerują niskich temperatur i wilgoci.

Rośliny przemysłowe
Do najważniejszych roślin pzremysłowych uprawianych w Polsce należą: burak cukrowy, ziemniak, zrepak i tytoń.

Rośliny pastewne (paszowe) - uprawiane na paszę dla zwierząt domowych, zajmują trzecie miejsce pod względem ogólnej powierzchni zasiewów (po zbożach i ziemniakach).
Rośliny lub mieszanki: strączkowe, motylkowe drobnoziarniste ( koniczyna, lucerna, esparceta), okopowe (buraki pastewne, brukiew, marchew pastewna, kapusta, rzepa, inne), kukurydza na pasze.



Pojęcia: 

Siedlisko, gleba, rola, pogoda, klimat, sprawność gleby, kultura roli, systematyka roslin uprawnych, użytki zielone, zmianowanie roslin.


Siedlisko przyrodnicze - pojęcie używane w terminologii prawnej Unii Europejskiej w związku z programem Natura 2000.

Wprowadzone zostało w celu identyfikacji obszarów lądowych lub wodnych o określonych cechach środowiska przyrodniczego, wyodrębnianych w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne.
Termin ten nawiązuje do biogeocenozy albo ekosystemu obejmując postaci lub fragmenty tych układów identyfikowane zwykle przez określone zbiorowiska roślinne lub warunki geograficzno-ekologiczne.

Nie należy mylić tego terminu z definicją siedliska stosowaną w biologii i ekologii oraz z typologią siedlisk leśnych stosowaną w leśnictwie.

Typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, uwarunkowane przez klimat i rzeźbe terenu, obejmujace gleby o zróżnicowanej genezie i własciwosciach lecz o jednakowej lub zbliżonej przydatnosci rolniczej.

Siedlisko w terminologii leśnej charakteryzuje własności produkcyjne gruntów lesnych.



Gleba - biologicznie czynna powierzchniowa warstwa litosfery, powstała ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych (głównie organizmów żywych, klimatu i wody) i podlegająca stałym przemianom.

Rola - wierzchnia warstwa gleby (około 0-30 cm), na którą działają narzędzia i maszyny uprawowe. Stąd określenie uprawa roli jest właściwsze niż uprawa gleby. Warstwa roli jest zazwyczaj znacznie płytsza od warstwy gleby i często obejmuje tylko wierzchni poziom próchniczny, lub nawet tylko jego część. Właściwości roli są kształtowane przez czynniki antropogeniczne, narzędzia uprawowe, nawozy, środki chemiczne, rośliny uprawne itp. Ponadto wpływ na rolę mają także warunki pogodowe.

Pogoda to krótkookresowa zmienna środowiskowa charakteryzująca - poprzez swe składowe - stan w danej chwili i miejscu dolnych warstw atmosfery (głównie troposfery). Ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim (przynajmniej 30 lat) określany jest jako klimat.
Jej stan określają składniki pogody (czyli fizyczne właściwości troposfery):
Klimat (z gr. klíma - strefa) – ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim. Ustalany jest na podstawie wieloletnich obserwacji róźnorodnych składników, najczęściej pomiarów temperatury, opadów atmosferycznych i wiatru. Standardowy okres to około trzydzieści lat.
Klimat na Ziemi kształtują trzy podstawowe procesy klimatotwórcze: obieg ciepła, obieg wody i krążenie powietrza, oraz czynniki geograficzne: układ lądów i oceanów, wysokość n.p.m. Klimat jest jednym z czynników ekologicznych wpływających na występowanie i życie organizmów.
Klimat może podlegać zmianom. Jednym z przykładów zmiany klimatu jest globalne ocieplenie.
Badaniem klimatu zajmuje się klimatologia.


Sprawność gleby — stan, w którym gleba osiąga naj­lep­sze dla rozwoju roślin właściwości fizyczne, che­micz­ne i biologiczne

Kultura roli

Kultura rolna - w niej zawiera się rozwój rolnictwa i używanie w produkcji wyrobów nowoczesnych środków technologicznych oraz zastosowanie chemii w postaci nawozów sztucznych i różnego rodzaju koncentratów

Zasady dobrej kultury rolnej zgodnej z ochrona srodowiska w Unii Europejskiej

Panstwa Członkowskie zapewniaja, że wszystkie grunty rolne, a w szczególnosci grunty, które nie sa już wykorzystywane do celów produkcyjnych, sa utrzymywane w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochrona srodowiska.
Panstwa Członkowskie definiuja, na poziomie krajowym lub regionalnym, wymogi minimalne w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochrona srodowiska na podstawie ram ustanowionych w załaczniku IV, uwzgledniajac szczególne cechy charakterystyczne odnosnych obszarów, właczajac w to warunki glebowe i klimatyczne, istniejace systemy gospodarowania, wykorzystanie gruntów, zmianowanie upraw, metody uprawy roli oraz struktury gospodarstw. Wymogi takie nie moga naruszac standardów regulujacych dobre praktyki rolnicze stosowane w kontekscie rozporzadzenia Rady (WE) nr 1257/1999 oraz srodków rolno-srodowiskowych, które wykraczaja poza wzorzec odnoszacy sie do dobrych praktyk rolniczych.

Wymagania w zakresie zasad dobrej kultury rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (normy)

Grunty rolne, na które rolnik ubiega się o przyznanie płatności muszą być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami).

Minimalne wymagania utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (zgodnie z normami):

1) w przypadku gruntów ornych - jest prowadzona na nich uprawa roślin lub ugorowanie, przy czym pszenica, żyto, jęczmień i owies nie mogą być uprawiane na tej samej powierzchni w ramach działki ewidencyjnej dłużej niż 3 lata; ugorowanie ma miejsce wtedy, gdy grunt podlegał co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca koszeniu lub innym zabiegom uprawowym zapobiegającym występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów;

2) w przypadku łąk i pastwisk okrywa roślinna jest koszona i usuwana co najmniej raz w roku, w terminie do dnia 31 lipca, lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw;

3) w przypadku gruntów ornych położonych na stokach o nachyleniu powyżej 20° grunty te nie powinny być wykorzystywane pod uprawę roślin wymagających utrzymywania redlin wzdłuż stoku lub utrzymywane jako ugór czarny;

4) w przypadku gruntów ornych położonych na stokach o nachyleniu powyżej 20° wykorzystywanych pod uprawę roślin wieloletnich powinna być utrzymywana okrywa roślinna lub ściółka w międzyrzędziach albo uprawa powinna być prowadzona metodą tarasową;

5) zabrania się wypalania gruntów rolnych;

6) zabrania się wykonywania zabiegów uprawowych ciężkim sprzętem rolniczym w okresie wysycenia profilu glebowego wodą;

7) grunty rolne, na których prowadzona jest uprawa lub są ugorowanie, nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami z wyjątkiem:

a) drzew i krzewów:

b) gruntów, na których prowadzone są plantacje wierzby (Salix sp.) wykorzystywanej do wyplatania,

c) łąk i pastwisk oraz gruntów ornych położonych na stokach o nachyleniu powyżej 20o, które mogą być porośnięte pojedynczymi drzewami i krzewami, o ile nie wpływają one na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną, a ich liczba nie przekracza 50 sztuk na hektar,

d) plantacji zagajników o krótkiej rotacji (CN ex 0602 90 41) wykorzystywanych na cele energetyczne;

8) łąki i pastwiska oraz grunty orne położone na stokach o nachyleniu powyżej 20o mogą być porośnięte pojedynczymi drzewami i krzewami, o ile nie wpływają one na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną, a ich liczba nie przekracza 50 sztuk na hektar;

9) do powierzchni gruntów rolnych, utrzymywanych zgodnie z normami zalicza się:

a) oczka wodne, w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2 w obrębie działki rolnej,

b) rowy,

c) nieutwardzone drogi dojazdowe wydzielone w obrębie działek rolnych,

d) pasy zadrzewień,

e) żywopłoty,

f) ściany tarasów, których szerokość w obrębie działki rolnej nie przekracza 2 m i które nie stanowią odrębnej działki ewidencyjnej;

10) plantacje zagajników drzew leśnych o krótkiej rotacji (CN ex 0602 90 41) oraz wieloletnie plantacje trwałe wykorzystywane na cele energetyczne, uznaje się za utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli:

a) są utrzymywane w stanie niezachwaszczonym,

b) zbiór roślin z plantacji następuje w cyklu maksymalnie:

c) są położone:

11) powierzchnię wyznaczoną przez granicę sąsiedniej działki gruntu oraz granicę plantacji zagajników drzew leśnych o krótkiej rotacji oraz wieloletnich plantacji trwałych, wykorzystywanych na cele energetyczne, które są położone 1,5 m od granicy sąsiedniej działki gruntu, na której założona została taka plantacja lub użytkowanej jako grunt leśny albo 3 m od granicy sąsiedniej działki gruntu użytkowanej w inny sposób niż jako grunt leśny lub, na którym została założona plantacja zagajników o krótkiej rotacji lub wieloletnia plantacja trwała, wlicza się do powierzchni działki rolnej i uznaje za utrzymywaną zgodnie z normami.


Systematyka roślin uprawnych

Rośliny uprawne – rośliny, które nie są eksploatowane ze stanowisk dzikich, ale z upraw stworzonych i pielęgnowanych przez człowieka. Pierwsze ślady uprawy roślin pochodzą od ludów pierwotnych, początek kultury rolniczej nastąpił po wcześniejszym okresie zbieractwa. Rośliny uprawne były pierwotnie pozyskiwane ze stanowisk naturalnych i udomowiane. W wyniku trwającej od setek i tysięcy lat uprawy i selekcji powstało wiele odmian i gatunków roślin uprawnych odbiegających w różnym stopniu od form wyjściowych.

Użytki zielone są to grunty (łąki i pastwiska) zajęte pod uprawę traw lub innych upraw zielnych, zarówno naturalnych jak i powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych).
Ze względu na czas trwania użytkowania wyróżnia się użytki:
trwałe - użytkowane trwale lub w okresach wieloletnich, nie włączone do płodozmianu przez okres co najmniej 5 lat lub dłużej,
przemienne - użytkowane krótko i ujmowane w płodozmiany polowe, dostarczające paszy zielonej, siana, kiszonki.
Użytki zielone (łąki i pastwiska) wraz z gruntami ornymi, sadami oraz odłogami i ugorami tworzą użytki rolne.
Użytki zielone - poziom wody gruntowej na głębokości 30-80cm: naturalne łąki, sztuczne użytki zielone, wały przeciwpowodziowe.

Łąka - użytek kośny, który może być spasany wiosną, jesienią lub po I pokosie.

Pastwiska - poziom wody gruntowej 60-80cm.

Typy siedliskowe łąki: łąki łęgowe (zalewowe), grądowe (niski poziom wody, na powierzchni sporadycznie), bagienne (b. wysoki poziom wody grunt.), górskie (hale, połoniny).


Zmianowanie roślin - następstwo uprawianych roślin na danym polu uwarunkowane czynnikami przyrodniczymi (wymagania glebowe i pokarmowe, długość okresu wegetacyjnego) i agrotechnicznymi (nawożenie organiczne i mineralne, wapnowanie, uprawa roli).
Zmianowanie jako podstawa płodozmianu ma na celu stworzenie jak najlepszych warunków do plonowania roślin.


Kompleksy przydatnosci rolniczej gleb:

Typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, uwarunkowane przez klimat i rzeźbe terenu, obejmujace gleby o zróżnicowanej genezie i własciwosciach lecz o jednakowej lub zbliżonej przydatnosci rolniczej.

Miernikiem przydatnosci rolniczej sa nastepujace rodzaje kompleksów glebowych:

1 - pszenny bardzo dobry
2 - pszenny dobry
3 - pszenny wadliwy
4 - żytni (żytnio - ziemniaczany) bardzo dobry
5 - żytni (żytnio - ziemniaczany) dobry
6 - żytni (żytnio - ziemniaczany) słaby
7 - żytnio - łubinowy
8 - zbożowo - pastewny mocny
9 - zbożowo - pastewny słaby
10 - pszenny górski
11 - zbożowy górski
12 - owsiano - ziemniaczany górski
13 - owsiano - pastewny górski
14 - gleby orne przeznaczone pod użytki zielone
1 z - użytki zielone bardzo dobre i dobre
2 z - użytki zielone srednie
3 z - użytki zielone słabe i bardzo słabe
RN - gleby rolniczo nieprzydatne

Kompleksy glebowo – uprawowe: obszar gruntu zbliżonych klas bonitacyjnych i kompleksów glebowo-rolniczych, najlepszy do uprawy okreslonych roslin; kompleksem glebowo - uprawowym jest
grupa pól (łanów) położonych w sasiedztwie albo oddzielonych od siebie, na których stosujac podobna agrotechnike, można uzyskac podobne plony tych samych roslin; oznaczenie wyróżnionych
kategorii w skali 6 stopniowej (od A do G).
Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej - wskazniki wyrażone w skali punktowej od 0 do 100 okreslone oddzielnie dla każdej gminy (opracowane przez IUNG - Puławy)





Podstawy leśnictwa


Definiować pojęcia: las, lesistość, drzewostan.
Znać podstawowe organy administracji leśnej.
Wymieniać powierzchniowe obiekty leśne.
Charakteryzować  i  rysować  powierzchniowe obiekty leśne.
Znać rodzaje map leśnych.
Umieć odczytywać mapy leśne.
Wiedzieć, czym zajmuje się inwentaryzacja lasów. Znać działy gospodarki leśnej

Podstawowe wiadomości z leśnictwa

Wiadomości wprowadzające

Leśnictwo

Pojęcie leśnictwo jest wieloznaczne:

Las

Las jest kompleksem roślinności specyficznym dla danego regionu geograficznego, charakteryzującym się znacznym udziałem drzew rosnacych w zwarciu.
Naturalny las stanowi skomplikowany ekosystem lądowy, odznaczajacy się pionowymi warstwami, które tworzą: korony drzew, krzewy i runo,
jednak większość lasów w Polsce to lasy sztuczne, utworzone przez człowieka.
Las jest odnawialna częścia przyrody, stanowi przedmiot działania nauki i gospodarki leśnej.
Las występuje jako kompleks składający się drzew rosnących w zwarciu, lokalnej fauny, swoistego typu gleby, stosunków wodnych i mikroklimatu.
Lasy  mogą powstawać samoistnie lub w wyniku działalności człowieka.


 USTAWA z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. 1991 nr 101 poz 444)    
Ustawa o lasach
 http://www.lp.gov.pl/media/biblioteka/podstawy/ustawa_o_lasach/view

Art. 3. Lasem w rozumieniu ustawy jest grunt:

1) o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony:

c) wpisany do rejestru zabytków;

2) związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej:


Gospodarka leśna jest gałęzią gospodarki narodowej, związaną z użytkowaniem lasu.
Jej głównymi zadaniami są: utrzymywanie trwałości drzewostanów i ich eksploatacja, hodowla lasu, ochrona flory i fauny, zachowanie i powiększanie zasobów lwśnych i gospodarowanie zawierzyna leśnaą.

Zagospodarowanie lasu - działalnośc człowieka zmierzająca do unormowania i usystematyzowania czynności gospodarczych w lesie.

W leśnictwie jako lasy i gtunty leśne okreslane są powierzchnie zalesione lub tymczasowo pozbawione roślinności leśnej oraz grunty wiązane z gospodarką leśną.

Państwowe Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe (PGL LP) zarządza lasami Skarbu Państwa.
W Polsce przeważaja lasy publiczne stanowiąc 82,2% powierzchni, w tym w zarządzie PGL Lp - 78,2%.
Lasy prywatne zajmują 17,8% ogółu lasów w kraju.

Lesistość - stosunek powierzchni lasów do ogólnej powierzchni kraju.
Lesistośc ulegała zmniejszaniu.
Pod koniec XVIII w. wynosiła 38%, w 1946 r. 20,8% . Od zakonczenia II wojny w wyniku zalesień wzrastała. W 2007 r. wynosiła 29%  - razem 9048 tys. ha.

Lesistość - wskaźnik dotyczący stopnia pokrycia lasem określonej powierzchni; jest to stosunek procentowy powierzchni porośniętej lasami do całkowitej powierzchni danego obszaru.
Obecnie powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9048 tys. ha co odpowiada lesistości 28,9%
.

Las oprócz funkcji dostarczania drzewa pełni też funkcje ekologiczne, zwłaszcza regulacja stosunków wodnych.
Deszcz wsiąkając w glebę powoli nie niszczy jej. Drzewa opóźniają parowanie, utrzymują poziom wód gruntowych, zapobiegają erozji gleb.
Obszary leśne ograniczają prędkość wiatrów, pochłaniają CO2, zwiększając natlenienie powietrza.

W przeszłości na terenie Polski dominowały lasy mieszane. Obecnie lasy są rozproszone i tworza 25 tys kompleksów a połowa z nich ma mniej niż 25 ha.
Największe kompleksy leśne, gdzie zachowały się fragmenty lasów naturalnych to puscze: Białowieska, Karpacka, Solska (na Równinie Biłgorajskiej), Kurpiowska, Nadnotecka, Piska (woj.warmińsko-mazurskie), Augustowska, Sandomierska.
Przeważają gatunki iglaste, stanowiąc 78% powierzchni lasów. Są one mniej wymagające od drzew liściastych i szybciej rosną.
Dominuje sosna (69%), kolejno świerk, jodła, modrzew, cis.
Monokultura sosny powoduje bielicowanie gleb i przyczynia się do niskiej odporności lasów na szkodniki..

Bór - las w ktorym co najmniej 80% drzew należy do jednego gatunku z drzew iglastych.

Drzewa liściaste - głównie dąb, brzoza, buk i olcha zajmują ok. 24% lasów.

Drzewostan

Drzewostan - zespół większej licby drzew wzajemnie na siebie oddziałowywujących, rosnących na okreslonym obszarze leśnym w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron.

Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.
Drzewostan składający się tylko z jednego gatunku drzew to drzewostan jednogatunkowy (lity) np. sosnowy, świerkowy lub dębowy.
Gdy w skład drzewostanu wchodzą dwa lub więcej gatunków drzew, mówi się, że jest to drzewostan mieszany (wielogatunkowy) np. sosnowo-dębowy, sosnowo-brzozowo-dębowy.
Przy takim określaniu drzewostanu mieszanego ostatni wyraz wskazuje, jakiego gatunku drzew jest w drzewostanie najwięcej i tak np. w drzewostanie sosnowo-brzozowo-dębowym największy będzie udział dębu, następnie brzozy, a najmniejszy sosny.

Drzewostan jest dzielony na grupy wiekowe na podstawie przeciętnego wieku określonego dla drzew gatunku przeważającego.

Stosuje się pojęcie klas wiekowych (co 20 lat) i podklas (co 10 lat) z przyjęciem symboliki

Większość stanowią drzewostany należące do II i III klasy - 40% powierzchni leśnej.
Drzewostany powyżej 100 lat zajmują zaledwie 7% powierzchni.

Typ siedliskowy lasu

Siedlisko w terminologii leśnej charakteryzuje własności produkcyjne gruntów lesnych.

Innym kryterium podziału lasów jest typ siedliskowy lasu.

Typ siedliskowy lasu. jest to podstawowa jednostka w systemie klasyfikacji siedlisk lesnych obejmująca obszary leśne o podobnych warunkach siedliskowych, wynikających głównie z

Siedliska lasów występuja w Polsce głównie na terenach o najsłabszych glebach, co wpływa na układ przeważających typów siedliskowych, gdzie dominują siedliska borowe.

Typ siedliskowy lasu – podstawowa jednostka w klasyfikacji siedlisk leśnych, obejmująca wszystkie powierzchnie leśne o zbliżonych warunkach siedliskowych wykazując podobne, potencjalne możliwości produkcyjne.

 Diagnoza typów siedliskowych lasu jest wykorzystywana przy planowaniu i doborze gatunków drzew, preferowanych w danych warunkach siedliska.
Typy siedliskowe lasu mogą się różnić składem florystycznym, strukturą, trwałością, żyznością i wilgotnością gleby, klimatem, ukształtowaniem terenu i jego budową geologiczną.

Monograficznym opracowaniem typów siedliskowych lasów Polski zajmował się w latach 50 XX wieku zespół pracowników naukowych Instytutu Badawczego Leśnictwa (IBL) pod kierownictwem L. Mroczkiewicza i T. Tramplera.
W wyniku tych badań uznano, że potencjalna zdolność produkcyjna siedliska jest bardziej miarodajnym wykładnikiem diagnozy typologicznej niż stosunki florystyczne czy fitosocjologiczne uwzględniane przez wcześniejszych badaczy.

W praktycznych pracach typologicznych analizę siedliskoznawczą oparto na 6 kryteriach:

  1. położeniu terenu w obrębie krainy przyrodniczo-leśnej,
  2. postaci próchnicy,
  3. typie gleby,
  4. pochodzeniu geologicznego podłoża gleby,
  5. składzie mechanicznym gleby,
  6. poziomie wody gruntowej.
Typy siedlisk terenów nizinnych 
Typy siedlisk terenów wyżynnych i podgórskich

Typy siedliskowe lasu terenów górskich

Plan Urządzania Lasu (PUL)

PUL jest podstawą do prowadzenia zabiegów gospodarczych w lesnictwie. Tworzony jest co 10 lat.
W przypadkach uzasadnionych stanem lasów czy klęsk żywiołowych może być opracowywany na okesy krótsze niż 10 lat.
Dla lasów publicznych plany te wykonuje Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL) lub wyspecjalizowane firmy prywatne..
PUL jest podstawowym dokumentem gospodarki lesnej dla danego obszaru (nadleśnictwo, gmina, województwo, kraj).
Podstawę prawną stanowi Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 28.12.1998r. żw sprawie szczegółowych zasad sporzadzanai planu urządzania lasu ...ż
Dz. U. 99.3.16 z 15.01.1999r.
Prace urządzeniowe poprzedza zawsze inwentaryzacja obecnego stanu lasu i taksacja drzewostanu.
Część inwentaryzacyjna planu zawiera aktualny opis siedlisk leśnych, drzewostanów i infrastruktury inżynieryjnej sporządzany na podstawie pomiarów i prac terenowych.
Część planistyczna planu zawiera projekty: użytkowania przedrębnego i rębnego, hodowli lasu, kochrony p.poż., zagospodarowania turystycnego itp.

Elementy PUL dla nadleśnictwa:

  1. opis ogólny nadleśnictwa z załączonymi mapami przeglądowymi
  2. szczegółowe dane dla drzewostanów poszczególnych obrębów leśnych (opisy taksacyjne)
  3. średniookresowy plan ramowy zagospodarowania lasu dla poszczególnych obrębów leśnych
Nieodzowną częścią PUL jest program ochrony przyrody w nadleśnictwie.
Istotną rolę w dokumentacji PUL odgrywa część kartograficzna. Obejmuje ona mapy topograficzne i mapę zasadniczą obszaru leśnego objętego planem oraz mapy tematyczne:
mapa gospodarcza, mapy przeglądowe drzewostanów, siedlisk, funkcji lasu.

Uproszczone plany urządzania lasu sporządza się dla lasóe niestanowiących własności Skarbu Państwa oraz dla lasów wchodzących w skład Zasobu Właśności rolnej Skarbu Państwa.
Dla rozdrobnionych lasów prywatnych (do 10 ha) zadania godpodarki leśnej określa decyzja starosty wydana w oparciu o inwentaryzację stanu lasów, a dla rozdrobnionych lasów wchodzacych w skład Zasobu Właśności rolnej Skarbu Państwa zadania określa nadleśniczy na podstawie inwentaryzacji stanu lasów.
Projekt uproszczonego planu urządzania lasu zostaje wyłożony do publicznego wglądu na okres 60 dni w urzedzie gminy. Poinformowani są o tym właściciele lasów a plan jest podstawą do naliczenia podatku leśnego.

Pozyskiwanie drewna

Pozyskiwanie drewna jest zasadniczym celem gospodarki lesnej.
Mozliwości w tym zakresie określa poziom produkcyjności lasu (wydajność) - wielkość bieżącego przyrostu miąższości drewna, jakości i wartosci drzewostanów w odniesieniu do jednostki powierzchni leśnej, na której przyrost ten ma miejsce.
Produkcyjność potencjalna - wielkość masy drzewnej mozliwej do wyprodukowania w toku cyklu produkcyjnego. Jej miarą jest przyrost roczny drewna w m3 na 1 ha , określany jako przyrost biezący lub przeciętny.
Produkcyjność aktualna - wielkość masy drzewnej produkowanej rocznie na jednostce powierzchni. Jej miara jest również roczny przyrost miąższości wyrażony w m3 brutto na 1 ha.

Pozyskiwanie drewna jest to całokształt działalności gospodarczej, której celem jest pobranie z lasu surowca drzaewnego i przekształcenie go w towar rynkowy w postaci drewna okrągłego obejmującego pień lub element korony drzewa bez wierzchołka, gałęzi, nieprzedarty wzdłużnie, okorowany lub nie, pozyskany w stanie okragłym.
Drzewo takie moze być zastosowane jako słupy, pale, stemple itd. albo jako drzewo tartaczne.
Drewno moze mieć postać grubizny, drobnicy  i karpiny.

Karpina, drewno części podziemnej drzewa wraz z pniakiem pozostałym po ścięciu. Karpina sosnowa, która pozostawała w ziemi przez co najmniej 7 lat, używana jest do ekstrakcji żywicy lub destylacji rozkładowej (suchej destylacji drewna). Nosi ona nazwę karpiny przemysłowej.

Grubizna - użytkowe drewno okragłe o średnicy >= 7 cm, mierzonej z kora w cieńszym końcu (bez kory 5cm). Grubizna z kora - grubizna brutto, bez kory - netto.
Grubizna dzieli się na  drewno
Przeciwieństwem grubizny jest drewno cienkie (gałęzie) małowymiarowe zwane też drobnica.
Miarą ilości pozyskanego drewna jest jego miąższość (masa drzewna), czyli objętość drewna, także drzewostanu, jak również drewna okragłego mierzona w metrach sześciennych.

W ramach Planu Urządnia Lasu (PUL) jest opracowywany plan cięć, który zawiera projekt cięć weryfikowany corocznie przez leśniczych dla oszacowania ilości i jakości masy drzewnej planowanej do wycięcia.
Przed  przystapieniem do wycinki drzew, służba leśna dokonuje prac przygotowawczych:
oznaczenie granic powierzchni roboczych
Ocechowanie drewna
Zgodnie z art. 14a ustawy o lasach drewno pozyskane w lasach podlega ocechowaniu, które jest podstawą legalności jego pochodzenia.
W lasach, które nie stanowią własności Skarbu Państwa, cechowanie pozyskanego drewna należy do urzędu starosty, który wystawia właścicielowi dokument stwierdzajacy legalność pozyskania drewna.
Dokument zawiera informacje dotyczące gatunku drewna, objętości, średnicy mierzonej w połowie długości drewna, długości drewna.
Właściciel ma obowiązek zawiadomienia starosty o wycince i uzupełnienia stanu drzewostanu w ciągu 2 lat.


Organy administracji leśnej


Administracja leśna
Zakres działania administracji leśnej
Administrowanie i nadzór nad lasami w Polsce jest dwutorowe, w zależności od formy własności lasu: Minister Skarbu
Ministrowi Skarbu podporządkowane jest Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, które poprzez swoje oddziały prowadzi okresowe inwentaryzacje zasobów leśnych i określa ramowe plany działania nadleśnictw z zachowaniem społecznych, ochronnych i gospodarczych funkcji lasów państwowych

Minister Środowiska
Nadzór nad wszystkimi lasami (bez względu na własność) sprawuje Minister Środowiska, poprzez Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu, który opiniuje ustawy i przygotowuje i wydaje rozporządzenia (akty wykonawcze), prowadzi monitoring zmian struktury i powierzchni lasów.
Komisja Sejmowa Środowiska i Leśnictwa
Grupa posłów zajmująca się opracowaniem (inicjatywą ustawodawczą) lub kontrolą zgodności projektowanych aktów prawnych z istniejącym porządkiem prawnym.

Struktura Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe” (PGL LP)
Struktura administracji wykonawczej Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe jest trzystopniowa:
Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe”
Minister Środowiska powołuje i odwołuje Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, który nadzór i zarządzanie nad PGL „LP” sprawuje poprzez organ Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych z siedzibą w Warszawie i działa w oparciu o ustawę o lasach i Statutu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe
Wsparciem dla Dyrektora Generalnego LP jest „Kolegium Lasów Państwowych”.
Kolegium Lasów Państwowych
Przy Dyrektorze Generalnym działa Kolegium Lasów Państwowych, będące organem opiniodawczo-doradczym Dyrektora Generalnego.

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych
Szczeblem pośrednim pomiędzy Dyrektorem Generalnym a nadleśniczym i dyrektorem zakładu jest Regionalny Dyrektor i jego organ -  Regionalna Dyrekcja LP. Polska została podzielona na 17 regionalnych dyrekcji LP, a jedną z nich jest Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych z siedzibą we Wrocławiu, której podlegają 33 nadleśnictwa z 443 leśnictwami rewirowymi, 31 gospodarstw szkółkarskich oraz dwa zakłady usług leśnych.
Nadleśnictwa zarządzają lasami państwowymi na określonym terenie. Ponadto prowadzą nadzór nad lasami innych właścicieli z wyłączeniem lasów gminnych.
Zakłady usług leśnych są to wyspecjalizowane jednostki techniczne do prowadzenia:
Nadleśnictwo
Nadleśnictwo zarządza lasami na obszarze około 15 - 20 tys. ha. Nadleśniczy prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu. W szczególności nadleśniczy: Nadleśnictwo jest jednostką specjalną administracji państwowej, która posiada osobowość prawną, ze względu na charakter działania w terenie: Na terenie RDLP we Wrocławiu są 33 nadleśnictwa, których lokalizacja jest przedstawiona na szkicu, łącznie z lesistością administrowanego terenu



Powierzchniowe obiekty leśne

Stałym zakazem wstępu objęte są lasy stanowiące:
1) uprawy leśne do 4 m wysokości;
2) powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne;
3) ostoje zwierząt;
4) źródliska rzek i potoków;
5) obszary zagrożone erozją

siedliska - jednostki siedliskowe
jednostki glebowe
wydzielenia,
linie podziału powierzchniowego
,
drzewostany, drzewostany ochronne
oddział - jednostka aministracyjna lasu
poddodział
 kompleks leśny,
obręb
numery oddziału i jego powierzchnia,
rodzaje użytków rolnych i ich powierzchnie,
szerokość dróg, rowów i linii podziału powierzchniowego lasu
grunty leśne pod uprawę rolną,
zręby,
 zalesienia,
szkółki leśne
poletka łowieckie
kępy
wydzielenia - kontuty wydzieleń

Scharakteryzowanie i rysowanie powierzchniowych obiektów leśnych

Przykład.
Wydzielenia siedlisk leśnych: kolory i desenie:
Bór suchy 32 (żółty), Bór świeży 33 (sjena palona..., Bór wilgotny 33 , Bór bagienny 28 (kobalt)
Bór mieszany świeży, Bór mieszany wilgotny, Bór mieszany bagienny, Las mieszany świeży
Las mieszany bagienny, Las świeży, Las wilgotny, Ols, Las łęgowy, Ols jesionowy, Bór mieszany wyżynny świeży


Przykłady, rysunki:
"Geodezja w gospodarce nieruchomościami: Tom 1. A. Jagielski, B. Marczewska

Rys. 3.3 Fragment mapy gospodarczej nadleśnictwa  w skali 1:5000

Rys 3.4 Fragment mapy gospodarczo-przeglądowej leśnictwa w skali 1:10000

Rys. 3.5 Kolory i odcienie wypełnienia konturów drzewostanów (przykład dla sosny i swierka).
Źródlo: Standard Leśnej Mapy Numerycznej (SLMN GDLP)

Rys. 3.6. Znaki powierzchniowe w konturach wydzieleń
Źródlo: Standard Leśnej Mapy Numerycznej (SLMN GDLP)

Rys. 3.7 Przykład mapy przeglądowej drzewostanowej
Źródlo: Standard Leśnej Mapy Numerycznej (SLMN GDLP)

Rys 3.8. Fragment mapy przeglądowej siedliskowej

Rys. 3.9. Kolory i desenie stosowane do wypełnienia konturów wydzieleń siedlisk lesnych

Rys. 3.10 Przykładowe punktowe znaki umowne stosowane na mapach lesnych


Na arkuszach mapy gospodarczej wyszczególnia się:
  1. w każdym oddziale - numer oddziału i jego powierzchnię w hektarach, np. 128/24,36
  2. poddodziale (wydzieleniu leśnym) - symbol literowy poddodziału oraz odpowiednie powierzchnie w ha z dokładnością 2 miejsc po przeinku, np.
    c  8So 120-09/6,90 (opis pelny) lub c/6,98 - opis skrócony, 
    gdzie: c - oznaczenie literowe wydzielenia (a-z) 
    8So120 - dominujący gatunek sosna w wieku ok. 120 lat, stanowiaca 80% drzewostanu (cyfra 8) 
    0,9 - zadrzewienie (stosunek masy rzeczywistej drzewostanu do masy teoretycznej dla danego gatunku i wieku) 
    6,98 - powierzchnia wydzielenia w ha
  3. rodzaje użytków rolnych i klasy gruntów oznaczone jak w poniższych przykładach
    a  R-V/7,65,  b R-III/3,50,  c Ł-V/3,60
  4. powierzchnie i szerokości dróg, rowów, linii oddziałowych i innych nieoznaczonych obiektów liniowych
  5. podaną w nawiasach powierzchnię rezerwatu w ramach oddziału
  6. kontury nie stanowiacych wyłączeń, np. poletka łowieckie, szkółki, kępy
  7. warstwice dla obszarów wyżynnych, podgórskich i górskich

Na mapach gospodarczych podaje się
  1. numerację jednostek administracyjnych - oddziałów  i wszystkie szczegóły sytuacji wewnetrznej
  2. numerację oddziałów i wyłączeń (literami)
  3. numerację ważniejszych znaków granicznych
  4. strzałkę N-S
  5. opis gruntów przyległych
  6. nazwy uroczysk
  7. podziałkę liniową
  8. wykaz znaków umownych
  9. orientacyjna mapkę sytuacyjna połozenia wzajemnego kompleksów lesnych całego nadleśnictwa (1:100 tys. lub 1:200 tys.) oraz napis główny:
    Mapa Przeglądowa Nadleśnictwa Państwowego ....
    według stanu na...
Obok litery drzewostanu podaje aię w formie ułamka skład gatunkowy i przeciętny wiek (w liczniku) oraz bonitacje siedliska i zadrzewienie (w mianowniku), np.:

    sO - 70
a  --------
     II - 0,7

(Zadrzewienie jest stosunkiem objętości drzew danego drzewostanu do objętości przeciętnej podanej w specjalnych tablicach zasobności)

Mapa przeglądowa nadleścictwa
Rys. Przykładowa "Mapa przeglądowa nadleśnictwa" z książki "Geodezja leśna"  Z. Łabęcki

Na mapach drzewostanowych dla poszczególnych rodzajów drzew stosujemy nastepujące kolory:
Wiek drzewostanu w odstopniowaniu 20-letnim oznaczamy zmieniając tonację zasadniczego koloru drzewostanu (młodsze drzewostanu malujemy w tonacji jaśniejszej)


Mapy leśne

Rola służb geodezyjnych w administracji leśnej

Organy administracji leśnej

Administrację leśną o strukturze hierarchicznej stanowia:
Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej (BULiGL).
Jest najważniejszym kooperantem żLasów Państwowychż w zakresie urzadzania lasów, opracowań planów gospodarczych, glebowo-siedliskowych, planów ochrony przyrody, inwentaryzacji stanu drzewostanów.
BULiGL ma 12 oddziałów terenowych zlokalizwoanych w : Gdyni, Szczecinku, Olsztynie, Gorzowie Wlk., Poznaniu, Białymstoku, Warszawie, Radomiu, Brzegu, Lublinie, Krakowie i Pzremyślu.

W ramach organizacji oddziałów BULiGL istotną rolę odgrywa dział geodezyjny.
Do głównych zadań działów geodezyjnych oddziałów terenowych BULiGL należą:
Geodeci leśni oddziałów BULiGL stosują coraz powszechniej nowoczesne techniki pomiarowe i informatyczne z zakresu uzyskiwania, gromadzenia, przetwarzania i udostępniania informacji dotyczących urządzania lasu i gospodarki lesnej.
Wykorzystywane są również pomiary GPS, fotogrametria cyfrowa, teledetakcja oparta na zdjeciach lotniczych i satelitarnych, skaning, a w zakresie gromadzenia danych opisowych - palmptopy i rejestratory polowe.
Informacje są gromadzone w stale aktualizowanej bazie danych GIS. Przeważnie w oparciu o GIS są sporządzane różne mapy tematyczne zawierające informacje przestrzenne.

Rodzaje map leśnych:

W szczególności do map tematycznych należą mapy przedstawiające wyniki inwentaryzacji lasu:
  1. mapa gospodarcza nadleśnictwa
  2. mapy przeglądowe wchodzące w skład PUL (Plan Urządzania Lasu):
Leśna mapa gospodarcza w skali 1:5000 powstaje przez uzupełnienie wtórnika mapy zasadniczej szczegółami o charakterze leśnym  (granicami drzewostanów,  siedlisk, projektowanych zrrębów, odnowień,itp.)
Mapa gospodarcza jest podstawowym materiałem do planowania czynności gospdarczych.
Z mapy gospodarczej mozna wykonywać odrysy i odbitki.

Mapa przegladowa (w skali 1:20000 lub 1:250000) pozbawiona danych geodezyjnych, podaje obok szczegółow sytuacyjnych zwiezłą charakterystykę użytków leśnych oraz ułatwia orientowanie sie w terenie.
Z oryginału mapy przeglądowej wykonuje się kopie, które przez odpowiednie pomalowanie przekszałca sie w mapy drzewostanowe i siedliskowe.

Mapa drzewostanowa
Mapę tę otrzymujemy przez oznaczenie kolorami na odbitce mapy przeglądowej składu gatunkowego dzrewostanów (wg gatunku przeważającego), wieku drzewostanów oraz szczegółów o ogólnym charakterze, np. uzytków rolnych, nieużytków, rzek, jezior, strumieni, dróg publicznych i gospodarczych itp.

Mapa siedliskowa (siedlisko charakteryzuje własności produkcyjne gruntów lesnych) powstaje z odbitki mapy przeglądowej, przez zaznaczenie kolorami poszczególnych siedlisk.

Mapa cięc i odnowień powstaje przez wykreslenie i podmalowanie na mapach przeglądowych powierzchni przeznaczonych do wyrębu względnie do zalesienia w poszczególnych okrasach planu gospodarczego.


Wykorzystanie map na poszczególnych szczeblach administracji leśnej
Generalna Dyrekcja Lasów Państwowych ====> Mapy tematyczne (specjalne) w małych skalach (1:1000000 i mniejszych) dla całych Lasów Państwowych
|| ||
Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych ====> Mapy tematyczne (specjalne) w małych skalach dla regionów (1:250000 i mniejszych)
|| ||
Nadleśnictwa ====> Mapy związane z PUL i pracami urządzeniowymi: mapa gospodarcza 1:5000, mapy przeglądowe 1:25000, mapa sytuacyjna 1:50000
|| ||
Leśnictwa ===> Mapy zwiazane z urządzaniem lasu na terenie leśnictwa: mapy gospodarczo przeglądowe 1:10000

Podstawowym, źródłowym materiałem geodezyjno-kartograficznym dla potrzeb urządzania lasu oraz ewidencji gruntów jest mapa zasadnicza w skali 1 : 5000.
Z niej opracowuje się wtórniki, które stanowią materiał wyjściowy dla wykonania mapy gospodarczej.

Mapa gospodarcza nadleśnictwa - Leśna mapa gospodarcza w skali 1 : 5000,

Mapa gospodarcza nadleśnictwa – podstawowe opracowanie kartograficzne w skali 1:5000 wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej a w szczególności dla:
Treścią mapy gospodarczej jest tzw. sytuacja wewnątrz leśna: granice administracyjne, granice władania, znaki graniczne i ich numery, drogi leśne, rowy, użytki gruntowe itp.

Ponadto na arkuszu mapy gospodarczej znajdują się: numer arkusza, powierzchnia ogólna arkusza, rodzaj dokumentacji geodezyjno-kartograficznej, nazwa nadleśnictwa i Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, przynależność administracyjna, opis gruntów przyległych lub numery sąsiadujących arkuszy, numery oddziału i jego powierzchnia, rodzaje użytków rolnych i ich powierzchnie, szerokość dróg, rowów i linii podziału powierzchniowego lasu.

Mapa gospodarcza nadleśnictwa wykonywana w trakcie prac urządzeniowo-leśnych co 10 lat dla każdego obrębu (nadleśnictwa), jest pochodną mapy zasadniczej, uzupełnioną treścią o charakterze leśnym
(głównie granice wydzieleń, drogi leśne, rowy).

W przeważającej części utrzymuje się poprzedni podział powierzchniowy. Zmiany nanoszone są na mapę na podstawie nowych pomiarów sytuacyjnych wtedy, gdy różnica pomiędzy powierzchnią obliczoną na podstawie pomiarów a wykazaną na mapie jest większa niż 1%. Pierworys lub zaktualizowana mapa gospodarcza jest bazą do opracowania map przeglądowych.
Przedstawione na gospodarczych mapach leśnych szczegóły sytuacyjne - oddziały, wydzielenia, linie podziału powierzchniowego wraz z dokładnością ich położenia i powierzchnią, mają bezpośredni lub pośredni wpływ na określenie różnych charakterystyk drzewostanów, oddziałów, kompleksów leśnych i całego obrębu, w konsekwencji zaś na planowanie i prowadzenie działalności gospodarczej

Obowiązujące przepisy zawarte w żInstrukcji urządzania lasuż ustalają, że granicę oddziału stanowią północne i wschodnie krawędzie linii podziału powierzchniowego.
Instrukcja techniczna K-1 żMapa zasadniczaż, oraz instrukcja techniczna O-1 Ogólne zasady wykonywania prac geodezyjnychż
zaliczają linie podziałowe na oddziały w lasach państwowychż do III grupy szczegółów sytuacyjnych, ustalając dokładność pomiaru położenia punktu względem osnowy geodezyjnej na 0.50m.


Mapa gospodarcza nadleśnictwa stanowi podstawowe leśne oparcowanie kartograficzne, sporządzane w skali 1:5000, wykozrystywane dla potrzeb gospodarki lesnej.
Przedstawia stan posiadania nadleśnictwa, granice, działki ewidencyjne i ich powierzchnie, użytki gruntowe i powierzchnie wyłączeń taksacyjnych oraz szczegóły sytuacyjne.
Na mapie tej zaznacza się również granice, oznaczenia i powierzchnie oddziałów lesnych.
Użytki gruntowe i klasy gleb oznaczane są tak jak na mapach ewidencyjnych EGiB.
Mapa gospodarcza w formie analogowej powstaje w wyniku naniesienia leśnej treści tematycznej na kopię mapy zasadniczej.

Na mapie leśnej gospodarczej jest tzw. sytuacja wewnątrzleśna: granice administr., granice władania, znaki graniczne i ich numery, drogi lesne, rowy, użytki gruntowe i klasy gruntów, granice drzewostanów, siedlisk, projektowanych zrębów, odnowień itp.
Są też na tej mapie: numer arkusza mapy, powierzchnia  ogólna arkusza, rodzaj dokumentacji geodezyjno-kartograficznej, nazwa nadleśnictwa i Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, przynależnosć administracyjna, opis gruntów przyległych lub numery sąsiadujacych arkuszy, numery i powierzchnie oddziałów, rodzaje uzytków rolnych i ich powierzchnie, szerokość dróg, rowów i linii podziału powierzchniowego alsu.

Mapa gospodarcza pełni funkcje podkładu kartograficznego do planowania czynnosci zgodnie z planami urządzania lasu oraz do opracowania przeglądowych map pochodnych w skalach średnich.

Treść mapy gospodarczej nadleśnictwa uzyskiwana jest przez: Na arkuszach mapy gospodarczej wyszczególnia się:
  1. w każdym oddziale - numer oddziału i jego powierzchnię w hektarach, np. 128/24,36
  2. poddodziale (wydzieleniu leśnym) - symbol literowy poddodziału oraz odpowiednie powierzchnie w ha z dokładnością 2 miejsc po przeinku, np.
    c 8So120-09/6,90 (opis pelny) lub c/6,98 - opis skrócony, 
    gdzie: c - oznaczenie literowe wydzielenia (a-z) 
    8So120 - dominujący gatunek sosna w weieku ok. 120 lat, stanowiaca 80% drzewostanu (cyfra 8) 
    0,9 - zadrzewienie (stosunek masy rzeczywistej drzewostanu do masy teoretycznej dla danego gatunku i wieku) 
    6,98 - powierzchnia wydzielenia w ha
  3. rodzaje użytków rolnych i klasy gruntów oznaczone jak w poniższych przykładach
    a  R-V/7,65,  b R-III/3,50,  c Ł-V/3,60
  4. powierzchnie i szerokości dróg, rowów, linii oddziałowych i innych nieoznaczonych obiektów liniowych
  5. podaną w nawiasach powierzchnię rezerwatu w ramach oddziału
  6. kontury nie stanowiacych wyłączeń, np. poletka łowieckie, szkółki, kępy
  7. warstwice dla obszarów wyżynnych, podgórskich i górskich

Mapa gospodarczo-przeglądowa drzewostanów i cięć obszaru lesnictwa

Mapa gospodarczo-przeglądowa leśnictwa - w skali 1:10000, opracowana na podstawie mapy gospodarczej i mapy topograficznej w skali 1:10000.

Zawiera ona między innymi:

Mapa w skali 1:10000 opracowana na podkładzie mapy topograficznej 1:10000 oraz w oparciu o mapę gospodarczą nadleśnictwa przeskalowana ze skali 1:5000 do skali 1:10000.
Mapa gospodarczo-przeglądowa drzewostanów i cięć obszaru lesnictwa jest wykorzystywana przez leśniczych do biezącego wykonywania czynnośći gospodarczych (użytkowanie i odnawianie lasu).

Zawiera aktualną sytuację  kompleksów leśnych a zwłaszcza:

Mapy przeglądowe (tematyczne) obrębów leśnych

Mapy przegladowe w skali 1:25000 służą do przestzrennego zilustrowania szeregu informacji dotyczących siedliek, drzewostanów, funckji lasu itp. na tle konturów oddziałów i poddodziałów lesnych z uwzględnieniem ważniejszych szczegółów sytuacji wewnętrznej w obrębie leśnym.

Zawierają między innymi: kierunek północy, opis gruntów przyległych, numery znaków granicznych w miejscach charakterystycznych, nazwy poszczególnych kompleksów, szczegóły sytuacji wewnętrznej na mapie gospodarczej, ważniejsze szczegóły sytuacji zewnętrznej, numery oddziałów i oznaczenia pododdziałów oraz wyciągi z opisów taksacyjnych, wykaz znaków i kolorów, mapę sytuacji w skali 1:100000.

Podstawę do sporządzenia map przeglądowych tematycznych stanowi matryca opracowana na podstawie mapy gospodarczej i mapy topograficznej 1:25000, uzupełniona treścią opisów taksacyjnych.

Na  podkładzie matrycy mapy przegladowej sporządza się dla nadleśnictwa następujące mapy tematyczne:

Mapa przeglądowa drzewostanów

Uzyskuje się z matrycy mapy przeglądowej przez zaznaczenie kolorami granic i powierzchni konturów drzewostanów wg przedziałów wiekowych i rodzajów drzew, rezerwatów oraz drzewostanów nasiennych, granic gruntów leśnych projektowanych do odnowienia (płazowizn, halizn, zrębów) oraz szczegółów o ogólnym charakterze jak np. użytki rolne, nieużytki itp.

Na mapach drzewostanowych dla poszczególnych rodzajów drzew i gatunków są stosowane kolory:
sosna So, modrzew Md, sosna limba Mb - sjena palona
świerk Sw - fiolet
jodła Jd, daglezja Dg - ultramaryna
dąb Db - czerń słoniowa
buk Bk, grab Gb - ugier złoty
jesion Js - zieleń cynobrowa, klon Kl , wiąz Wz, jawor Jw - zieleń chromowa
olsza Ol - zieleń soczysta
brzoza Brz, akacja Ak - błękit pruski
topola Tp, osika Ok, wierzba Wb, lipa Lp - karmin

Kolor tworzy odcienie związane z podziałem na 3 grupy wiekowe:
jasny dla I klasy
sredni dla drzewostanów przedrębnych (od 21 lat do wieku rębności)
ciemny dla drzewostanów rebnych i starszych.
Halizny zaznacza się obwódka danego koloru, zaś dzrewostany klas: KO, KDO, SP - paskowana kolorowa szrafurą.

Halizna w leśnictwie - powierzchnia leśna, która nie została odnowiona, obsadzona (sztucznie lub naturalnie), w ciągu dwóch lat od wycięcia drzewostanu.
Halizną można również nazwać kilkuletnią uprawę leśna o zbyt niskim zadrzewieniu lub jakości. Halizna jest zjawiskiem niepożądanym w gospodarce leśnej.

Halizna w rolnictwie - nieurodzajne, miejsce między polami ornymi, ugór.

Mapa przegladowa siedliskowa

Mapa przeglądowa siedliskowa przedstawia naturalne zróznicowanie gleb i siedlisk z naniesionymi granicami konturów wydzieleń siedliskowych wypełnionych odpowiednim kolorem oraz uzupełnionych symbolicznymi opisami 
siedlisk i gleb.
Typ siedliska jest podstawową jednostką klasyfikacji siedlisk leśnych, obejmującą powierzchnie leśne o zbliżonych warunkach siedliskowych wynikajacych z żyzności i wilgotności gleb,
podobieństwa cech klimatu i ukształtowania terenu oraz jego budowy geologicznej.
Obszary nalezące do tego samego typu siedliskowego lasu wykazują podobne zdolności producyjne i przydatność do hodowli lasu.
Typy siedliskowe określa się oddzielnie dla terenów nizinnych, wyżynnych i górskich.
Przedmiotem kartowania są wydzielenia siedliskowe, stanowiące podstawową jednostkę kartograficzną siedlisk lenych.
Wydzielenia siedliskowe obejmują obszary jednolite pod względem typu, odmiany, wariantu, rodzaju i stanu siedliska.

Kontury wydzielenia siedliska wypałnia się jednolitym kolorem lub kolorem i deseniem
Pzrykłady:
Bór suchy 32 - żółty
Bór świeży 33 - sjena palona
Bór wilgotny 33 j.w., innny deseń
Bór bagienny 28 - kobalt, deseń: błękit pruski jasny
Ols 20 - zieleń soczysta
Las świezy 41 - czerń słoniowa z zielenią soczzystą

Mapa przeglądowa cięć rębnych i niezalesionych gruntów lesnych

Powstaje w wyniku naniesienia na kopię matrycy takich elementów treści jak: ostępy, zakresy, cięć rębnych, rodzaje i formy rębni, drogi wywozu drewna, powierzchnie do odnowienia i zalesienia, lasy rezerwatowe i ochronne, drzewostany nasienne wyłączone z cieć, ostoje zwierzyny i inne.

Mapa sytuacyjna obszaru nadleśnictwa

Obejmuje zasięg terytorialny działania nadleśnictwa i sporządzana jest w skali 1:50000 lub 1:100000 na podkładzie mapy topograficznej.
Treścia mapy są kompleksy leśne i elementy stytuacyjne wewnętrzne i zewnętrzne.
Za pomocą znaków umownych są przedstawione:
granice administarcyjne, Lasów Państwowych (LP0, Parków Narodowych, nadleśnictwa, obrębów lesnych i ewidencyjnych, leśnictw, oddziałów leśnych oraz lasów niepublicznych,
siedziby administracji LP, osady leśne, kontury zabudowy wiejskiej i miejskiej, linie komunikacyjne, stacje kolejowe, przystanki, cieki, zbiorniki wodne, zakłady przemysłowe itp.

Mapa sytuacyjno-przeglądowa funkcji lasu

Sporządzana na bazie mapy mapy sytuacyjnej obszaru w granicach zasięgu nadleśnictwa.  
Zawiera uzupełnione napisy i znaki, legende oraz wypełnienia ustalonymi kolorami granic i tła obszarów leśnych do pełnionych przez nie funkcji.

Mapa przeglądowa zagrozenia środowiska leśnego i ochrony lasu

Sporządzana dla terenu nadleśnictwa, pzredstawia walory przyrodnicze obszaru, rozmieszczenie rzadkich roślin i zwierząt, czynniki zagrożenia przyrodniczego oraz miejsca przewidziane do przeprowadzenia ustalonych działań ochronnych.

Leśna mapa numeryczna

http://www.lp.gov.pl/media/biblioteka/urzadzanie/iul/SLMN.pdf

Leśna mapa numeryczna (LMN) jest to mapa komputerowa i zasadniczy element Systemu Informatycznego Lasów Państwowych (SILP)
Została wprowadzona do obligatoryjnego stosowania zarządzeniem nr 74 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 23.08.2001 r. w sprawie zdefiniowania standardu lesnej mapy numerycznej dla poziomu nadleśnictwa oraz wdrazania systemu informacji przestrzennej w nadleśnictwach.

SILP stanowi opisową bazę danych, dotyczącą diałalnosci nadleśnictwa.
Baza danych zawiera zbiór aktualnych informacji przyrodniczo-lesnych oraz techniczno-ekonomicznych dotyczących zwłaszcza działalności gospodarczej w oddziałach i pododziałach oraz wydzieleniach, dla których do bazy wprowadzane sa opisy elementów taksacyjnych oraz planowanych i wykonanych zadań gospodarczych.

Moduły SILP:

Dane umieszczone w bazach SILP pozwalają na uzyskanie informacji bedących podstawą do dalszych studiów i analzi z wykozrystaniem danych przestrzennych i obrazów satelitarnych oraz specjalistycznego oprogramowania.
Standard LMN stanowi ujednolicony system informacji przestzrennej realizowany w strukturach Lasów Państwowych, uregulowany przepisami instrukcji branzowej o samym tytule, dostępnej na stronie:
.http://www.lp.gov.pl/media/biblioteka/urzadzanie/iul/SLMN.pdf
Mapa jest wykonywana w układzie współrzędnych 1992 oraz układzie wysokości żKronsztadt 1986ż.
Użytkowanie opiera się na specjalnie opracowanym dla LP oprogramowaniu typu GIS, z wykorzystaniem informacji z modułu LAS, którego aktualizacja dokonywana jest co najmniej raz w roku.
Do tego celu stosuje sie fotografie i poycjonowanie satelitarne GPS oraz zdjęcia lotnicze.
Oprogramowania LMN oparte na bazie danych SILP umożliwia też usyskanie różnorodnych map tematycznych obrazującyh: funkcje lasu, składy gatunkowe drzewostanów, siedliska, zagrożenia środowiska leśnego i ochronę lasu itp.

Inwentaryzacja lasów 

INSTRUKCJA SPORZĄDZANIA PLANU URZĄDZENIA LASU DLA NADLEŚNICTWA
Załącznik do Zarządzenia nr 43
Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych  z dnia 18 kwietnia 2003 r.

§ 6.

1. Celem inwentaryzacji lasu jest rozpoznanie i opisanie stanu lasu oraz zaprojektowanie wskazań gospodarczych dla poszczególnych drzewostanów i gruntów  leśnych niezalesionych, a także opisanie gruntów przeznaczonych do zalesienia i pozostałych gruntów nieleśnych nadleśnictwa, według stanu na dzień 1 stycznia  pierwszego roku obowiązywania planu urządzenia lasu.
2. Do prac z zakresu inwentaryzacji lasu zalicza się następujące grupy czynności:
1) prace przygotowawcze;
2) taksację lasu, czyli sporządzenie opisu taksacyjnego wraz ze wstępnym oszacowaniem miąższości drzewostanów i określeniem wskazań gospodarczych;
3) inwentaryzację zasobów drzewnych dla obrębu leśnego wraz z rozdziałem miąższości do klas wieku i poszczególnych drzewostanów;
4) sporządzenie map obrazujących wyniki inwentaryzacji lasu (mapa gospodarcza, mapy przeglądowe: drzewostanów, siedlisk, funkcji lasu oraz mapa sytuacyjna);
5) sporządzenie zestawień zbiorczych danych inwentaryzacyjnych (raportów w formie tabel i wykazów) oraz zebranie danych uzupełniających do planu urządzenia lasu;
6) sporządzenie opisu ogólnego nadleśnictwa w części dotyczącej spraw związanych z inwentaryzacją lasu i jej wynikami


Działy gospodarki leśnej

USTAWA z dnia 28 września 1991 r. o lasach

Art. 3. Lasem w rozumieniu ustawy jest grunt:

1) o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony:

c) wpisany do rejestru zabytków;

2) związany z gospodarką leśną, zajęty pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej:

Gospodarka leśna - działalność leśną w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z
wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu

Trwale zrównoważona gospodarka leśna - działalność zmierzającą do ukształtowania struktury lasów i ich wykorzystania w sposób i tempie zapewniającym trwałe zachowanie ich bogactwa biologicznego,
wysokiej produkcyjności oraz potencjału regeneracyjnego, żywotności i zdolności do wypełniania, teraz i w przyszłości, wszystkich ważnych ochronnych, gospodarczych i socjalnych funkcji na poziomie lokalnym,
narodowym i globalnym, bez szkody dla innych ekosystemów;

Gospodarka leśna
Art. 7. 1. Trwale zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzi się według planu urządzenia lasu lub uproszczonego planu urządzenia lasu, z uwzględnieniem w szczególności następujących celów:
1) zachowania lasów i korzystnego ich wpływu na klimat, powietrze, wodę, glebę, warunki życia i zdrowia człowieka oraz na równowagę przyrodniczą;
2) ochrony lasów, zwłaszcza lasów i ekosystemów leśnych stanowiących naturalne fragmenty rodzimej przyrody lub lasów szczególnie cennych ze względu na:
a) zachowanie różnorodności przyrodniczej,
b) zachowanie leśnych zasobów genetycznych,
c) walory krajobrazowe,
d) potrzeby nauki;
3) ochrony gleb i terenów szczególnie narażonych na zanieczyszczenie lub uszkodzenie oraz o specjalnym znaczeniu społecznym;
4) ochrony wód powierzchniowych i głębinowych, retencji zlewni, w szczególności na obszarach wododziałów i na obszarach zasilania zbiorników wód podziemnych;
5) produkcji, na zasadzie racjonalnej gospodarki, drewna oraz surowców i produktów ubocznego użytkowania lasu.

Gospodarka leśna w lasach stanowiących rezerwaty przyrody oraz wchodzących w skład parków narodowych uwzględnia zasady określone w przepisach o ochronie przyrody.

Gospodarka leśna w lasach wpisanych do rejestru zabytków i w lasach, na terenie których znajdują się zabytki archeologiczne wpisane do rejestru zabytków, prowadzona jest w uzgodnieniu z wojewódzkimkonserwatorem zabytków, z uwzględnieniem przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Gospodarkę leśną prowadzi się według następujących zasad:
1) powszechnej ochrony lasów;
2) trwałości utrzymania lasów;
3) ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów;
4) powiększania zasobów leśnych.

W celu zapewnienia powszechnej ochrony lasów właściciele lasów są obowiązani do kształtowania równowagi w ekosystemach leśnych, podnoszenia naturalnej odporności drzewostanów, a w szczególności do:
1) wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów;
2) zapobiegania, wykrywania i zwalczania nadmiernie pojawiających i rozprzestrzeniających się organizmów szkodliwych;
3) ochrony gleby i wód leśnych.


Gospodarka finansowa w Lasach Państwowych
Art. 50. Lasy Państwowe prowadzą działalność na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywają koszty działalności z własnych przychodów.
Art. 51. Rokiem obrachunkowym w Lasach Państwowych jest rok kalendarzowy.
Art. 52. 1. Lasy Państwowe sporządzają corocznie raport o stanie lasów oraz sprawozdanie finansowogospodarcze z działalności Lasów Państwowych.
2. Rada Ministrów przedkłada Sejmowi informację o stanie lasów oraz o realizacji krajowego programu zwiększania lesistości.
Art. 53. 1. Koszty utrzymania Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych oraz dyrekcji regionalnych Lasów
Państwowych finansowane są z wpłat obciążających koszty działalności nadleśnictw.
2. Minister właściwy do spraw środowiska określa, w drodze decyzji, wysokość obciążeń, o których mowa w ust. 1.
Art. 54. Lasy Państwowe otrzymują dotacje celowe z budżetu państwa na zadania zlecone przez administrację rządową, a w szczególności na:
1) wykup lasów i gruntów do zalesień oraz ich rekultywację, a także wykup innych gruntów w celu zachowania ich przyrodniczego charakteru;
2) wykonywanie krajowego programu zwiększania lesistości, o którym mowa w art. 14 ust. 2a, oraz pielęgnację i ochronę upraw i młodników powstałych w ramach realizacji tego programu;
3) zagospodarowanie i ochronę lasów w przypadku zagrożenia ich trwałości, o którym mowa w art. 12 ust. 1;
4) sporządzanie okresowych, wielkoobszarowych inwentaryzacji stanu lasów, aktualizacji stanu zasobów leśnych oraz prowadzenie banku danych o zasobach leśnych i stanie lasów, o których mowa w art. 13a ust. 1 pkt 2 i 3;
5) opracowanie planów ochrony dla rezerwatów przyrody znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych, ich realizację, ochronę gatunkową roślin i zwierząt oraz sprawowanie nadzoru nad obszarami wchodzącymi w skład sieci Natura 2000;
6) finansowanie edukacji leśnej społeczeństwa, w szczególności poprzez tworzenie i prowadzenie leśnych kompleksów promocyjnych, zakładanie ścieżek przyrodniczo-leśnych;
7) na sporządzanie planów zalesienia, o których mowa w art. 35 ust. 5;
8) (47) pełnienie zadań związanych z realizacją programów współfinansowanych ze źródeł zagranicznych.



Klasyfikacja gruntów


Wymienić czynniki glebotwórcze.
Umieć scharakteryzować czynniki glebotwórcze Znać rodzaje użytków gruntowych.
Znać zasady bonitacji gruntów.
Znać etapy prac klasyfikacyjnych

Zarys wiadomości o glebach

1. Pojęcia podstawowe


Gleboznawstwo
(pedologia) - nauka przyrodnicza o powstawaniu, rozwoju, budowie, własciwościach (fizycznych, chemicznych, biologicznych) i funkcjach gleb.
Zajmuje się także składem gleb, ich rozmieszczeniem na powierzchni Ziemi, systematyką, sposobami uzytkowania i przydatnością użytkową, zyznością, szkodliwymi czynnikami powodujacymi degradację gleb oraz sposobami zapobiegania degradacji.

Gleboznawstwo, pedologia (od łac. gleba - żgrudka ziemiż) - nauka zajmująca się badaniem gleb, ich powstawaniem, budową, właściwościami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi, systematyką oraz możliwościami ich użytkowania.
Gleboznawstwo jest nauką przyrodniczą powiązaną wielostronnie z innymi naukami zajmującymi się przyrodą martwą i ożywioną. Jest niekiedy ukierunkowane na specjalne cele praktyczne, np. gleboznawstwo rolne, leśne, melioracyjne

Gleboznawstwo ma charakter interdyscyplinarny, dzieki powiązaniom z innymi naukami: geomorfologia, geologia, geodezja, biologia, mineralogia, petrografia, fizyka, chemia, kartografia, ekologia, ochrona środowiska, rolnictwo, lesnictwo.

Gleba (pedosfera) stanowi zewętrzną warstwe skorupy ziemskiej (litosfery) powstałą ze zwietrzeliny skalnej, objętą procesami glebotwórczymi, złożona z rozdrobnionych cząstek mineralnych, organicznych oraz powietrza glebowego i wody wypełniajacej przestrzenie (pory) miedzy cząstkami stałymi.

GLEBA - jest naturalnym tworem wierzchniej warstwy skorupy ziemskiej powstałym ze zwietrzeliny skalnej w wyniku oddziaływania na nią zmieniających się w czasie zespołów organizmów żywych i czynników klimatycznych w określonych warunkach rzeźby terenu.
Jest ona ożywionym tworem przyrody, który ma zdolność w produkcji biomasy, w którym zachodzą ciągle procesy rozkładu i syntezy zarówno związków mineralnych jak i organicznych oraz ich przemieszanie i akumulacja.
Istotnym czynnikiem modyfikującym gleby jest działalność ludzka.

GLEBA - jest układem trójfazowym złożonym z fazy stałej, płynnej i gazowej.
Faza stała - związki mineralne i organiczne
Faza ciekła - roztwór glebowy (woda z rozpuszczonymi substancjami), w tórym zawarte są składniki pokarmowe
Faza gazowa - mieszanina różnych gazów i pary wodnej.
Przeciętny skład gleby: 45% części mineralnych, 25% wody, 25% powietrza, 5% substancji  organicznych.
W składzie chemicznym gleby występują: krzemionka, krzemiany, sole zelaza, wapnia, potasu, sodu, magnezu oraz związki manganu, miedzi, chromu, cynku, kobaltu, molibdenu, bromu i boru (mikroelemanty).

Gleba obok wody i powietrza jest podstawowym elementem środowiska, siedliskiem bytowania i wzrostu roślin, wielu gatunków zwierząt, osrodkiem przemiany związków chemicznych i organicznych.
Nalezy do niepomnazalnych zasobów Ziemi i powinna podlegać specjalnej ochronie.
Najważniejszą cechą gleby w odróżnieniu od skały jest zdolnośc zaspokajania potrzeb pokarmowych roślin.

Dla określenia przydatnosci gleby do produkcji rolniczej używa się pojęć:
O żyznosci gleby decydują: odczyn pH, zawartosć próchnicy i przyswajalnych dla roślinskładników pokarmowych oraz struktura wpływajaca na właściwości powietrzno-wodne gleby.
Gleba podlega ciągłej ewolucji w wyniku złożonego i długotrwalego procesu glebotwórczego, ktory przekształca zwietrzelinę skalna i materię organiczną w glebe.
Proces glebotwórczy zaczyna się z chwilą zasiedlenia wietrzejącej warstwy litosfery przez organizmy zywe.
Proces glebotwórczy - całokształt zjawisk fizycznych, chemicznych i biologicznych zachodzących w powierzchniowej warstwie skorupy ziemskiej, w wyniku których wytwarzają się gleby.

CZYNNIKI GLEGOTWÓRCZE:

Głównymi czynnikami procesów powstawania i rozwoju gleb sa warunki srodowiska:
Efektem działania czynników glebotwórczych jest pionowe zróżnicowanie gleby w postaci warstwa zwanych poziomami genetycznymi o cechach takich jak: barwa, skład chemiczny i granulometryczny, miąższość, odczyn i inne.
Poziomy te powstają w wyniku przemieszczania się i koncentracji na różnych głebokościach składników mineralnych i organicznych.

Pionowy przekrój gleby, składajacy się z poziomów genetycznych formujących się podczas procesu glebotwórczego nazywa się profilem glebowym
Poziomy dostarczają informacji o genezie i służą do ustalenia klasyfikacji gleby.
Poziomy genetyczne różnią sie grubiością, barwą, stopniem koncentracji składników.
Miąższość gleby - łączna głębokość wszystkich poziomów genetycznych profilu glebowego od powierzchni ziemi do powierzchni skały macierzystej, ktora nie wykazuje śladów procesu glebotwórczego.
Budową i cechami zewnętrznymi gleb, zaleznymi od właściwosci skał macierzystych zajmuje się dział gleboznawstawa zwany morfologią gleb.
Do cech morfologicznych zalicza się: budowe profilu glebowego, miąższość, barwę, strukturę, skład ziaren w glebie, domieszki i obecność konkrecji, czyli widocznych skupień substancji wytrąconych w wyniku procesów glebotwórczych, wyraźnie się odróżniaających od otczającej gleby.

Struktura gleby - rodzaj i sposób wzajemnego powiązania i przestrzenny układ elementarnych cząstek fazy stałej gleby.
Przykłady struktur: gruzełkowata, bryłowa, pryzmatyczna, słupkowa, masywna, płytkowa.
Trwała struktura gruzełkowata stwarza w glebie korzystne warunki fizyczne dla rozwoju roślin, umozliwia penetrację korzeni i korzystne warunki wodno-powietrzne.
W glebach gruboziarnistych i niestrukturalnych woda występuje w małych ilosciach, zaś w niestrukturalnych glebach gliniastych i ilastych nadmierna ilośc wody utrudnia dostęp i ruch powietrza.
Czynnikiem sprzyjającym powstawaniu struktury gruzełkowatej jest odpowiednia ilość próchnicy oraz jonów wapnia i magnezu. Pozytywną rolę odgrywają organizmy jak np. dzdzownice, ktorych wydaliny tworza trwałe agregaty odporne na rozmywanie opadów oraz ugniatanie gleby.
Zabiegi poprawiające strukturę gleby: prawidłowe zmianowanie pól uprawnych, nawozenie organiczne (obornikiem i nawozami zielonymi) oraz wapnowanie gleb akwaszonych.
Zabiegi takie zwiększają pojemnośc wodną gleby, przyczyniają sie do lepszej akumulacji próchnicy, poprawiają przyswajalność makroelementów (azotu, fosforu, potasu) i spzryjaja rozwojowi pożytecznej fauny i flory w glebir.

2. Gleba jako element środowiska przyrodniczego

Gleba jako element środowiska przyrodniczego jest jednym z przedmiotów zainteresowania ekologii - nauki badającej zależności między oranizmami żywymi a ich środowiskiem fizycznym i biologicznym..
Środowisko - ogół czynników ozywionych (biotycznych) i nieożywionych (abiotycznych), wywierających bezpośredni wpływa na życie i rozwój określonego gatunku lub populacji.
Środowisko przyrodnicze
Czynniki biotyczne - oddziaływania środowiskowe, których źródłem są otaczające organizmy zywe.
Czynniki abiotyczne  - żródła oddziaływa wywołanych przez skład chemiczni i fizyczny elementów środowiska jak temperatura, światło, wilgotnosc gleby i powietrza, zasolenie, odczyn podłoża itp.
Biosfera - świat organizmów żyjących na powierczhni Ziemi, w  weodzie, atmosferze i glebie
Ekosytem - układ ekologiczny utworzony przez współżyjące organizmy roślinne i zwierzęce (biocenezę) łącznie z siedliskiem (biotopem), w którym wszystkie elementy składowe są powiązane zależnościami, warunkują się wzajemnie i funkcjonują kompleksowo (bioceneza + biotop = ekosystem).
Ekosystem składa się z elementów ożywionych (biotycznyhc) i nieożywionych (abiotycznych).
Ekosystemy wodne i lądowe. Las jest przykładem ekosystemu lądowego.
Biotop (ekotop, siedlisko, habitat) - miejsce odznaczające się charakterystycznym kompleksem warunków abiotycznych, gdzie fizycznie bytują okreslone organizmy żywe, mające podobne wymagania życiowe i terenowe i których skład jest zależny od rodzaju oraz właściwości danego siedliska.
Bioceneza w danym ekosystemie - ogół wszystkich roślin i zwierząt (w tym grzybów, bakterii, pierwotniaków), żyjących w okreslonej przestrzeni, czyli środowisku fizycznym (siedlisku, biotopie) i tworzących populacje poszczególnych gatunków.
Bioceneza charakteryzuje się biomasą, produktywnością i uporządkowaną strukturą przestrzenną, gatunkowa oraz pokarmową (łańcuh pokarmowy).
Biomasa - całkowita ilość żywej materii organicznej, wyrazanej najczęściej w gramach suchej masy na 1 m2 (masa bezwodna) lub w gramach masy świeżej (naturalnej masy organizmów) na 1m2 w danym biotopie.
Biocenza jako  zbiór populacji roślinnych i zwierzęcych, dzięki rozmnażaniu się organizmów i samoregulacji, utrzymuje się trwale w stanie dynamiczznej równowagi, która zapewnia organizmom prawidłowe funkcjonowanie i przetrwane, tworząc samoregulujący się układ zwany homeostazą.
Homeostaza (równowaga biocentryczna) to ograniczona zdolność ekosytemów lub ich składników (np. gleb) do pozostawania w stanie relatywnie stałoej, dynamicznej równowagi składu biocenotycznego i procesów.
Sukcesja - sekwencja ciagłych, naturalnych zmianskładu gatunkowego ekosystemów i struktury biocenoz.
Klimaks - hipotetyczne, końcowe stadium rozwoju ekosystemów i biocenozy.
Sukcesja pierwotna - ma miejsce, gdy pierwsze organizmy zywe (mchy, grzyby, porosty) opanowują obszar, który był pozbawiony dotychczas życia biologicznego.
Sukcesja wtórna - zachodzi na obszarze zniszczonego ekosytemu lub na obszarze opanowanycm wcześniej przez inna biocenozę.
W Polsce występuje często na teranach porolnych, gdzie zaniechano uprawy.



3. Czynniki procesów glebotwórczych

W procesach zmierzających do powstania gleby można wyróżnić etapy:
  1. Procesy przygotowawcze, czyli wietrzenie powodujące rozdrzabniane skał, przez co materiał staje sie porowaty, przepuszczjący wodę i powietrze. Intensywnośc zależy od klimatu i rodzaju skały
  2. Powstanie warstwy luźnej zwietrzeliny infiltrowanej przez wodę z opadów, rozwój mikroorganizmów i pionierskiej roślinności (mchy , porosty, grzyby), ukształtowanie się nidojrzałej gleby
  3. Właściwe procesy glebotwórcze pod wpływem mikroflory i fauny glebowej oraz gromadzenia na powierzchni resztek organicznych przekaztałcanych na próchnicę
  4. Procesy rozpuszczania i przemieszczania substancji mineralnych i organicznych, w wyniku czego nastepuje koncentracja pewnych składników gleby w jednym miejscu, a ich ubytki w innym i powstają poziomy genetyczne
Czynniki glebotwórcze:
  1. Klimat
  2. Warunki  wodne  (woda)
  3. Flora i fauna (organizmy żywe)
  4. Rodzaj skaly macierzystej
  5. Człowiek (działalność człowieka)
  6. Czas
  7. Ukształtowanie powierzchni, rzeźba terenu
Omówienie w.w. czynników

1. Klimat
Klimat działa na glebe bezpośrednio i pośrednio. Procesem zapoczątkowującym powstanie gleby jest wietrzenie skały macierzystej.
Bezpośrednie oddziaływanie klimatu na gleby przejawia się m.in. niszczeniem pokrywy glebowej przez nawalne opady deszczu lub wody roztopowe ze śniegu na stokach (erozja wodna)
oraz wywiewanie przez wiatr materiału glebowego (erozja wietrzna).
Wpływ klimatu ma odbicie w budowie profilów gleb.
Ważną rolę odgrywają takie elemanty klimatu jak: temperatura i wilgotność powietrza oraz opady atmosferyczne, a w klimatach suchych też dodatkowo wiatr.

2. Warunki wodne,
Na warunki wodne określonego obszaru składają się głównie: ilość rocznych opadów i wielkość parowania.
Woda może może przyczyniać się do tworzenia jak i niszczenia gleb w wyniku erozji i wypłukiwania z gleby substancji.
Woda jest jednak składnikiem gleby niezabędnym do życia roślin i zwierząt, bo bez niej nie jest możliwy rozwój organizmów i roślin na powierzchni i wewnątrz gleby. Rozwój ten determinuje zaś procesy glebotwórcze.
Składniki mineralne i organiczne gleby tworzą z wodą roztwór glebowy wypełniający wraz z powietrzem pory glebowe.
Warunki wodne decydują również o powstawaniu tzw. gleb hydrogenicznych (glejowych, torfowych)..
Nadmiar lub niedobór wody wpływa na mozliwości uprawy.
Dla roślin uprawnych ważna jest zdolność retencyjna gleby - właściwość zatrzymywania odpowiedniej ilości wody, która moze być udostępniana roślinom w okresach bezdeszczowych.

3. Flora i fauna (edafon)
Flora i fauna odgrywają zasadniczą rolę w kształtowaniu wierzchniej warstwy gleby. Rosliny i zwierzęta stymulują przebieg i intensywność wietrzenia materiału skalnego, z którego powstaje gleba.
Z rozkładu przez mikroorganizmy substancji organicznej pochodzącej ze szczątków roslin i zwiarząt, powstaje w glebie próchnica oraz rozpuszczalne składniki pokarmowe wykorzystywane przez rośliny.
Lasy wpływaja korzystnie na modyfikację mikroklimatu pobliskich obszrów przez plepszanie warunków termicznych i wilgotnościowych.
Pokrywa roślinna oslania glebę przed erozją.

4. Rodzaj skały macierzystej
Decyduje o właściwościach fizycznych, chemicznych i składzie mineralnym powstającej ze skały gleby.
Skała jest naturalnym zespołem minerałów wchodzących w skład skorupy ziemskiej, a powstałych w wyniku procesu geologicznego.
Podłoże skalne ma największe znaczenie w początkowej fazie tworzenia się gleby.
Skały w wyniku wietrzenia fizycznego, chemicznego i biologicznego podlegaja przemianom, których efektem jest rozdrobnienie skały, powstanie nowych związków chemicznych,
zmiana właściwości powietrznych i wodnych zwietrzeliny.
Okruchy skalne, ich kstałt i wielkośc maja wpływ na przepuszczalność zwietrzeliny dla powietrza i wody, stymulujących proces glebotwórczy.
Skałą macierzysta może być skała pierwotna, która uległa zwietrzeniu i rozdrobnieniu lub materiał przetransportowany przez:
wodę (gleby napływowe, aluwialne), lodowiec (skały lodowcowe), wiatr (osady eoliczne, np.lessy) lub materiał nasunięty na pierwotna skałę (materiały osuwiskowe, koluwialne)

5. Czas
Czas odgrywa ważną rolę w procesie glebotwórczym, który przebiega bardzo wolno. Gleba przechodzi kolejne stadia rozwoju, podlega ciągłym zmianom pod wpływem czynników wymienionych uprzednio.
Jednym z takich czynników jest klimat, który z biegiem czasu moze ulegać wyraźnym zmianom a wpływa ona na przebieg wietrzenia skał, powstanie lodowców, stosunki wodne, biosfere i in.

6. Człowiek
Działalność człowieka jest ważnym czynnikiem glebotwórczych tak pozytywnym jak i negatywnym.
Właściwa uprawa roli połączona z nawadnianiem i nawożeniem organicznym polepsza własności fizyko-chemiczne i produktywność gleby. Na jakość gleb wpływają również melioracje wodne.
Działalność człowieka degradująca glebę to: zanieczyszczenie i niszczenie gleb przez górnictwo, budownictwo, przemysł, pogorszenie struktury geby, przesuszenie, zasolenie, zwiększenie podatności na erozję, zakwaszenie itp.

7. Rzeźba terenu
Niziny- wysokość 0-200,300 m n p m
1.      Obszary płaskie równe- równiny
2.      Obszary pogarbione, faliste o wysokości względnej do 88 m - niziny faliste
3.      Obszary pagórkowate o wysokościach względnych do 60 m - niziny pagórkowate
 Wyżyny - Obszary wniesione powyżej 200,300 m przeważnie słabo rozczłonkowane , często równinne lub w podobnych wysokościach
 Góry - wysoko wzniesione części powierzchni ziemi i powstałe w skutek ruchów górotwórczych lub działalności wulkanicznej
1.   góry niskie do500m
2.      góry średnie do 1500m
3.   góry wysokie >1500 m
Stoki :
·         Płaskie kąt nachylenia <5
·         Spadziste kąt nachylenia 2-20
·         Strome kąt nachylenia 20-45
·         Urwiste kat nachylenia >45

Wśród wymienionych czynników glebotwórczych istotne znaczenie mają te, które wykazuja strefowość.
Dotyczy to przede wszytkim warunków klimatycznych, wpływających na inny czynnik glebotwórczy, jakim jest szata roślinna i świat zwierzęcy.

Ze względu na zasięg występowania wyróżniamy gleby :

Niektóre wymienione czynniki glebotwórcze mają istotne znaczenie bo wykazują strefowość.
Stefowość zwiazana jest przede wszystkim z warunkami klimatyczznymi. Klimat wpływa na inny czynnik glebotwórczy, którym jest szata roślinna i świat zwierzęcy.
Analiza rozmieszczenia okreslonych typów gleb na świecie wykazuje dla wielu z nich położenie strefowe, odpowiadajace lokalizacji stref klimatycznych i roślinnych.

Gleby strefowe są zwiazane ze strefą klimatyczną i rodzajem występujacej tam roślinności. Gleby w zalezności od stopnia wykształcenia, wykazuja różny związek ze skałą macierzystą.
Gleby lepiej rozwinięte maja mniej cech podłoża.

Gleby astrefowe (astrefowe) tworza się w różnych strefach klimatycznych, a o ich powstaniu decydują głównie warunki lokalne, na które skladaja się : rodzaje skał macierzystych, stosunki wodne i rzeźba terenu.
Do tej kategorii zaliczamy: gleby górskie, rędziny, mady, gleby bagienne, czarne ziemie.
Ich proces glebotwórczy zalezy głównie od podłoża i jego nawilgocenia

Gleby astrefowe (niestrefowe), powstają w specyficznych warunkach w różnych strefach.
W każdej strefie klimatyczno-roślinno-glebowej działają lokalne warunki zalegania wód gruntowych, rzeźby terenu i rodzaju podłoża skalnego.
Decydują one o powstawaniu określonych typów gleb, niezależnie od strefy klimatycznej.


Gleby strefowe

Gleby strefowe są zwiazane ze strefą klimatyczną i rodzajem występujacej tam roślinności.
Gleby w zalezności od stopnia wykształcenia, wykazuja różny związek ze skałą macierzystą. Gleby lepiej rozwinięte maja mniej cech podłoża.

Podział gleb ze względu na strefy:

Strefy

tundry

tajgi

lasy mieszane

lasostep

Step

łąkowy

Step południowy

Półpustynia

Pustynia

gleba

-tundrowa wieczna zmarzlina

(wysoka wilgotność, niska temperatura, uboga roślinność, porosty, mchy)

-bielicowe - bagienne

(temperatura>, wilgotność<)

-bielicowe

-pyłowe

-brunatne

-czarno-ziemy łąkowe

czarnoziemy leśno-stepowe

zdegradowane

-szare gleby leśne

czarno- ziemy łąkowo stepowe właściwe

czarnoziemy południowe

kasztanowe (słone)

szaro-

ziemy

(słone)



Gleby tundry są płytkie i słabo wykszatłcone, o małej zawartosci próchnicy (1-2%), pozostają w wieloletniej zmarzlinie w klimacie subpolarnycm.
Są wykorzystywane głównie jako pastwiska dla reniferów.

Gleby tajgi stanowią zespół gleb strefowych w klimacie umiarkowanym, chłodnym (boralnym).
Są na ogół pokryte lasami iglastymi (jodła, sosna, modrzew). Wzależności od zmarzliny mogą powstawac tam gleby bielicowe, darniowo-bielocowe (silne wyługowanie składników) a także gleby glejowe i bagienne.

Gleby lasów mieszanych
Ze względu na możliwośc tworzenia znacznych zasobów próchnicy, sa na ogół zyzne. Powstają pod silnym wpływem działania człowieka - karczowanie lasów na pola uprawne.
W strefie tej powstały gleby bielicowe, płowe, brunatne, czarnoziemy leśno-łęgowe

Gleby lasostepów
Znajdują się w umiarkowanych rejonach półkuli północnej. Są to czarnoziemy leśno-stepowe i zdegradowane oraz szare gleby leśne, występujące między strefa gleb bielicoziemnych i czarnoziemów.
Powstają w warunkach klimatu umiarkowanego kontynentalnego, przy opadach deszczu 400-600mm.
Lasostepy są typowe dal obszarów międy strefą leśną a stepową.

Gleby stepów łąkowych
Są to czarnoziemy powstające w klimacie umiarkowanym kontynentalnym i suchym, na utworach zasobnych w wapń, a zwłaszcza na lessach przy udziale roślinności łąkowo-stepowej.
Step łąkowy jest formacją złozona z wysokich traw i roślin dwuliściennych.
Czarnoziemy należą do najżyźniejszych gleb - zawartość próchnicy ok. 7% i więcej, zawartosć składników pokarmowych i korzystne warunki wodno-powietrzne.

Półpustynie
Występują głównie na obrzeżach pustyń i są terenami o ubogiej roślinności, złozonej z gatunków sucholubnych.
Rośliny takie jak: suchorośla, sukulenty (gromadzące wodę) pokrywają 10-50% powierzchni.
Na półpustyniach występują gleby kasztanowe i szaroziemy pustynne.
Wartość uzytkowa półpustyń i pustyń jest bardzo niska, głównie ze względu na znaczne zasolenie.


Gleby strefowe
(Wg Wikipedii)
Na proces powstawania gleb duży wpływ mają warunki klimatyczne.

Podział gleb ze względu na strefę klimatyczną 

I równikowa: z wyrównanym klimatem i opadami ponad 100 mm na miesiąc (powyżej 2000 mm rocznie; dwa maksima opadów, deszcze zenitalne)
równikowe czerwonożółte gleby ferralitowe, bogate w wodorotlenki żelaza i glinu (gleby laterytowe)

II tropikalna (podrównikowa): z letnią porą deszczową i krótkim, lecz wyraźnie chłodniejszym okresem suszy
podrównikowe czerwone gleby ferralitowe o małej zawartości próchnicy i dużym stężeniu w górnych partiach wolnych tlenków Al i Fe, przechodzące w gleby cynamonoczerwone i czerwonobure

III subtropikalna (zwrotnikowa): suchy klimat pustynny; skąpe opady
szaroziemy i pustynne gleby inicjalne

IV śródziemnomorska (podzwrotnikowa): z deszczową porą zimową i suchym latem
śródziemnomorskie gleby cynamonowe, terra rosa - ilasta zwietrzelina wapieni i dolomitów, uboga w próchnicę

V umiarkowana: ciepła i wilgotna; z maksimum opadów w lecie i ciepłym klimatem morskim
czerwone i żółte subtropikalne gleby leśne, nieco zbielicowane

VI umiarkowana: chłodna i wilgotna (nemoralna); z krótkim okresem mrozów
leśne gleby brunatne, gleby płowe, słabo zbielicowane

VII umiarkowana: chłodna i sucha (kontynentalna), z mroźną zimą
czarnoziemy leśno-stepowe, gleby kasztanowe, buroziemy do szaroziemów

VIII umiarkowana: bardzo chłodna i wilgotna (borealna)
gleby bielicoziemne z próchnicą glebową typu mor

IX zimna: podbiegunowa i biegunowa
gleby tundrowe


4. Składniki gleb

Gleba to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej. Jest ona wytworem długotrwałych procesów odbywających się na powierzchni Ziemi.
Wytworzenie 2-3 cm warstwy gleby trwa około 200-1000 lat. Tworzenie się gleby następuje w wyniku wietrzenia skał pod wpływem czynników klimatycznych oraz działalności organizmów żywych.

Pod względem fizycznym gleba jest mieszanina elementów stałych, cieczy i gazów.
Zawartosć poszczególnych składników zależy od skały macierzystej, przebiegu procesów glebotwórczych, opadów itp.
Gównymi komponentami mineralnymi są substancje z wietrzenia skały macierzystej: a przede wszytkim krzemiany (kwarc) i krzemionka (tlenek krzemu SiO2) oraz sole metali i kwasów: węglowgo (węglany), siarkowego (siarczany), azotowego (azotany) i fosforowego (fosforany).
Wsród składników organicznych najistotniejsza jest próchnicza, powstała pod wpływem procesów biologicznych z rozkładu resztek pożniwnych, nawozów (obornika, nawozów zielonych) oraz obumarłych szczątków roślin i zwierząt.
Faze ciekłą stanowi wodny roztów glebowy, w którym występują rozpuszczone sole mineralne i zawiesiny koloidowe.
Powietrze zawiera więcej pary wodnej i CO2 (0,2-0,7%) oraz mniej tlenu (ok. 20%).

Przeciętny skład gleby jest następujący:

Składniki gleb

4.1  Składniki mineralne

Mineralną część fazy stałej gleby tworzą ziarna zróżnicowane co do wielkości, które dzielą się na grupy, zwane frakcjami granulometrycznymi (mechanicznymi).
Skład granulometryczny cechuje stan rozdrobnienia mineralnej części fazy stałej gleby.Jest to procentowy lub ilosciowy udział w danej glebie poszczególnych grup cząstek mineralnych o różnej średnicy.

Klasyfikacja frakcji granulometrycznych utworów glebowych

Wskutek chemicznego i fizycznego wietrzenia skała macierzysta ulega fragmentacji i rozdrobnieniu.
W ostatecznym efekcie mineralna część gleby składa się z fragmentów skały macierzystej o bardzo różnej wielkości.
Ogólnie wyróżnia się w glebie cząstki szkieletowe o średnicy ponad 1 mm oraz cząstki ziemiste poniżej 1 mm.

Klasyfikacja frakcji granulometrycznych utworów glebowych według przedziału średnic przedstawia się następująco:

A. części szkieletowe
                                    d>2mm
I. Frakcja blokowa        Symbol     b              d> 600
II. Frakcja głazowa                        gł            200<d<600
III. Frakcja kamienista                    k              75<d<200
IV Frakcja żwirowa                       ż            2 < d< 75mm
1. żwir gruby                        żgr
2. żwir średni                        żśr
3. żwir drobny                    żdr

B. części ziemiste
    d<=2mm

V. Frakcja piaskowa                    p
  1.  piasek bardzo gruby            1,0 < d <= 2,0mm
   2. piasek gruby 1-0,50 mm
   3.  piasek średni 0,50-0,25 mm
  4. piasek drobny 0,25-0,10 mm
   5. piasek bardzo drobny  0,05 d <=0,10

VI. Frakcja pyłowa    0,05<d<2mm
- pył gruby 0,10-0,05 mm
- pył drobny 0,05-0,02 mm

VII Frakcja iłowa (części spławialne)     d<=0,002mm
- ił pyłowy gruby 0,02-0,006 mm
- ił pyłowy drobny 0,006-0,002 mm
- ił koloidalny poniżej 0,002 mm.

Gleba złożona z duzej liczby okruchów skalnych o większej średnicy kamienie, żwir)  jest mniej żyzna i trudniejsza do uprawy od gleby zawierajacej frakcje drobniejsze, czyli ziemiste.

Gleby szkieletowe - z reguły rędziny oraz inicjalne gleby górskie, słabo wykształcone.

Na podstawie wielkości oporów na jakie napotykaja narzędzia i maszyny uprawowe gleby dzieli sie na:
1. Gleby lekkie do 20% części spławialnych, łatwe do uprawy
2. Gleby średnie 20-35% części spławialnych, średni opór narzędziom
3. Gleby cięzkie ponad 50% części spłwialnych, duży opór
4. Gleby bardzo cięzkie (minutowe), trudne do upray, ze względu na wąski przedział wilgotności uprawowej

Podział gleb na tzw. kategorie agronomiczne ze względu na ich skład granulometryczny:
  1. I kategoria- gleby bardzo lekkie ( do 10% części spławialnych)
  2. II kategoria- gleby lekkie (10-20 % części spławialnych)
  3. III kategoria- gleby średnie (20-35% części spławialnych)
  4. IV kategoria- gleby ciężkie (ponad 35% części spławialnych)
Z uwagi na zróżnicowanie materiału glebowego w profilu wyróżnia się gleby:

4. 2 Skład chemiczny gleb, pH

W glebach występują niemal wszytkie pierwiastki chemiczne sptykane w przyrodzie, lecz dla wzrostu roślin konieczne są
Skład chemiczny gleby zalezy od wielu czynników jak: rodzaj skały macierzystej, klimat, kierunek procesów glebotwórczych, dzialalnośc człowieka.

Z punktu widznia praktyki rolniczej i wymagan roslin uprawnych, jedną z najważniejszych właściwosci chemicznych gleby jest jej odczyn (kwasowość) wyrażany w skali pH.
ph od łac. pondus Hydrogenti = ciężar wodoru lub potentia Hydrogentii = siła wodoru.

Odczyn pH definiowany jest jako ujemny logarytm dziesiętny ze stężenia jonów wodorowych H+ (faktycznie jonów hydroniowych H2O+) czyli:

pH = -log10[H+]

Jeden stopień pH oznacza 10-krotną zmianę stężenia jonów H+.
W wodzie chemicznie czystej (destylowanej) odczyn pH jest obojetny, tj. pH = 7, co odpowiada rownowadze stężenia jonów H+ i OH-, które wynosi 10-7 g/l,
W roztworach, gdzie ph<7, stężenie jonów wodorowych H+ jest większe od wodorotlenowych OH-, takie roztwory mają odczyn kwsny.
W roztworach zasadowych przewagę mają jony OH-.

Odczyn glebowy, właściwość gleby wyrażona przez stosunek stężenia jonów wodorowych H+ do jonów wodorotlenkowych OH- (odczyn roztworu określony w jednostkach pH) w fazie stałej gleby i w jej roztworze.

Odczyn wskazuje na kwasowość lub zasadowość gleby, wyróżnić możemy więc:
  1. gleby kwaśne, pH < 6,6, z przewagą jonów wodorowych i jonów glinu.
    Gleby kwaśne dzielimy na: 
  2. gleby obojętne, pH 6,6 - 7,2, jony występują w równowadze;
  3. gleby zasadowe, pH > 7,2, z przewagą jonów wodorotlenkowych, znaczenie ma tutaj obecność takich składników zasadowych jak węglan wapnia, jony wapnia, magnezu i sodu.
W Polsce gleby bardzo kwaśne i kwaśne zajmują ok. 50% powierzchni, kwaśne ok. 30%, obojętne i zasadowe ok. 20%.
Ponieważ w klimacie Polski gleby często wykazują zakwaszenie, ustalenie ich odczynu ułatwia przeprowadzanie zabiegów agrotechnicznych, ma więc duże znaczenie praktyczne, pozwalając na określenie potrzeb wapnowania gleby.


4.3 Składniki organiczne
Obumarłe szczątki roślin i zwierząt, resztki pożniwne, przeorane nawozy zielone i obornik pod wpływem procesów biologicznych i chemicznych ulegają rozkładowi.
Pod wpływem bakterii i grzybków materia organiczna rozpada się na związki składowe. Jednocześnie niektóre związki łączą się i tworzą nową substancję organiczną zwaną próchnicą.
Próchnica ma bardzo złożoną budowę chemiczną; jest to mieszanina różnych związków organicznych, które podlegają zmianom zależnie od rodzaju roślinności, czynników klimatycznych i właściwości gleby.
Z tych powodów w zależności od rodzaju gleb powstają różne próchnice, przy czym są one zawsze wynikiem rozkładu procesów rozkładu i syntezy.
Najważniejszymi substancjami w próchnicy są kwasy próchnicowe,  oraz huminy - związki próchniczne o barwie czrnej, nierozpuszczalne w wodzie .
Kwasy próchnicowe:
Próchnica glebowa odgrywa zasadniczą rolę dla gospodarki rolnej. Zawiera, bowiem ważne dla roślin składniki odżywcze, jak: azot, magnez, wapń, fosfor i inne. Składniki te, w miarę tworzenia się próchnicy i mineralizacji substancji organicznych, stają się stopniowo dostępne dla roślin.
Próchnica ma również znaczenie dla wytwarzania się struktury gruzełkowej gleby. Próchnica skleja i cementuje glebowe cząstki w porowate ziarenka i grudeczki.
Próchnica nadaje glebie ciemna barwę, która przyśpiesza ogrzewanie się gleby. Rozwój i działalność drobnoustrojów w glebie zależy w dużym stopniu od ilości próchnicy, jak również temperatury, wilgotności i innych.
Próchnicy w glebie jest zwykle niedużo; ilość jej waha się do kilku procent do setnych części procentu.
Przez stosowanie odpowiedniej uprawy, nawożenia i melioracji rolnik może wpłynąć na szybkość powstawania i ilość tworzącej się próchnicy. Wpływ ten jednak jest ograniczony, gdyż w glebie ustala się stan dynamicznej równowagi, zależny od panujących czynników glebotwórczych. Szczególne trudności występują przy zwiększaniu ilości próchnicy w glebach piaszczystych i suchych, w których mineralizacja substancji organicznej przebiega bardzo szybko.

4.4 Żywe organizmy glebowe (edafon)
Zalicza się do nich: bakterie, promieniowce, grzyby, larwy owadów, pierścienice, wazonkowce, pajęczaki a niekiedy nawet drobne ssaki (np.krety, myszy, norniki).
Zamieszkują przeważnie warstwę orną gleby i dokonują procesu rozkładu materii organicznej, niezbędnego do wytworzenia próchnicy glebowej.
Szczególną rolę odgrywaja ddżownice.

4.5 Woda i powietrze glebowe
W glebie występuja następujące podstawowe formy wody:
Woda grawitacyjna (wolna), odpływająca do głębszych warstw pod wpływem siły ciężkosci. Podczas przepływu jest częściowo dostepna dla roślin
Woda kapilarna (włoskowata) - jest najbardziej wydajnym źródłem wody dla roślin
Woda higroskopowa (adsorpcyjna), znajduje sie głównie na powierzchni cząstek gleby. Nie jest pobierana przez rośliny
Woda błonkowata (adhezyjna) powstaje wskutek przyciągania przez zewn. siły molekularne cząstek stałych. Tworzy otoczkę do wody higroskopowej. Niedostępna dla roślin.
Powietrze glebowe jest niezbędne do oddychania korzeni roślin i organizmów glebowych. W porównaniu z powietrzem atmosferycznym (N 78%, O 21%, CO2 0,03%) powietzre glebowe zawiera mniej tlenu (< 20%), a wiecej pary wodnej (wilgotność względna ok 95%) i dwutlenku w egla (0,2-0,7%). Wzrostowi CO2 zapobiega wymiana gazowa, okreslana jako oddychanie gleby poprzez dyfuzję z powietrzem atmosferycznym.
Przy zawartosci tlenu poniżej 10%, wzrost roślin ulega zahamowaniu, dlatego zabiegi uprawowe powinny zapewnic glebie dobrą wentylacje.


5. Funkcje gleby

Do najważniejszych funkcji gleby należą:
  1. Funkcja produkcyjna i uzytkowa.
    Gleba uczestniczy w produkcji i rozkładzie biomasy oraz gromadzeniu próchnicy, dzięki czmu możliwe jest prowadzenie gospodarki rolnej i leśnej. Stanowi także miejsce pracy dla wielu ludzi. Jest też podłożem dla budownictwa, tras komunikacyjnych itp. Jest źródłem wody i niektórych surowców mineralnych (np. kamień, glina, żwir, piasek). Zadanie czlowieka polega na ograniczeniu do niezbędnego minimum przeznaczenia gleb na cele nierolnicze oraz utrzymanie gleby w dobrej kultuzre rolnej.
  2. Funkcja biotopu.
    Gleba jest fizycznym środowiskiem życia dla roślin i wielu organizmów żywych, zasiedlających przede wszystkim jej wierzchnia 30cm warstwę.
  3. Funkcja sanitarna.
    Dzieki działaniu mikroorganizmów i własciwościom buforowym gleba moze spełniac funkcję sanitarną , neutralizują cwpływy szkodliwych substancji wprowazonych przez człowieka. Pełni role naturalnego fitrawychwytującego, pochłaniajacego i neutralizującego  substancje toksyczne przedostające sie do gleby.
  4. Funkcja hydrologiczna.
    Gleba stanowi wielki zasobnik wodny na Ziemi i ważny element retencji wód. Porowatość i przepuszczalnośc gleby zapobiega nasileniu spływu powierzchniowego a tym samym erozji i powodziom. Jest tez naturalnym filtrem wód opadowych, które oczyszcza przed ujściem do obiegu wód podziemnych. Zabiegi agrotechniczne powinny zmierzać do zatrzymania w glebie największej ilości wody przez wykonanie głębokiej orki zimowej i prowadzenie uprawy roli w kierunku prostopadłym do zbocza.
  5. Funkcja krajobrazowa.
    Typy gleb miały i mają decydujący wpływ na osadnictwo, rozmieszczenie użytków rolnych . zróżnicowanie gleb jest też czynnikiem kształtowania krajobrazów i ekosystemów.
  6. Funkcja kulturowa.
    Gleba jest ośrodkiem, w którym odkrywa się okazy służące do poznania historii ziemi w oparciu o badania geologiczne , paleontologiczne i  wykopaliska archeologiczne.

6. Właściwosci fizyczne i chemiczne gleb

6.1 Właściwości fizyczne gleb

  1. Skład granulometryczny, oznaczajacy udział poszczególnych frakcji czątek mineralnych o różnej średnicy w zadanej jednostce masy gleby, obejmujących: części szkieletowe (kamień, żwir), części ziemiste i spławialne.
    Duży wpływ na własności fizyczne gleby mają związki koloidalne, o srednicy < 0,1mm. Największe dolności wymiany jonowej i koagulacji maja bardzo pożądane koloidy próchniczne.
    Znaczny udział części szkieletowych zwiększa pzrepuszczalnośc i przewiewność gleb ale zmniejsza ich zdolność retencji i powoduje głębokie wysychanie profilu glebowego.
    Piasek drobny poprawia własności wodne gleb piaszczystych a dodatek pyłu polepsza własności fizyczne.
    Niewielkie ilości iłów zwiększaja kapilarność, pojemność wodną itp. ale wielkie ilości zmniejszają strukturalnośc i pogarszają własnosci wodno-powietrzne gleby.
  2. Gęstość wlasciwa fazy stałej gleby Gamma (dawniej ciężar właściwy) jest równa masiw 1 cm3 suchej i rozdrobnionej gleby wyrażonej w gramach. Przeciętniw gęstośc gleby mineralnej wynosi 2,7 g/cm3 i maleje ze wzrostem zawartości próchnicy.
  3. Gęstośc objętościowa gleby Gamma0, jest miara zagęszczenia i ścislości gleby. Jest parametrem podobnym do gęstośi właściwej lecz stanowi mase 1 cm3 gleby o nienaruszonej strukturze. Można ją określic też jako stosunek masy G próbki glebowej o naturalnej strukturze do całkowitej objetości V:
    Gamma0 = G/V.
    Rozróznia się gęstośc rzeczywistą dla gleby wysuszonej w temp. 100 st. C oraz gęstość chwilowa , w stanie naturalnym (z woda i powietrzem).
  4. Porowatość gleby jest cechą polegającą na wystepowaniu wolnych przestworów między cząstkami fazy stałej, zalezna głównie od zawartości próchnicy, struktury i składu granulometrycznego gleby.
    Wskaźnik porowatości ogolnej Po to wyrazony w procentach stosunek objętości Vp wolnych przestworów zajetych przez powietrze i wode do całkowitej objętości V danego monolitu glebowego:
    Po = Vp/V * 100%
    Po mozna także wyznaczyć znając gęstości właściwa i objętosciową:
    Po = (Gamma - Gamm0) / Gamma * 100%.
    Porowatość gleby zależy od składu od zawartości próchnicy, struktury i składu granulometrycznego gleby, flory, fayny glebowej, czynników klimatycznych i agrotechniki.
    W zalezności od średnicy Fi  pory glebowe dzielą się na:
    makropory - Fi > 8,5 mikrometra, zajęte głównie przez powietrze
    mezopory - Fi 0,2-8,5 mikrometra, zawierające wodę dostępna dla roslin
    mikropory - Fi < 0,2 mikrometra, zawierające wodę niedostępna dla roslin
    W glebach piaskowych porowatość jest w przedziale 35-45%, gliniastych 37-53%, iłowych 50-60%, organicznych 80-90%.
    Czynniki obniżajace porowatość to ugniatanie gleby podczas uprawy, obfite opady burzowe.
  5. Konsystencja gleby - cecha charakteryzujaca stopień zbicia czatek gleby, zwiazana z odpornością agregatów glebowych na ropad oraz stopniem uwilgotnienia gleby.
    W zależności od wilgotnosci gleb wyróznia sie konsystencje: sypką, zwarta, plastyczna i płynna.
  6. Plastyczność gleby - cecha zależna od wielkosci cząstek glebowych, charakteryzuje możliwośc pzryjmowania przez wilgotna glebę różnych kształtów
    Gleby dzieli sie na:
    bardzo plastyczne (glinycięzkie, iły)
    srednio plastyczne (gliny średnie i lekkie)
    mało plastyczne (piaski gliniaste)
    nieplastyczne (piaski luźne, zwiry)
  7. Zwięzośc gleby -zdolność do wzajemnego spojenia cząstek glebowych, jej miara jest siła potrzebna do rozdzielenia przez nacisk mechaniczny.
    Gleby zwięzłe z iłów i glin ciężkich
    srednio zwięzłe, z glin lekkich, piasków gliniastcy mocnych i uworów pyłowych
    słabo zwięzłe ma bazie piasków
    luźne - ze żwirów i piasków
  8. Lepkość - cecha wilgotnej gleby jako zdolność do przylegania do róznych pzredmiotów, zwłaszcza narzędzi rolniczych
  9. Pęcznienie gleby zwiekszanie objętości przez nawilżaanie. Kurczliwość - zmniejszenie objętości gleby wysychajacej. Zjawiska wystepują w glebach mineralnych zwiezłych i palstycznych o duzej zawartosci części spławialnych i próchnicy oraz w glebach organicznych (torfy)
    Pęcznienie jako przyrost procentowy objętości przykładowych grup:
    pył 7-16%, glina 5-25%, ił - 32%
  10. Wlaściwości powietrzne gleb. Przewietrznosc gleby polega na zdolności przepuszczania powietrza a przez to wymianie gazów między glebą a atmosferą, konieczne do uzupełnienia zawartości tlenu.
    Gleby przewiewne nie są nadmiernir przesycone wodą znajdującą sie głównie w przestworach kapilarnych. Największą przewiewność mają gleby lekkie, maja jednak zbyt małą pojemność wodną.
  11. Właściwości cieplne. Najwiecej ciepła do ogrzania potrzebują gleby wilgotne. Najlepiej ogrzewane sa gleby lekkie i strukturalne, dzięki czemu możliwe jest wczesne rozpoczęcie wegetacji na wiosnę.

6.2 Własności wodne gleb


Wilgotność gleby:

objętosciowa  = Objętość wody w glebie / Objętość gleby * 100%
msowa = Masa wody w glebie / Masa suchej gleby.
Wilgotność gleby decyduje o procesach zachodzących w glebie oraz o warunkach wzrostu rośln. Jej pomiar jest bardzo istotny w gleboznastwie.

Parowanie wody z gleby

Zachodzi w warunkach niedosytu wilgoci w powietrzu, zależy od właściwości gleby, rzeźby terenu, wystawy i nachylenia zbocza, szaty roślinnej i warunków meteorologicznych..
Czynniki zależne od gleby: głębokośc zwierciadła wody gruntowej, wilgotność, struktura, barwa, skład granulometryczny, budowa profilu.
Zabiegi agrotechniczne: wałowanie zwiększa nawilżenie wierzchniej warstwy gleby, natomiast bronowanie i podorywka przerywaja naczynia kapilarne tej warstwy, co zapobiega nadmiernrmu parowaniu wody z gleby.

Pojemność wodna
Mozliwość magazynowania wody w glebie, zwana też retencją- zdolnośc wody do zatrzymywania określonej objętości wody.
Największą pojemnośc mają gleby ilaste, gliniaste i torfowe, a najmniejszą - gleby kamieniste, zwirowe i piaszczyste.
Rozróżnia się pojemności:
maksymalna - wszytkie pory glebowe zajmuje woda
minimalna - woda niedostępna dla roślin, które więdną
kapilarna - wypełnione wodą wszystkie przestwory kapilarne
polowa - maks. ilośc wody, jaka moze zatrzymać gleba bez przejścia wody w forme grawitacyjną

Przepuszczalność wodna gleby - decyduje o szybkości ruchu wody w glebie, określa zdolnośc gleby do wchłaniania wody opadowej i jej przesiąkania w głąb profilu.
W glebach ze znaczną iloscia gliny i iłu przepuszczalność jest słaba, zaś do jej zwiększenia trzeba dażyc przez nawożenie organiczne i wieloletnią uprawę głęboko korzeniujących się roslin.

6.3 Właściwości chemiczne gleb

Właściwości chemiczne gleb wynikają z ich skladu okreslonego przez udział poszczególnych związków mineralnych i organicznych oraz zawartych w nich pierwiastków.
Zawartość ta jest związana z rodzajem skały macierzystej oraz kierunkiem procesu glebotworczego. Zmienia się w zależności od badanego poziomu profilu glebowego i analizowanej frakcji.
Największy wpływ na właściwości chemiczne gleb mają najmniejsze cząstki koloidalne gleby, w tym minerały i koloidy próchniczne.

Z punktu widzenia przydatności rolniczej do najważniejszych właściwości chemicznych i fizyko-chemicznych gleb zalicza się zdolności sorpcyjne, buforowe i kwasowosć.
Gleba odznacza się zdolnością zatrzymywania i pochłaniania różnych składników. Zdolność tą nazywa się sorpcją.

1. Wlasności sorpcyjne
gleb polegają na zdolności do zatrzymywania i pochłaniania par, gazów, molekuł oraz jonów pochodzących z roztworu glebowego.
Zdolności sorpcyjne gleby są zależne od jej składu chemicznego i stopnia rozdrobnienia cząstek, przy czym największą zdolnośc sorpcyjną ma frakcja koloidów glebowych.
Elementy gleby wykazujace własności sorpcyjne nosza nazwę kompleksu sorpcyjnego gleby.
Gleby ciężkie, gliniaste, ilaste, wysokopróchniczne i organiczne maja silny potencjał sorpcyjny.
Znajomość właściwości sorpcyjnych gleb ma znaczenie praktyczne, ponieważ gleby o dużych zdplnościach chłonnych moga być nawozone na żzapasż duzymi dawkami anwozów, bez obawy wymycia. 
Z kolei silne opady deszczu wypłukują nawozy wniesione w nadmiarze do gleb o małej chłonnoci, powodując straty materialne, zasolenie leb i zanieczyszczenie naozami wód. Nawozenie gleb lekkich musi więc przebiegać stopniowo, wielokrotnie, małymi dawkami.
Wyróżnia się sorpcje:
2. Własnosci buforowe gleb polegają na ich zdolności do przeciwstawiania się w okreslonych granicach czynnikom dążącym do zmian odczynu wywołanych przezz dopływ jonów H+ (zakwaszenie) lub wodorotlenowych OH- (alkalizacja).
Zdolność gleb do  przeciwstawiania się zmianie odczynu nosi nazwę właściwości buforowych lub zdolności regulujących gleb.
Jony wodorowe występujące w glebach oddziałują jako bufor w stosunku do zmiany odczynu.
Właściwości
buforowe gleb uwarunkowane są wielkością ich pojemności sorpcyjnej. Im większą pojemność sorpcyjną wykazują koloidy glebowe, tym większą zdolnością buforową odznacza się gleba. Z koloidów glebowych najsilniejsze działanie buforujące wykazuje próchnica.
Właściwości buforowe gleb mają duże znaczenie, gdyż od nich zależą na przykład efekty wapnowania. Jeżeli gleba będzie odznaczała się słabą zdolnością buforowania, np. gleba piaszczysta, to nawet niewielka dawka nawozu wapniowego może wywołać znaczną zmianę jej odczynu. Gleby o dużej zawartości koloidów, szczególnie organicznych, będą wymagały więcej nawozu wapniowego do zmiany odczynu o tę samą wartość co gleby piaszczyste.

3. Kwasowośc gleby oznacza zawartość jonów wodorowych H+ w roztworze glebowym (kwasowość czynna) oraz jonów H+ i Al3+ związanych z kompleksem sorpcyjnym gleby (kwasowość potencjalna).
Kwasowość gleby oznacza ilość jonów wodorowych i glinowych związanych wymiennie lub niewymiennie z fazą stałą gleby.
Wyróżnia się dwa rodzaje kwasowości, a mianowicie: czynną i potencjalną, która dzieli się na wymienną i hydrolityczną.
Kwasowość czynna pochodzi od jonów H+ zawartych w roztworze glebowym. Ze względu na bezpośredni kontakt z systemem korzeniowym roślin i z organizmami glebowymi jest ona najbardziej szkodliwa.
Oznaczamy ją w wyciągu wodnym bądź w zawiesinie glebowej.

Kwasowość potencjalna uwarunkowana jest jonami H+ i Al+++ zaadsorbowanymi przez koloidy glebowe, czyli tzw. kompleks sorpcyjny. Ujawnia się ona pod działaniem roztworów soli.
Kwasowość wymienna pochodzi od jonów H+ wypieranych z kompleksu sorpcyjnego przez roztwory soli obojętnych ( np. KCl, CaCl2 itp. ) oraz od jonów H+, które powstają w wyniku hydrolizy AlCl3. 
Kwasowość wymienna świadczy o zaawansowanym procesie zakwaszenia gleby. Jej wartość orientuje o stopniu szkodliwości dla bytujących roślin.
Gleby o dużej kwasowości wymiennej nazywamy glebami sorpcyjnie nienasyconymi. Zwykle posiadają one słabe właściwości chłonne, próchnica kwaśna, bowiem działa jako koloid ochronny i sprzyja wymywaniu innych koloidów w głąb profilu. Kwasowość wymienna zaznacza się już w glebach lekko kwaśnych, w glebach natomiast o pH poniżej 5,5 występuje wyraźnie.
Kwasowość hydrolityczna ujawnia się pod działaniem soli hydrolizujących zasadowo, jak np. octanu wapnia, sodu czy amonu.
W wyniku działania soli hydrolizujących zasadowo są wypierane z kompleksu sorpcyjnego jony kwasowości wymiennej oraz jony wodoru i glinu bardzo silnie związane z koloidami glebowymi. Stąd też kwasowość hydrolityczna jest zawsze większa od wymiennej. Kwasowość ta występuje we wszystkich glebach, nawet słabo zasadowych. Na podstawie całkowitej kwasowości hydrolitycznej oblicza się dawkę wapna potrzebną do odkwaszenia danej gleby.

 Odczyn gleby
Odczyn gleby, czyli stężenie jonów wodorowych w roztworze glebowym albo w standardowym roztworze ekstrakcyjnym, np. 1M KCl, wyraża się symbolem pH.
Jeżeli pH kształtuje się w granicach 6,8 - 7,2 to odczyn jest obojętny, pH poniżej 6,8 oznacza odczyn kwaśny, a powyżej 7,2 - zasadowy. Z odczynem gleby ściśle związana jest kwasowość gleby.


7. Poziomy genetyczne gleb

Każda skała macierzysta gleb podlega z biegiem czasu istotnym przemianom, przy czym powstają poziomy zróżnicowania pomiędzy poszczególnymi utworami zwanymi inaczej poziomami genetycznymi gleby.
Poziomy genetyczne - część profilu glebowego, które są zmienione i powstają w wyniku procesu glebotwórczego i dają się odróżnić makroskopowo oraz na podstawie zmian właściwości chemicznych.
Każdy typ gleb charakteryzuje się właściwym sobie układem poziomów genetycznych.
Główne poziomy genetyczne to: Gdy zachodzi potrzeba dokonania podziału poziomów głównych to wyznacza się podpoziomy. Do poziomu głównego dodaje się wtedy liczby arabsskie, np. A1, A2, A3
 
Najważniejsze  cechy morfologiczne poziomów glebowych:


8. Procesy glebotwórcze gleb występujących w Polsce

Proces glebotwórczy - całokształt zjawisk fizycznych, chemicznych i biologicznych zachodzących w powierzchniowej warstwie skorupy ziemskiej, w wyniku których kształtują się gleby.
Procesy glebotwórcze przebiegające w określonych warunkach klimatycznych i określonych utworach macierzystych oraz pod wpływem określonej szaty roślinnej doprowadzają do ukształtowania się odpowiednich typów gleb.
Proces powstawania gleb zależy od wielu czynników nadajacym procesom glebotwórczym określony kierunek tj. czynników: klimatycznych, biologicznych i litologicznych
Znaczna większość typów gleb powstała w wyniku określonych procesów, wsród których najczęściej wyróżnia sie procesy:
  1.  Proces inicjalny, zachodzący z udziałem pionierskich zbiorowisk drobnoustrojów, mchów, porostów itp., powoduje powstawanie gleb prymitywnych (inicjalnych). 
    W jego wyniku kształtuje się słabo zaznaczony poziom akumulacji próchnicy.
  2. Proces przemywania (płowienia) polega na przemieszczaniu w głąb profilu glebowego wymytych z wyżej leżących poziomów cząstek koloidalnych, będących w stanie rozproszenia, bez ich uprzedniego rozkładu. Proces ten prowadzi do powstania poziomu przemywania (płowego).
  3. Proces bielicowania przebiega przy kwaśnym odczynie gleby, najbardziej typowo w piaszczystych glebach leśnych, głównie lasów iglastych. Polega na rozkładzie glinokrzemianów i koloidów glebowych, na wymywaniu w głąb profilu gleby składników, w pierwszej kolejności zasadowych, a następnie na uruchomieniu kwasów próchnicowych oraz związków żelaza i glinu, przy równoczesnej częściowej redukcji związków Fe i Al. Tworzą
    one z kwasami fulwowymi łatwo rozpuszczalne kompleksy. Proces ten (wymywania) prowadzi do powstania poziomu eluwialnego (wymywania) E (jasne, prawie białe zabarwienie) oraz poziomu iluwialnego (wmywania) B (brunatnordzawe zabarwienie).
  4. Proces brunatnieniapolega na stopniowym rozkładzie pierwotnych glinokrzemianów (biotytu, oliwinu, piroksenów, amfiboli) i uwalnianiu się związków żelaza i glinu, które następnie otaczają ziarna gleby, nadając im brunatną barwę. Występują one w postaciwodorotlenków i trwałych kompleksów próchniczo-ilasto-żelazistych.
  5. Proces glejenia polega na redukcji mineralnych części utworu glebowego w warunkach dużej wilgotności w obecności substancji organicznej. Fe3+ przechodzi w Fe2+, który jest 2
    bardziej ruchliwy, niż Fe3+i jest wymywany przez wodę a gleba zyskuje barwę zielonkawą, niebieskawą lub popielatą. Występuje oglejenie oddolne i odgórne.
  6. Proces bagienny (torfienia) polega na gromadzeniu się i humifikacji szczątków roślinnych w warunkach nadmiernego uwilgotnienia. W zależności od intensywności i długotrwałości warunków beztlenowych mogą powstawać utwory całkowiciezhumifikowane, które nazywane są mułami, lub częściowo zhumifikowane, czyli torfy.
  7. Proces murszenia zachodzi w odwodnionych warstwach gleb organicznych. Odwodniona masa organiczna torfu lub mułu kurczy się, pękając dzieli się na agregaty (bryły) a następniena coraz drobniejsze ziarna.


9. Systematyka gleb Polski


Systematyka gleb - klasyfikacja jednostek taksonomicznych gleb w oparciu o określone kryterium, najczęściej użytkowe lub przyrodnicze, w zależności od celu przeznaczenia.
Systematyka gleb jest sposobem ich podziału na jednostki taksonomiczne, związanym z okreslonym kryterium: użytkowym lub przyrodniczym.
Systematyka gleb Polski opiera się na kryteriach przyrodniczych, uwzględniajacych genezę i rozwój gleby, zachodzący pod wpływem procesów geologicznych i glebowych oraz działalności gospodarczej człowieka.
Działanie tych czynników powoduje zróznicowanie rodzaju, układu i właściwości poziomów genetycznych, tworzących profil gleby.
Aktualnie międzynarodowy standard systematyki i nomenklatury gleb stanowi World Reference Base for Soil Resources - WRB, czyli klasyfikacja zasobów glebowych świata, wydana w 1998 r., skorygowana w roku 2006
Systematyka gleb Polski wg Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego z 1989 r
Systematyka gleb Polski stworzona jest w oparciu o następujące jednostki systematyczne:
Dział - obejmuje gleby powstałe głównie w wyniku oddziaływania jednego określonego czynnika glebotwórczego (np. gleby hydrogeniczne, semihydrogeniczne, litogeniczne), lub pod wpływem wielu czynników mających podobny udział w ukształtowaniu gleby (gleby autogeniczne).
Rząd - obejmuje gleby o podobnym kierunku rozwoju, oraz zbliżone pod względem ekologicznym.
Typ - obejmuje gleby o takim samym układzie głównych poziomów genetycznych, zbliżonych, właściwościach chemicznych i fizykochemicznych, jednakowym rodzaju wietrzenia, przemieszczania się i osadzania składników, o podobnym typie próchnicy. W warunkach naturalnych lub zbliżonych do naturalnych każdemu typowi gleby odpowiada określone zbiorowisko roślinne. Typ gleby jest podstawową jednostką systematyki gleb.
Podtyp - obejmuje gleby należące do określonego typu poddane wpływowi czynnika nie będącego głównym czynnikiem glebotwórczym modyfikującym właściwości biologiczne, fizyczne, chemiczne i związane z nimi cechy morfologiczne profilu glebowego

Dział I gleby litogeniczne  - o budowie i wlaściwościach uzależnionych głównie od właściwosci skał macierzystych:

Dział II gleby autogeniczne  - o budowie i właściwościach uzależnionych od różnych czynników, bez przewagi któregoś z nich:

Dział III gleby semihydrogeniczne  - w których dolne i częściowo środkowe części profilu glebowego znajdują sie pod wpływem wód gruntowych i oglejenia opadowego, natomiast w powierzchniowych poziomach dominuje opadow gospodarka wodna, pzry braku nagromadzenia dużych ilości storfiałej materii organicznej na powierzchni gleby mineralnej:

Dział IV gleby hydrogeniczne  gleby powstałe z utworów kształtowanych pod wpływem wody stojącej  lub przepływowej. Najbardziej typowym procesem dla nich jest proces bagienny.:

Dział V gleby napływowe - związane z erozyjno-sedymentacyjną działalnością wód powierzchniowych:

Dział VI gleby słone gleby zawierające w profilu warstwy o znacznej zawartości soli:

Dział VII gleby antropogeniczne czyli antrosole, powstają w wyniku działalności człowieka bezpośredniej (np. nawapnianie gleby, regulacja stosunków wodnych) lub pośredniej (modyfikacja roślinności, wycinanie lasów).


10. Charakterystyka podstawowych typów gleb występujących w Polsce


Typ gleby jest podstawową jednostką klasyfikacji gleb, ustaloną na podstawie skały macierzystej, rodzaju, sekwencji i morfologii głównych poziomów genetycznych profilu glebowego, grupującą gleby o podobnej genezie i właściwościach fizyko-chemicznych, określającą bieżące, względnie trawałe stadium rozwoju gleby, pozostajace w równowadze z aktualnym zbiorowiskiem roślinnym.

10.1 Gleby początkowego stadium rozwoju

Gleby inicjalne nie maja wykształconego profilu glebowego, stanowią faze przejściowa między skałą macierzystą a gleba. Poziom próchniczny jest bardzo płytki. Gleby te wystepują na stokach górskich lub na terenach pozbawionych pokrywy glebowej skutek erozji, akumulacji zwietzreliny, osuwisk lub degradujacej działalności czlowieka.
Powstające z litych skał litosole są ubogie w substancje organiczne.
Podobne są regosole, ze skał luxnych jak piaski, gliny morenowe, lessy.
Rankery - gleby płytkie szkieletowe, powstające z litych skał kwaśnych, np. piaskowców.

10.2 Rędziny
Gleby powstałe na skałach macierzystych wapiennych (CaCO3) lub gipsowych (CaSO4), jak również z dolomitów (CaCO3, MgCO3) i margli (skał osadowych zawierajacych CaCO3 i minerały ilaste).
Najważniejszym czynnikiem decydujacym o właściwoścaich rędzin jest skała macierzysta zawierająca wapń nadajacy tym glebom odczyn zasadowy i zapobiegajacy wymywaniu kationów.
Rędzina, gleba zasobna w wapń i próchnicę wytworzona w procesie wietrzenia skał wapniowych, węglanowych i gipsowych, nierzadko z domieszką materiału lodowcowego: piasku i gliny (rędziny mieszane), o korzystnych właściwościach fizycznych i słabo zasadowym odczynie (odczyn gleby), płytka. Rozwinięta na wapieniach. Poziom próchniczny znajduje się na skale macierzystej. Brak innych poziomów.
Spotykana na południu Polski: na Wyżynie Kieleckiej, Wyżynie Lubelskiej, w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w Tatrach i Pieninach, Terra rosa śródziemnomorska. Rędziny występują pod lasami liściastymi (grądami na niżu i bukowo-jodłowymi w górach) oraz pod murawami kserotermicznymi. Są urodzajne, ale trudne do uprawy.

10.3 Gleby bielicoziemne

Gleby bielicoziemne powstają w procesie bielicowania .
Skałami macierzystymi gleb bielicoziemnych są najczęœciej przepuszczalne i ubogie w składniki pokarmowe utwory piaszczyste oraz zwietrzeliny granitów, gnejsów i bezwęglanowych piaskowców.Głównym minerałem w tych skałach jest zawsze kwarc, a udział skaleni i innych krzemianów nie przekracza zwykle 20%.
Szczególnie mała jest zawartoœć minerałów ilastych, co jest jedną z cech odróżniających gleby bielicoziemne od brunatnoziemnych.
Gleby bielicoziemne charakteryzuje się silnym zakwaszeniem, małą pojemnoœcią sorpcyjną i bardzo małą zdolnoœcią buforową.
Wiąże się z tym duża podatnoœć na chemiczną degradację oraz na zakłócenia równowagi biologicznej.  
Naturalną roœślinnością porastającą i współtworzącą gleby bielicozienme są bory, bory mieszane lub lasy mieszane. Tylko niewielka częœć tych gleb (około 1/5 ogólnej powierzchni) znajduje się w użytkowaniu rolniczym.

10.4 Gleby płowe

Gleby płowe – gleby lessives, dość żyzne gleby brunatnoziemne, o budowie profilu A-Eet-Bt-C.
Cechą charakterystyczną gleb płowych jest wymycie iłu koloidalnego i przemieszczenie go bez rozkładu do niżej położonego poziomu Bt. Występują w strefie umiarkowanej morskiej i przejściowej - w Europie Zachodniej i Środkowej, w tym także w Polsce. Występuje pod lasami liściastymi i mieszanymi.
Najczęściej uprawiane na tych ziemiach są: pszenica, jęczmień, żyto, owies, rzepak, groch, buraki cukrowe, ziemniaki, koniczyna, lucerna i proso.
Są głównym podtypem w typie gleb płowych. Mają ogólne cechy charakterystyczne dla tego typu, a ponadto: uziarnienie utworów pyłowych eolicznych lub pyłów innej genezy, gliny różnego pochodzenia, iły i piaski gliniaste.Są to gleby głębokie, wytworzone z utworów jednorodnych lub niejednorodnych, lecz nie o kontrastowym uziarnieniu w profilu. Powstają w dobrych warunkach powietrznych.
Są wyługowane z węglanu wapnia do znacznych głębokoœci, chociaż niekiedy œlady węglanów mogą występować w dolnej częœci poziomu Bt.
W glebach naturalnych pod zbiorowiskami leœnymi mają one poziom ochric o miąższoœci 10-20 cm, zalegający na płowym poziomie luvic, który stopniowo przechodzi w poziom argillic ze stropową częœci na głębokoœci
35-50 cm. W przypadku gleb uprawnych na skutek orki poziom E może ulec zniszczeniu i wówczas poziom Ap zalega bezpoœrednio na poziomie Bt. Gleby te mają próchnicę typu mull lub mull-moder. Stopień wysycenia. kationami o charakterze zasadowym wynosi w poziomach mineralnych od 40 do 60%, a w poziomie Bt powyżej 70%. Nie wykazują one oglejenia w całym profilu, przemieszczanie wolnego żelaza jest słabe, nie ma również przemieszczania wolnych kwasów fulwowych. Ich profil ma następującą budowę

10.5 Gleby brunatne

Gleby powstające w warunkach klimatu umiarkowanego pzry udziale roślinności lasów liściastych i mieszanych w procesie brunatnienia, z utworów róznego pochodzenia: skał osadowych, glin, pyłów, iłów.
Wyróżniają sie leżącym pod poziomem próchnicznym poziomem brunatnienia (Bbr) o zabarwieniu nadanym przez związki zelazowe. Są średnio urodzajne, żyxniejsze od gleb bielicowych.
Stanowią ok. 51% ziemi w Polsce. Powstały w wyniku procesu brunatnienia. Proces ten polega na wietrzeniu minerałów glebowych, głównie glinokrzemianów, zawierających w swym składzie żelazo.
Żelazo uwolnione w czasie wietrzenia osadza się na powierzchni cząstek glebowych, dając brunatne zabarwienie. Gleby brunatne są średnio urodzajne.

Gleby brunatne właściwe – charakteryzują się odczynem obojętnym lub w południowych rejonach nawet słabo alkalicznym. Struktura poziomu próchnicznego jest wyraźnie wykształcona i w znacznym procencie wodoodporna, co stwarza korzystne warunki dla rozwoju systemu korzeniowego roślin uprawnych. Gleby brunatne właściwe powstają z utworów bogatych w zasady. Charakteryzują się wymyciem węglanów do głębokości 60-80 cm oraz brakiem przemieszczania frakcji ilastej, wolnego żelaza, glinu. Mamy gleby eutroficzne (charakteryzujące się odczynem słabo kwaśnym do obojętnego oraz wysyceniem kompleksu sorpcyjnego powyżej 60%) oraz gleby mezotroficzne o odczynie kwaśnym do słabo kwaśnego, gdzie wysycenie zasadami kompleksu sorpcyjnego sięga 30-50%

Mają charakterystyczną budowę profilu glebowego O-A-Bbr-Cca, a w glebach uprawnych Ap-Bbr-Cca. Poziom próchniczy ma miąższość od 15 do 30 cm. Gleby te stanowią 25% gleb na terytorium Polski.
Występują w klimacie umiarkowanym - oceanicznym, głownie pod lasami liściastymi i mieszanymi, w Europie Zachodniej i Południowej, Korei, Japonii, Południowej Afryce i Wschodniej Australii.
Możliwość uprawy roślin zbożowych i okopowych, jednak konieczne jest intensywne nawożenie.

Gleby brunatne kwaśne (dystroficzne) zawierają największe ilości ogólnych form fosforu, potasu, wapnia i magnezu. Są one bardzo mało żyzne. Występują w całej Polsce, jednak najliczniej w województwach: zachodniopomorskim, pomorskim, warmińsko-mazurskim.

10.6 Czarnoziemy

Gleby o ciemnej, grubej warstwie próchnicznej (0,4m i wiecej), trwalej strukture gruzwłkowatej, powstajacymi w klimacie kontynentalnym na terenach łąkowo-stepowych i lessopodobncych, czasem na iłach i glinach marglistych.
W Polsce sa najżyxniejszymi glebami, zajmują 1% użytków rolnych. Występują w Kotlinie Raciborskiej i na terenach wyzynnych o podłozu lessowym, tj. na Lubelszczyźnie, w okolicach Miechowa, Proszowic, Sandomieraz.
Czarnoziemy mają odczyn słabo kwaśny, dużą miąższość poziomu próchniczego (50-60 cm) i znaczną zawartość próchnicy (ok 3%), powstałej z butwiejących szczątków roślin zielnych, która nadaje jej czarną barwę.
Do najważniejszych gleb czarnoziemnych należą: szare gleby leśne, czarnoziemy, czarne gleby tropikalne.
Porowata budowa tych gleb powoduje, że są one wysoce przepuszczalne i przewiewne.

10.7 Czarne ziemie

Czarne ziemie (feoziemy wg systematyki FAO/UNESCO) - rząd gleb w obrębie którego wydziela się jeden typ czarne ziemie.
Czarne ziemie powstają na utworach mineralnych zasobnych w materię organiczną, oraz węglan wapnia, lub będących pod wpływem wód gruntowych zasobnych w kationy wapnia. Występują na obszarach płaskich obniżeń, obszarach pojeziernych, starych aluwiach, obrzeżeniach torfowisk i deluwiach. Ich powstanie jest generalnie uwarunkowane długotrwałym oddziaływaniem wysokiego zwierciadła wód gruntowych, ale kształtują się również na bardzo ciężkich glinach i iłach w warunkach utrudnionego przesiąkania wód opadowych. W Polsce takiego pochodzenia są czarne ziemie kętrzyńskie i gniewskie. Ich rozwój związany jest z obecnością roślinności łąkowo-zaroślowej lub darniowo-leśnej.
Profil glebowy tworzą przeważnie poziomy A-C, lub A-AC-C. Poziom A - próchniczny (często przekraczający 40 cm) zawierający od 2 do 6% próchnicy głównie mollic o barwie czarnej lub ciemnoszarej jest dobrze wykształcony. Stanowi on ważną cechę rozpoznawczą czarnych ziem. Odczyn w całym profilu jest obojętny lub zasadowy.
Wartość użytkowa czarnych ziem jest różna w zależności od miąższości poziomu próchniczego, fizycznych i chemicznych właściwości skał itd. Generalnie uznaje się je za gleby żyzne i bardzo żyzne.
Pod względem bonitacyjnym zaliczane są do II i III klasy.
Bardzo urodzajne są czarne ziemie wykształcone z glin marglistych.

Do typu czarne ziemie zalicza się 6 podtypów:  W Polsce czarne ziemie stanowią ok 2% użytków rolnych i występują w kilku powiatach:

10.8 Gleby bagienne 

Typ gleb, powstający w warunkach stałej wilgotności gruntu, spowodowanej płytkim położeniem zwierciadła wód podziemnych i przy obecności roślin wilgotnolubnych.
Na ich kierunek rozwoju wpływa niedostatek tlenu, co hamuje rozkład resztek organicznych i powoduje powstanie torfu.
W Polsce spotykane głównie na pojezierzach i na Polesiu; wraz z glebami murszowymi zajmują ok. 8% powierzchni kraju. Obszary ich występowania są wykorzystywane jako łąki i pastwiska.
Gleby bagienne należą do gleb śródstrefowych. Gleby te są mało urodzajne, ponieważ nie przepuszczają wody lub proces przepuszczalności trwa przez długi okres.
rząd gleb z działu gleb hydrogenicznych. Powstają w obniżeniach powierzchni terenu na skutek odkładania się dużych ilości materiału organicznego w warunkach beztlenowych (tzw. anaerobioza, będąca wynikiem wysokiego poziomu wód gruntowych), przy udziale roślinności bagiennej. Gleby bagienne charakteryzują się wysokim uwilgotnieniem, zasobne są w substancje organiczne (nawet do kilkudziesięciu procent) i często podlegają oglejeniu (proces glejowy).
Wśród gleb bagiennych wyróżnia się gleby mułowe i torfowe.

Gleby torfowe
Typ gleb bagiennych, powstających na terenach torfowisk.
Bujny rozwój roślinności bagiennej, silne uwilgotnienie oraz trwała anaerobioza (brak dostępu powietrza) powodują, że martwa materia organiczna nie rozkłada się całkowicie, lecz przekształca się w torf.
W profilu zaznacza się płytki poziom, w którym następuje akumulacja materii roślinnej i zachodzi proces torfotwórczy, przechodzący niżej w warstwę częściowo już rozłożonej masy roślinnej stanowiącej tu skałę macierzystą.
Gleby torfowe są rozpowszechnione na terenie całej Polski, a przede wszystkim na obszarach Pobrzeża Bałtyckiego, Polesia oraz Pojezierzy - Mazurskiego i Pomorskiego

10.9 Gleby pobagienne

Gleby, które wcześniej były glebami bagiennymi, lecz wskutek odwodnienia i napowietrzenia nastąpiło w nich zjawisko decesji, polegające na przerwaniu procesu akumulacji materii organicznej oraz zainicjowanie humifikacji i mineralizacji. W wyniku przemian składających się na proces murszenia gleb, powstaje mursz - materiał przejściowy o strukturze ziarnistej lub gruzełkowatej, barwy brunatnej lub czarnej, zawierający resztki roślinne, związki mineralne i humusowe. Gleby murszowe powstają z gleb bagiennych w wyniku osuszenia torfowisk i bagein.
Gleby pobagienne jest to rząd gleb powstających z gleb bagiennych lub zabagnianych na skutek zmian przebiegu ich procesów glebotwórczych, które związane są obniżeniem poziom wód gruntowych.
Odwodnienie gleby powoduje przerwanie procesu akumulacji materii organicznej i jednocześnie wywołuje intensywną humifikację substancji organicznej prowadzącą do jej mineralizacji, wpływa na zmiany struktury gleby będące efektem działania procesu murszenia. W rzędzie gleb pobagiennych wyróżnia się gleby murszowe i murszowate.
Gleby murszowe (mursze) są to gleby powstałe z odwodnionych torfów na terenach bagiennych w warunkach zmiennej wilgotności i zmiennego przewietrzenia. Są zasobne w substancję organiczną. W przypowierzchniowej części tych gleb występuje co najmniej trzydziestocentymetrowa warstwa brunatnoczarnego poziomu murszowego zawierającego powyżej 20% substancji organicznej, przechodzącego poniżej w warstwę torfu lub w poziom gruntowo-glejowy. Łatwo ulegają rozpyleniu. Istotną cechą gleb murszowych jest występowanie rozwijającego się procesu murszowego, powodującego zmiany struktury masy organicznej.

Gleby murszowe występują na terenach podmokłych obniżeń, pradolin, oraz torfowisk poddanych zabiegom melioracji w wielu rejonach Polski, najczęściej na obszarze Pojezierzy Pomorskiego i Mazurskiego.
Charakteryzują się m.in. występowaniem głębokiego i ciemnego poziomu próchniczno-organicznego. Według systematyki PTG z 1989 r. w typie gleb murszowych wyróżnia się cztery podtypy gleb murszowych:
- torfowo-murszowe (Mt);
- mułowo-murszowe (Mm);
- gytiowo-murszowe (Mgy);
- namurszowe;

10.10 Mady rzeczne

Typ gleb aluwialnych powstających w obrębie dolin rzecznych oraz na terenach delt z materiału przynoszonego przez wodę.
Charakterystyczną cechą mad jest występowanie w ich profilu glebowym różnej grubości warstewek, różniących się od siebie barwą oraz składem granulometrycznym, odpowiadających kolejnym, dużym wezbraniom wód, które zalewając dna dolin osadzają niesioną przez siebie zawiesinę.
Mady są przeważnie żyzne, mają zróżnicowaną zawartość próchnicy (1-8%). Mady tworzą siedliska lasów łęgowych. Wyróżnia się mady: rzeczne właściwe, rzeczne próchniczne i rzeczne brunatne. W Polsce najlepiej wykształcone mady występują na terasach w dolinach największych rzek (m.in. Wisły, Odry, Dunajca, Sanu), a także na obszarze Żuław Wiślanych

Są to gleby położone we współczesnej zalewowej dolinie rzeki lub potoku. Mady rzeczne powstały z aluwiów rzecznych ziemistych i szkieletowych, a żwir i kamienie są wyraźnie obtoczone.
Szkieletowość mad jest ściśle związana z charakterem i biegiem rzeki. Wraz ze spadkiem prędkości płynących w rzece wód spada również udział frakcji szkieletowych w aluwiach.
Najbardziej szkieletowe są mady górskie.
W morfologii mad zaznacza się wyraźne warstwowanie profili, powodowane nanoszeniem kolejnych warstw aluwiów przez płynące wody.
Akumulacja kolejnych warstw może być przerwana przez zerwanie i przeniesienie w inne miejsce zgromadzonych aluwiów. Jest to odmładzanie koryta rzeki i gleb budujących takie tereny.
Stabilizacja koryta rzeki sprzyja wytwarzaniu się poziomów próchnicznych i sukcesji roślin.
Mady rzeczne inicjalne występują w terenach bezpośrednio przyległych do rzek i potoków i narażonych na niszcząco-budującą działalność wód płynących.
Mady
rzeczne brunatne występują w najbardziej stabilnej części doliny zbudowanej z aluwiów.
Wyróżniono następujące podtypy mad: inicjalne, właściwe, próchniczne i brunatne. Mady są najczęściej obojętne lub zasadowe, zasobne w składniki pokarmowe.
Właściwości biogeochemiczne mad rzecznych pozwalają wyróżnić odmiany hipertroficzne, eutroficzne i mezotroficzne.
Są to siedliska leśne lasów łęgowych i lasów łęgowych górskich.
Większość mad rzecznych stanowi potencjalne zbiorowiska łęgów topolowo-wierzbowych (Salici - Populetum) i nadrzecznej olszyny górskiej (Alnetum incanae).
Niekiedy jednak w bardziej ustabilizowanej części koryta rzeki tworzą warunki dla bardzo cennych i wamagających gatunków drzewiastych, jak pogórski łęg jesionowy.

10.11 Gleby deluwialne

Gleby deluwialne to typ gleb powstałych z osadów wymytych ze zboczy wzniesień i odłożonych u ich podnóży.
Wartość gospodarcza gleb deluwialnych zależy od typu skały macierzystej i zespołu czynników glebotwórczych

Są to gleby powstające w obniżeniach i w dolnej części przyległych do nich stoków. Występują w terenach pofalowanych.
Powstały z ziemistych deluwiów osadzanych u podnóży stoków zmywanych przez wody powierzchniowe. Miąższość deluwiów osadzonych na podłożu mineralnym lub organicznym wynosi ponad 30 cm.
Wykazują wyraźne warstwowanie w profilu. Są to najczęściej gleby lekko kwaśne, obojętne i zasadowe, o zróżnicowanym uziarnieniu i na ogół bezszkieletowe lub słabo szkieletowe.
Biogeochemiczne właściwości gleb deluwialnych kwalifikują je do odmian eutroficznych i hipertroficznych.
Są to najżyźniejsze siedliska lasu wilgotnego i lasu wyżynnego.
Potencjalne zbiorowiska roślinne na tak żyznych glebach to łęgi wiązowo-jesionowe  i grądy niskie. 
 

10.12 Gleby antropogeniczne

Gleby antropogeniczne czyli antrosole, powstają w wyniku działalności człowieka bezpośredniej (np. nawapnianie gleby, regulacja stosunków wodnych) lub pośredniej (modyfikacja roślinności, wycinanie lasów).
Dzielą się na dwie zasadnicze grupy - gleby kulturoziemne, ukształtowane przez działalność rolniczą oraz industrioziemne  i urbanoziemne gleby, powstałe w wyniku przeobrażenia gleb pierwotnych przez przemysł lub gospodarkę komunalną.
Gleby kulturoziemne występują np. na terenach zajętych przez ogródki działkowe, na których od wielu lat uprawia się warzywa, systematycznie je do tego uzdatniając.
Gleby industrioziemne i urbanoziemne w Polsce najpowszechniej występują na Górnym Śląsku.

Przykłady gleb antropogenicznych:
Hortisole
, HO, gleby ogrodowe, ich charakterystyczną cechą jest głęboki poziom akumulacyjny bogaty w próchnicę. Poziom ten jest sztucznie kształtowany przez człowieka za pomocą odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.  Przykładem hortisoli sa gleby ogrodów: klasztornych, działkowych i pzrydomowych.
Rigosole - gleby przekształcone przy głębszej uprawie mechanicznej bądź wprowadzaniu kompostu i zmianie profilu glebowego
Urbisole – gleby antropogeniczne znajdujące się na terenach o wieloletniej zabudowie (miasta).
Industrisole – gleby antropogeniczne występujące na terenach z silnie rozwiniętym przemysłem.

11. Zarys systematyki gleb wg systemu międzynarodowego FAO/WRB

http://karnet.up.wroc.pl/~kabala/WRB2007_red_final.pdf
Przyjęty system miedzynarodowy
WRB/FAO , autoryzowany przez organizacje miedzynarodowe: World Reference Base for Soil Resources / Food and Agruculture Organization of the United Nations (Światowa Baza Odniesienia dla Zasobów Gleb Miedzynarodowego Towarzystwa Gleboznawczego / Organizacja do spraw Wyżywienia i rolnicrwa przy ONZ),
opiera sie na diagnozowaniu gleb w oparciu o wymierne, ilościowe kryteria rozpoznawcze, bedące podstawą do określenia typu i podtypu gleby.

Kryteriami tymi są glebowe poziomy wyróżniające (diagnostyczne), których występowanie w profilu lub brak sa podstawą do dokonania kwalifikacji gleby.
Aktualnie klasyfikacje WRB/FAO jest światową normą systematyki i nazewnictwa gleb.
Pierwsze wydanie zasad podziału gleb ukazało sie w 19998r., a w eoku 206 pojawiła sie wersja poprawiona i uzupełnioa.
Genetyczne poziomy glebowe nie zawsze są równoznaczne z glebowymi poziomami diagnostycznymi, ponieważ te ostatnie definiuje sie na podstawie zespołu cech ilościowych oraz właściwości wyróżniających dany poziom.
Systematyka polska jest oparta głównie na kryteriach genetycznych, zaś miedzynarodowa systematyka WRB bazuje na ścisłym wypałnianiu kryteriów ilosciowych.

Poziomy diagnostyczne są charakterystycznymi poziomami profilu glebowego, wyróżniającymi sie dziękiściśle określonym właściwościom ilościowym, określanym jednoznacznie w wyniku zastosowania ustalonej metodyki analitycznej.
Barwę poziomów genetycznych oznaczono na podstawie skali barw Munsella.
W klasyfikacji WRB/FAO wyróżnia się 30 grup gleb, które w przyblizeniu zachowują podobieństwo do typów gleb wyróżnianych w klasyfikacji PTG 89.
Grupy te dzielą sie na jednostki niższego rzędu, których liczba jest zmienna i waha się w zakresie od 9 (czarnoziemy) do 29 (regosole).

Poziomy diagnostyczne, które powstały w powierzchniowej warstwie gleby noszą nazwę poziomów powierzchniowych lub epipedonów.
Dzięki zawartości substancji organicznej maja one ciemniejszą barwę i zawierają silnie zwietrzały materiał, czasami silnie przemyty.
Nad poziomami powierzchniowymi moga występowac cienkie warstwy świeżych aluwiów, osadów eolicznych lub innych, jednak ich miąższość nie moze pzrekraczać 30 cm.

W systematyce FAo/WRB wyróżnia sie nastepujące diagnostyczne poziomy powierzchniowe:
Diagnostyczne poziomy podpowierzchniowe (endopedony) utworzyły się ponizej poziomów powierzchniowych wewnątrz gleby, a czasem występują bezpośrednio pod poziomami organicznymi.
Wskutek erozji powierzchniowej i osuniecia poziomów powierzchniowych moga wystąpic na powierzchni terenu.

W systematyce wyróżnia sie następujące diagnostyczne poziomy podpowierzchniowe:


Z Wikipedii:
Klasyfikacja gleb według międzynarodowego systemu WRB 

Klasyfikacja WRB - World Reference Base for Soil Resources jest obecnie międzynarodowym standardem systematyki i nomenklatury gleb.
Po raz pierwszy została wydana w roku 1998, w 2006 r. ukazała się jej zrewidowana edycja.
Klasyfikacja ta jest uznawana za oficjalną przez Międzynarodową Unię Towarzystw Gleboznawczych (International Union of Soil Sciences - IUSS) oraz FAO.
W klasyfikacji WRB wydziela się 30 grup gleb, które w pewnym przybliżeniu można traktować jako odpowiedniki typów w klasyfikacji Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego.
Grupy dzieli się na jednostki niższego rzędu, których ilość waha się od 9 w Chernozems (czarnoziemy) do 29 w Regosols (regosole).

Klasyfikacja WRB
Grupa gleb    Pochodzenie nazwy    Niektóre odpowiedniki regionalne
Histosols    gr. histos - tkanka    gleby bagienne, gleby torfowe
Cryosols    gr. kryos - zimny, lód    gleby z wieloletnią zmarzliną w obrębie 100 cm od powierzchni, grunty poligonalne i strukturalne, gleby marzłociowe
Anthrosols    gr. anthropos - człowiek    gleby antropogeniczne
Leptosols    gr. leptos - cienki    gleby inicjalne i słabo wykształcone ze skał litych, litosole, rankery, rędziny
Vertisols    łac. vertere - odwracać    wertisole, smolnice, smonice, regury, tirsy
Fluvisols    łac. fluvius - rzeka    mady, gleby aluwialne, gleby napływowe
Solonchaks    ros. sol - sól    sołonczaki
Gleysols    ros. glej - glej    gleby glejowe
Andosols    jap. an - ciemny, do - gleba    gleby wytworzone z pyłów i popiołów wulkanicznych, gleby wulkaniczne
Podzols    ros. pod - pod, zoła - popiół    bielice, gleby bielicowe, glejobielice, gleby bielicowe
Plinthosols    gr. plinthos - cegła    gleby laterytowe
Ferralsols    łac. ferrum - żelazo, łac. alumen - glin    czerwonożółte gleby ferralitowe
Solonetz    ros. sol - sól    sołońce, sołodzie
Planosols    łac. planus - płaski, równy    gleby stagnoglejowe, pseudoglejowe
Chernozems    ros. czornyj - czarny, zemlja - ziemia    czarnoziemy
Kastanozems    łac. castanea - kasztan, ros. zemlja - ziemia    gleby kasztanowe
Phaeozems    gr. phaios - ciemny, ros. zemlja - ziemia    brunioziemy (czarnoziemne gleby prerii), niektóre czarne ziemie, zdegradowane czarnoziemy, szare gleby leśne
Gypsisols    łac. gypsum - gips    gleby z poziomem akumulacji gipsu, np. buroziemy, gleby szarobure
Durisols    łac. durum - twardy    gleby w rejonach semiaridowych zawierające wytrącenia wtórnej krzemionki w postaci konkrecji lub nieprzepuszczalnych warstw
Calcisols    łac. calx - wapno    gleby z poziomem akumulacji węglanu wapnia, głównie półpustynne i pustynne
Albeluvisols    łac. albus - biały, eluo - myję, płuczę    gleby darniowo-bielicowe, gleby płowe zaciekowe
Alisols    łac. alumen - glin    gleby alitowe, gleby zawierające dużo wolnego glinu
Nitisols    łac. nitidus - lśniący    czerwone gleby ferralitowe
Acrisols    łac. acer - bardzo kwaśny    żółtoziemy i czerwonoziemy
Luvisols    łac. eluo - myje, płuczę    gleby płowe, gleby lessive
Lixisols    łac. lixus - wymyty    gleby cynamonoczerwone i czerwonobure
Umbrisols    łac. umbra - cień    gleby z poziomem umbric, zdegradowane czarnoziemy, zdegradowane czarne ziemie
Cambisols    łac. cambiare - zmieniać    gleby brunatne, brunisole, gleby cynamonowe
Arenosols    łac. arena - piasek    gleby piaszczyste, bez wykształconych poziomów diagnostycznych, arenosole
Regosols    gr. rhegos - przykryty    gleby inicjalne na nieskonsolidowanym podłożu



12. Przydatność rolnicza gleb Polski

Aktualnie Polska dysponuje dokładnym przestzrennym rozmieszczeniem jakości gleb, ich zasobów oraz użyteczności rolniczej.
Dotyczy to m.in. typów, właściwości gleb, powierzchni objętych klasami bonitacyjnymi oraz kompleksami przydatności rolniczej.

Warunki glebowe w Polsce można ocenić jako średnio korzystne dla rozwoju rolnictwa.
Przeważają gleby sredniej jakości: klas IVa, IVb i gleb słabych klas V i VI.
 Zajmują one łącznie ponad połowę powierzchni Polski, zwlaszcza na teranach pólnocnych i środkowych.

Skałami macierzystymi gleb Polski są rozmaite utwory geologiczne o różnym pochodzeniu.
Największe obszary - ponad 3/4 powierzchni zajmują utwory plejstoceńskie w postaci skał osadowych pochodenia lodowcowego, obejmujacych głównie gliny i piaski morenowe i luźne piaski akumulacji wodno-lodowcowej.
Masywane skały osadowe występuja tylko w terenach górskich. W dolinach i obniżeniach terenowych są osady rzeczne (mady) i torfy.
Występuje rozmaitośc skał, z których wykształciły sie zróżnicowane gleby.

Klimat w Polsce charakteryzuje się chwiejnościa i zróznicowaniem w latach.
Warunki klimatyczne, przewaga piasku w składzie gleb oraz szata roślinna, która kiedys stanowiły lasy iglaste (bory) sprzyjają procesowi bielicowania gleb.
W tych warunkach z ubogich utworów piaszczystych powstały gleby bielicoziemne  o niekorzystnych właściwościach (duża pzrepuszczalność, mała retencja wodna, zakwaszenie), niedobór składników mineralnych i próchnicy, slaba buforowość.
Gleby bielicoziemne zajmuja ok. 25% powierzchni kraju i wymagaja częstego wapnowania, stosowania odpowiedniego płodozmianu oraz obfitego nawożenia organicznego i mineralnego a często takze regulowania stosunków wodnych.

Drugą grupe pod względem powierzchni stanowią gleby brunatnoziemne, w tym gleby brunatne i płowe, obejmujące łącznie 55% obszaru Polski.
Jako grunty orne są glebami sredniej a czasem dobrej jakości - klasy IIIb, IVa, IVb.
Gleby brunatne wyługowane oraz płowe są w warstwie powierzchniowej zubożone i często zakwaszone, choć mniej niż gleby bielicoziemne.

Gleby semihydrogeniczne - tworzone w warunkach okresowego znacznego uwilgotnienia, wynikającego z wysokiego poziomu wód gruntowych lub utrudnionej infiltracji w głąb profilu wód opadowych (gliny, ily).
nadmiar wody w glebie przy braku powietrza inicjuje proces glejowy. Oglejenie nadaje srodkowym i dolnym poziomom genetycznym barwę zielonoszarą lub niebieskoszarą, pochodącą od związków żelazawych.
W górnej cześci następuje wymywanie kationów i części spławialnych do warstw niższych.
Dotyczxy to zwłaszcza gleb glejobielicozmiemnych.
Do działu gleb semihydrogenicznych należa też czarne ziemie, zajmujace ok. 2% powierzchni kraju.
Przydatność rolnicza czarnych ziem zalezy głównie od stosunków wodnych. Gdy sa uregulowane to czarne ziemie sa żyznymi.

Gleby zabagnione
dzielą się na gruntowo-glejowe i opadowo-glejowe. Gleby te występuja głównie na Niżu Polskim a także na Pogórzu Karpackim. W warunkach naturalnych stanowia siedliska lasów łęgowych, zaś użytkowane rolniczo sa wykorzystywane jako użytki zielone.

Gleby hydrogeniczne (bagienne i pobagienne) sa mało urodzajne i zajmują ok. 9% obsaru Polski. Są to gleby torfowe, mułowe, murszowe powstałe w ramach procesu bagiennego pod wpływem wód stojących lub przepływowych.
Gleby bagienne powstały przu udziale roślin hydrofilnych, na gruncie stale zawilgoconym, dzięki płytkiemu połozeniu zwierciadła wód gruntowych. Występują najzęściej w dolinach i lokalnych obniżeniach terenu na pojezierzach, Polesiu Lubelskim, w dolinie Biebrzy, Narwi, Wkry, Noteci oraz na Pomorzu, tworząc naturalne kompleksy użytków zielonych.
Gleby pobagienne powstają po obnizeniu poziomu wód gruntowych. Wyzwala to proces murszenia, podczas którego tworza się 2 typy gleb: murszowych i murszowatych.
Przeznaczenie gleb hydrogenicznych do użytkowania rolniczego wymaga najczęściej melioracyjnego odwodnienia bagien i torfowisk, co wywołuje narastający proces murszenia.
Z punktu widzenia ochrony srodowiska jest to proces negatywny bo pozbawaia dany obszar naturalnych zbiorników retencyjnych, a utwory murszowe łatwo ulegają rozpyleniu i rozwiewaniu przez wiatr.

Rędziny zaliczne do gleb wapniowcowych są typem gleby uważanej za żyzną, choć trudną do uprawy w stanie zbyt wilgotnym jak i po przesuszeniu i pozostawieniu w duzych skibach.
Najlepsze sa redziny głębokie, o warstwie próchnicznej > 50cm, bez odlamków skalnych utworzone na miękkich utworach kredowych.
Rędziny powstają ze skal zasobnych w wapń (wapienie, margle, opoki, dolomity, gipsy).
Ze względu na rodzaj skaly macierzystej wyróżnia się rędziny węglanowe powstałe ze skał wapiennych i rędziny siarczanowe wytworzone z gipsów.
Rędziny występuja na Wyżynie Lubelskiej, w Górach Swiętokrzyskich, na Wyżynach: Krakowsko-Czestochowskiej, Ślaskiej, w Tatrach, Pieninach, Beskidach i w Niecce Nidziańskeij (siarczanowe).

Prarędziny należą też do gleb litogenicznych, jednak ich skałami macierzystymi nie sa skały pochodzenia chemicznego lecz skały okruchowe (klasyczne) zawierające węglany.

Mady sa glebami zlokalizowanymi w zalewowej dolinie zreki lub potoku, nalezą do gleb napływowych powstałych z aluwiów rzecznych. Mady sa na ogół glebami żyznymi, szcególnie mady lekkie i srednie.
Wiekszośc mad w Polsce stanowi użytki zielone, mniejsza grunty orne.
Największym obszarem zalegania mad sa w Polsce Żuławy Wiślane.

Czarnoziemy
Czarnoziemy w Polsce zajmuja tylko ok. 1% powierzchni uzytków rolnych. Wystepują w połudn.wschodniej części Wyżyny Lubelskiej, Pogórza Karpackiego, Wyżyny Małopolskiej, Plaskowyżu Głubczyckim, w Kotlinie Raciborskiej.

Tabela. Główne typy gleb w Polsce, ich cechy, lokalizacja
Typ gleby % zajętej powierzchni Cechy gleby Główne rejony wystepowania
Inicjalne, pocz. stadium rozwoju, gleby górskie 1 Brak wykształc. profilu glebowego. Najmniej żyzne. Mała ilośc materii organicznej. Bardzo mało przydatne w rolnictwie W górach, na terenach rekultywowanych, na wydmach
Bielicowe 25 Gleby strefowe. Tworzą się na piaskach. Mają wyraźnie wykształcony profil glebowy. Odczyn kwasny, mała zawartość próchnicy. Mało żyznw Na obszarach srodkowej i północnej Polski - na piaskach polodowcowych poda lasami iglastymi.
Brunatne 50 Gleby wilgotnuch lasów iglastych i mieszanych, żyzne, bogate w składniki pokarmowe. Zajmują w Polsce największą powierzchnię. Wystepują na glinach i iłach polodowcowych oraz na lessach.
Płowe 5 Są odmianą gleb brunatnych, z silniej wymytymi związkami ilastymi i zelazistymi. Bardziej zakwaszone niż gleby brunatne. Tworza sie na osadach polodowcowych pod roslinnością lasów liściatych i mieszanych. Na obszarach polodowcowych środkowej i pólnocnej Polski
Czarnoziemy 1 Najzyźniejsze gleby. Powstały na skałach lessowych imających dobra porowatosć i dużą zawartość węglanu wapnia i magnezu. Tworza sie pod roślinnością trawiasta. Odznaczją się dobra przepuszczalnością i zdolnoscią zatrzymywania wody. Maja dużą miąższość poziomu próchnicznego i gruzełkowatą strukturę. Wyżyna Lubelska, okolice Przemyśla i Jarosławia. Wyżyna Kielecko-Sandomierska, okolice Krakowa, Opolszczyzna k. Głubczyc.
Czarne ziemie 1 Gleby pobagienne. Żyzne po osuszeniu, wymagające uregulowania stosunków wodnych i odkwaszenia. Ich ciemne zabarwienie spowodowane jest dużą zawartością próchnicy. Na Pojezierzu Kujawskim, na Nizinie Szczecińskiej, na Nizinie Mazowieckiej, na Nizinie Śląskiej.
Bagienne, mułowe i torfowe 9 Powstają w wyniku gromadzonych szczątków roślinności bagiennej, przy silnym zawilgoceniu gruntu i słabym dostepie tlenu. Wymagają melioracji, wapnowania i intensywnego nawozenia. Dolina Narwi, Biebrzy, Odry, Łeby, Warty, na Polesiu Lubelskim.
Mady - gleby aluwialne. Marsze-mady morskie 5 Powstały z osadw mineralnych i organicznych okresowo wylewających rzek. Posiadają charakterystyczne warstwowanie. Bardzo żyzne. Powstały na terenach okresowo zalewanych przez wody morskie. Żuławy Wiślane, doliny rzeczne. Na niewielkich terenach nadmorskich.
Rędziny 1 Tworza się na zwietrzałych wapieniach, gipsach i dolomitach. Zawierają dużą ilosć odłamków skalnych. gruzełkowata struktura gleby ułatwia wsiąkanie wody. Zazwyczaj zyzne, lecz trudne do uprawy. Na wyżynach polskich, w niecce Nidy na skałach siarczanowych oraz w Tatrach, Pieninach.
Antropogeniczne 1 Powierzchnia ich jest silnie przekształcona przez człowieka.
Urbanoziemy to gleby powstałe przez obfite nawozenie i inne zabiegi agrotechniczne zmieniajace strukturę gleby.
Industroziemy występuja na zdegradowanych obszarach uprzemysłowionych. Gleby o niewielkiej zyzności ze względu na kumulację substancji toksycznych - kadmu, ołowiu, tlenków siarki, azbestu.
Ogródki działkowe, skwery i parki miejskie.
Obszary silnie uprzemysłowione.


Przydatność rolnicza gleb
Zdolność produkcyjną gleb określa się według klas bonitacyjnych. Przy określaniu klas bonitacyjnych bierze się pod uwagę właściwości gleby, tj. zawartość próchnicy i składników pokarmowych, strukturę i odczyn gleby oraz warunki środowiska (rzeźbę terenu, warunki klimatyczne i stosunki wodne). W Polsce wyróżnia się dziewięć klas bonitacyjnych.
Klasyfikacja bonitacyjna gleb w Polsce


Klasa

gleb
Charakterystyka gleb

% gleb

Polski
I

najlepsze gleby terenów równinnych, zasobne w próchnicę i składniki pokarmowe, o dobrej strukturze i właściwym uwilgoceniu

- łatwe w uprawie

- dają wysokie plony pszenicy, buraków cukrowych, kukurydzy i warzyw

- należą do nich najlepsze czarnoziemy, czarne ziemie, mady i gleby brunatne
0,5
II

- gleby bardzo dobre, zbliżone do klasy I, lecz nieco uboższe w składniki pokarmowe i trudniejsze w uprawie

- należy do nich większość gleb brunatnych oraz dobre czarnoziemy i mady, a także bardzo dobre rędziny i czarne ziemie
3,2
III a

- gleby dobre, np. brunatne i płowe na glinach i piaskach gliniastych oraz średnio dobre czarnoziemy i czarne ziemie

- mają gorsze niż gleby II klasy właściwości fi zyczne i trudniejsze

warunki uprawy

- dają wysokie plony żyta, jęczmienia, owsa i ziemniaków
10,1
III b

- gleby średnio dobre wymagające umiejętnej uprawy

- najczęściej uprawia się na nich zboża i rośliny pastewne

- należą do nich średnio dobre gleby brunatne, płowe, mady, rędziny i gleby pobagienne
13,9
IV a

- gleby średniej jakości, np. lekkie gleby brunatne, płowe, bielicowe, kamieniste rędziny

- dają średnie plony żyta i ziemniaków
22,6
IV b

- gleby średniej jakości, zbyt zawilgocone lub zbyt suche

- są to podmokłe i oglejone mady oraz czarne ziemie
16,7
V

- gleby słabe – płytkie, kamieniste, nadmiernie zawilgocone lub suche gleby brunatne, rdzawe i bielicowe

- nadają się do uprawy żyta i ziemniaków
20,7
VI

- gleby bardzo słabe

- są to najczęściej piaszczyste bielice i gleby rdzawe lub kamieniste

gleby o płytkim profilu

- dają niskie plony mało wymagających roślin
11,4
VI Z - nieużytki rolnicze przeznaczone pod zalesianie 0



PROFIL GLEBOWY - główne poziomy glebowe

Symbol     Poziom     Charakterystyka poziomu


Zasady bonitacji gleb (gruntów)

Miernikiem klasyfikacji gleboznawczej sa klasy bonitacyjne gruntu:

- dla gruntów ornych wg tabeli klas gruntów wyróżnia sie 8 klas: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI;

- dla użytków zielonych wyróżnia się:

13. KLASY BONITACJNE


Pojęcia:

Użytki rolne  (UR) - wszystkie tereny w obrebie gospodarstwa rolnego lub danego regionu wykorzystywane do produkcji roslinnej, ogrodniczej lub zwierzęcej.
Do uzytków rolnych zaliczane są:
grunty orne, trwale użytki zielone (łaki i pastwiska), ogrody przydomowe, sady, szkółki drzew owocowych, trwałe plantacje roślin przemysłowych (np. chmielu, wikliny, winnice).
Do użytków rolnych nie wlicza się terenów leśnych, szkółek lesnyh ani wód sródlądowych.



Wprowadzenie (wg Wikipedii)

Bonitacja gleby - ocena jakości gleb pod względem ich wartości użytkowej, uwzględniająca żyzność gleby, stosunki wodne w glebie, stopień kultury gleby i trudność uprawy w powiązaniu z agroklimatem, rzeźbą terenu oraz niektórymi elementami stosunków gospodarczych. W zależności od przyjętej bonitacji wartość tą wyraża się w klasach lub punktach. Przeprowadza się ją w celu zakładania jednolitej ewidencji gruntów, będącej podstawą określenia wymiaru podatku gruntowego, scalania gruntów oraz racjonalnego ich wykorzystania na cele nierolnicze. Uwzględnia się następujące kryteria:

W oparciu o te kryteria gleby zalicza się do odpowiednich klas bonitacyjnych. Uzupełniającymi czynnikami bonitacji są właściwości otoczenia profilu glebowego i warunki uprawy. W polskim systemie bonitacji gleby wyróżnia się 8 klas gleb gruntów ornych: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI i 6 klas gleb użytków zielonych: I, II, III, IV, V, VI. W skali kraju gleby orne bardzo dobre i dobre (I-II) o powierzchni 3,7%, (IIIa i IIIb) zajmują 18,0%, średniej jakości (IVa i IVb) – 35,2% oraz słabe i bardzo słabe (V i VI) – 37,3% ogólnej powierzchni gruntów ornych, górskie 5%. W ogólnej powierzchni użytków zielonych kraju klasy najsłabsze (V i VI) stanowią aż 42,6%.

Poniższy opis dotyczy gleb pod gruntami ornymi.

13.1 Podstawy klasyfikacji gleb

Pod pojęciem bonitacja (z łac. bonitas = dobro) rozumiemy ocenę jakości i klasyfikację określonego typu obiektów np. gleb, drzewostanów, zwierząt hodowlanych, jakości wód.
Bonitacja gleb, ocena jakości gleb pod względem ich wartości użytkowej, biorąca pod uwagę żyzność gleby, stosunki wodne w glebie, stopień kultury gleby i trudność jej uprawy, w powiązaniu klimatem, rzeźbą terenu oraz niektórymi elementami stosunków gospodarczych.
Bonitacja gleb stanowi syatem podziału gleb według ich jakości i przydatności rolniczej.
W rolnictwiei podstawą do okreslenia klasy gleby są terenowe badania profilów za pomocą odkrywek glebowych.
W ocenie gleby bierze się pod uwagę jej własności fizyczne, chemiczne i biologiczne oraz warunki srodowiska, w których gleba powstała (wilgotność, ekspozycję stoku, nachylenie terenu n.p.m.) a takze jej cechy użytkowe.
Stosowane są różne typy klasyfikacji gleb, oparte na krytericah:

W zależności od przyjętej bonitacji wartość użytkową wyraża się w klasach, punktach lub procentach odniesionych do ustalonego wzora.
Celem klasyfikacji gleb jest m.in. dostarczenie danych do prac urządzeniowo-rolnych, projektów inwestycji i ewidencji gruntów, stanowiącej podstawę podatku gruntowego.

Według instrukcji technicznej G-5 żEwidencja gruntów i budynkówż
gleboznawcza klasyfikacja gruntów oznacza podział gleb na klasy bonitacyjne ze względu na ich jakość produkcyjną, ustaloną na podstawie cech genetycznych gleb.
W trakcie klasyfikacji wydzielane są kontury klas gleboznawczych - ciagłe obszary gruntu wyodrębnione w wyniku klasyfikacji gleboznawczej.
Klasa bonitacyjna - jednostka systematycvzna łącząca gleby różnej genezy, ale o tej samej wartości rolniczej.
Gleboznawcza klasyfikacja gruntów obejmuje:
użytki rolne, grunty lesne oraz śródpolne grunty zadrzewione i zakrzewione, niezależnie od ich przeznaczenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Suma powierzchni wszystkich konturów klas bonitacyjnych oraz terenów niesklasyfikowanych równa sie powierczhni obrębu.
Klasoużytki  - wycinki użytków gruntowych i klas gleboznawczych w granicach danej działki ewidencyjnej.
Pola powierzchni klasoużytków oblicza się na podstawie numerycznych opisów granic działki, konturów użytków oraz klas gleboznawczych i wyrównuje na zasadach proporcjonalności do pola powierzchni działki ewidencyjnej.

Gleby zalicza się do odpowiednich klas bonitacyjnych na podstawie w.w. kryteriów.

Podstawą prawna klasyfikacji gleb w Polsce jest Rozporządzenie Rady Ministrów z 4.06.1956 r. w sprawie klasyfikacji gruntów 
wraz z załącznikiem  Tabela klas gruntów, wydane na podstawie dekretu z 2.02.1955r o ewidencji gruntów i budynków.

Pełna treść zarządzenia na stronie internetowej:
http://www.geobid.com.pl/prawo/1956/du_1956_19_97.htm

W rozporządzniu stwierdza sie m.in., że:
Klasyfikacje przeprowadzają specjalnie przygotowani klasyfikatory, posiadajacy kwalifikacje okreslone przez Ministra Rolnictwa
Z dokonanych czynności klasyfikator ma sporządzic protokół, a wyniki klasyfikacji powinny byc wniesione na mapę kwalifikacyjną i do rejestru klasyfikacyjnego
Prawomocne orzeczenie w sprawie klasyfikacji gruntów stanowi podstawę do wniesienia wyników klasyfikacji do operatu ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości). Tabela Klas Gruntów ujmuje bonitacje gleb: gruntów ornych,   użytków zielonych ,  gruntów pod lasami i gruntów pod wodami,
stanowiąc instrukcję metodologiczną, służącą do zaliczna poszczególnych typów gleb do określonych klas bonitacyjncych

Klasy gleb gruntów ornych

Jest 8 klas gleb gruntów ornych:
I, II, IIIA, IIIB, IVA, IVB, V, VI
oraz
6 klas gleb użytków zielonych:
I, II, III, IV, V, VI


13.2 Klasy gleb gruntów ornych

W polskim systemie bonitacji gleb wyróżnia się 8 klas gleb gruntów ornych: I, II, IIIA, IIIB, IVA, IVB, V, VI
oraz 6 klas użytków zielonych: I, II, III, IV, V, VI
Grunty orne  - Arable lend
Pojęcie stosowane w statystyce publicznej

Definicja :
Grunty pod zasiewami oraz grunty ugorowane.

Źródło definicji:

  • Instrukcja metodologiczna do Powszechnego Spisu Rolnego w 2002 r.
    Miejsce publikacji: GUS, Warszawa

Dziedzina pojęcia:

  • Działalność rolnicza i leśna

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne


Użytki rolne
Listy pojęć Poprzednie pojęcie z pełnej listy Następne pojęcie z pełnej listy
Agricultural land

Definicja :

Do powierzchni użytków rolnych zalicza się powierzchnię: gruntów ornych, ogrodów przydomowych, upraw trwałych w tym sadów, łąk i pastwisk oraz pozostałych użytków



Wg. Ministerstwa Rolnictwa :

grunt orny
– oznacza grunt uprawiany do produkcji roślin oraz grunty ugorowane lub utrzymywane w dobrej kulturze rolnej i w zgodzie z wymogami ochrony środowiska, bez względu na to, czy grunty są pod uprawę szklarniową lub pod stałym albo ruchomym przykryciem.

Wg Wikipedii:
Grunty orne - część użytków rolnych, poddawanych stałej uprawie mechanicznej głównie z użyciem pługa jak i innych narzędzi mechanicznych, przeznaczone pod uprawy polowe.
Za grunty orne uważa się też uprawy o czasie użytkowania do 4 lat, uprawy w uprawie bezpłużnej, oraz uprawiane odłogi.
Grunty orne zajmują 41,1% powierzchni Polski


W podanej charakterystyce poszczególnych klas są uwzględnione:
oznaczenie klasy wraz z nazwą opisującą jakość gleby, cechy gleby, przykłady gleb z danej klasy, żyznośc, możliwości uprawy roślini

Klasy

Według Tabeli Klas Gruntów
Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 16 czerwca 1956 r. (poz. 97)


I. GRUNTY ORNE

Ogólne zasady systemu klasyfikacyjnego gleb ornych.

Klasa I - Gleby orne najlepsze
Gleby te występują w dobrych warunkach fizjograficznych, są zasobne w składniki odżywcze, są strukturalne, łatwe do uprawy, ciepłe, czynne, przepuszczalne i przewiewne, lecz dostatecznie wilgotne, nie zaskorupiające się, zawierające w dobrze wykształconym poziomie próchniczym próchnicę słodką. Gleby te nie wykazują większych zakwaszeń, posiadają strukturę gruzełkowatą nawet na znacznej głębokości. Melioracji nie wymagają. Dają one bardzo wysokie plony warzyw, buraków cukrowych, lucerny, koniczyny czerwonej, rzepaku, pszenicy i innych roślin uprawnych.

Klasa II - Gleby orne bardzo dobre.

Gleby tej klasy są zbliżone właściwościami do gleb klasy I, lecz posiadają nieco gorsze własności fizyczne, szczególnie wodne, lub gorsze warunki fizjograficzne. Do uprawy na ogół nieco trudniejsze. Udają się na nich te same rośliny, które zostały wymienione w klasie I, lecz jeśli gleby II klasy znajdują się w średniej kulturze, to plony roślin są mniej pewne.

Klasa III (a i b) - Gleby orne średnio-dobre.

Gleby te cechuje na ogół mniejszy wybór roślin uprawnych z powodu ich właściwości fizycznych i chemicznych oraz warunków fizjograficznych, a w pierwszym rzędzie stosunków wodnych gorszych od tych, które posiadają gleby klasy I i II. Większość gleb występujących w tej klasie wykazuje już wyraźne oznaki procesu degradacji. W przypadku gleb bielicowych poziom próchniczny jest najczęściej barwy szarej lub jasnoszarej. Poziomy wód gruntowych ulegają na ogół dużym wahaniom. Na glebach tych osiąga się przeważnie wysokie plony żyta i ziemniaków oraz średnie, a w warunkach wysokiej kultury nawet dobre plony pszenicy, jęczmienia, buraków cukrowych, koniczyn i warzyw. Oprócz tego rodzaj roślin uprawnych i wysokość plonów waha się w szerokich granicach w zależności od stopnia kultury, umiejętności uprawy i nawożenia.

Klasa IV (a i b) - Gleby orne średnie.

Są to gleby o zdecydowanie mniejszym wyborze roślin uprawnych niż gleby wyższych klas. Plony na ogół średnie, nawet gdy gleby znajdują się w dobrej kulturze. Plony w znacznym stopniu zależne są również od ilości i rozkładu opadów atmosferycznych, a szczególnie w okresie wegetacyjnym. Gleby w tej klasie są albo za ciężkie albo za lekkie. Gleby ciężkie tej klasy są zasobne w składniki pokarmowe i charakteryzuje je duża żyzność potencjalna, lecz bez ulepszeń są przeważnie wadliwe, mało przepuszczalne i mało przewiewne, zimne i mało czynne, ciężkie do uprawy, niejednokrotnie szkieletowe. W okresie upałów zsychają się mocno tworząc głębokie pęknięcia i szczeliny lub bryły trudne do rozbicia. Uprawiane na mokro mażą się, co wymaga umiejętnego uchwycenia pory upraw. W sprzyjających warunkach atmosferycznych i w dobrej kulturze mogą dać nawet wysokie plony pszenicy, koniczyny itp. Żyto plonuje gorzej od pszenicy i jest mniej pewne. Część gleb wymaga melioracji (drenowania), a po jej wykonaniu przechodzą one do klas wyższych (nawet do klasy II).
Gleby lekkie tej klasy są glebami żytnio-ziemniaczanymi. Koniczyna czerwona zawodzi. Gdy są one w wysokiej kulturze i dobrych warunkach wilgotnościowych, udaje się pszenica, a buraki pastewne i marchew dają plony zadowalające.

Klasa V - Gleby orne słabe.

Gleby te są mało żyzne i urodzajne oraz zawodne.
Należą tu gleby zbyt lekkie, za suche, przydatne do uprawy żyta, łubinu, a w latach obfitujących w opady atmosferyczne - ziemniaków i seradeli. Do klasy tej zalicza się również gleby płytkie kamieniste, najczęściej ubogie w materię organiczną, oraz gleby zbyt mokre, nie zmeliorowane lub nie nadające się do melioracji.


Klasa VI - Gleby orne najsłabsze.

Gleby te są bardzo słabe, wadliwe i zawodne, dają plony niskie i niepewne, nadają się przede wszystkim pod zalesienie.
Należą tu: 1) gleby za suche i niespójne, na których udaje się łubin, natomiast żyto tylko w latach sprzyjających, gleby bardzo płytkie (płytsze niż w klasie V), 2) kamieniste i przez to trudne do uprawy, 3) gleby za mokre, o stale za wysokim poziomie wody gruntowej, często ze storfiałą próchnicą, sapowate i zimne, 4) gleby ciężkie, zbyt wilgotne, występujące w położeniach dalece utrudniających meliorację.



Według wymienionej wczesniej książki  Geodezja w gospodarce nieruchomościamiż Tom 1.

Klasa VIz - gleby pod zalesienie
Gleby bardzo ubogie, zbyt suche, nieprzydatne do prowadzenia upraw polowych. Winny byc zalesione.
Nalezą do nich gleby rdzawe, bielice, rankiery, pararędziny wytworzone ze żwirów piaszczystych, piasków luznych całkowitych,  płytkich piasków luźnych na wapieniach i nażwirach oraz płytkie piaski wietrzeniowe.

Według instrukcji technicznej  G-5  Ewidencja gruntów i budynków (wyd. I z 2003r.)
dla gruntów ornych i pastwisk oznaczanych wcześniej symbolami:
RVIz i PsVIz  lub  RzVI i PszVI, tj. gruntów ornych i pastwisk przeznaczonych do zalesienia, przyjmuje się standardowe oznaczenia dla VI klasy bonitacyjnej, a więc odpowiednio: RVI i Ps VI.

W Polsce wśród gruntów ornych przewazają gleby sredniej jakości i słabe, czyli Klasy IVa, IVb i V. Gleb lepszych klas I i II jest niewiele bo 3,3%.
Gleby klas V i VI są glebami zakwaszonymi i słabymi, wykształconymi na piaskach, wymagają obfitego nawozenia, wapnowania i zabiegów agrotechnicznych.


KLASYFIKACJA BONITACYJNA - fragmenty wg Tabeli Klas Gruntów:

Gleby terenów wyżynnych i nizinnych.

A. Gleby bielicowe i B. Gleby brunatne.

1. Gleby wytworzone ze żwirów (gleby żwirowe


Klasa IVa.

a) Gleby żwirowe gliniaste, całkowite, z domieszką części pyłowych w całym profilu, posiadające wykształcony poziom próchniczny miąższości nie mniejszej niż 30 cm. W podłożu może występować piasek. Węglan wapnia występuje często już pod warstwą próchniczną. Grunty dość urodzajne, chociaż czasem zbyt suche. Udają się na nich dobrze żyto, ziemniaki i owies.

b) Gleby żwirowe silnie gliniaste, niecałkowite na glinach przepuszczalnych leżących nie głębiej niż 80 cm. Poziom próchniczny dobrze wykształcony, miąższości ponad 30 cm. Dobre gleby żytnio-ziemniaczane. Czasem za suche. W korzystnych warunkach udają się na nich i inne rośliny.

Klasa IVb.

a) Gleby żwirowe gliniaste, całkowite, z domieszką części pyłowych w wierzchniej warstwie. Pod poziomem próchnicznym miąższości około 30 cm występują znaczniejsze ilości odłamków skał. W podłożu spotyka się niekiedy grubszy piasek różnoziarnisty. Grunty urodzajne, chociaż za suche. Udają się dobrze żyto i ziemniaki.

b) Gleby żwirowe gliniaste, niecałkowite na glinach przepuszczalnych leżących na głębokości około 100 cm. Poziom próchniczny miąższości około 30 cm. Gleby żytnio-ziemniaczane. Często za suche.

Klasa V.

a) Gleby żwirowo-kamieniste, całkowite lub niecałkowite na piaskach, posiadające dobrze wykształcony poziom próchniczny miąższości około 25 cm. Gleby suche żytnio-łubinowe.

b) Gleby żwirowe gliniaste, całkowite z domieszką części pyłowych i dużą ilością kamieni. Pod poziomem próchnicznym miąższości około 20 cm barwy szarej występują warstwy żwiru zawierającego odłamki skał wapiennych. Gleby zbyt przewiewne i przepuszczalne. Udają się żyto i ziemniaki.

Klasa VI.

a) Gleby żwirowo-kamieniste, całkowite lub niecałkowite, na piaskach (tzw. przepalczyska), nadmiernie przewiewne i przepuszczalne oraz bardzo wrażliwe na brak opadów. Poziom próchniczny miąższości około 15 cm. Urodzaje żyta i łubinu niskie.

b) Gleby żwirowe, niecałkowite na nieprzepuszczalnych glinach i iłach ułożonych nieckowato i nie posiadające przez to odpływu wód gruntowych (tzw. ciekiętnie).


Symbole dla oznaczania typów, rodzajów i gatunków gleb.

Poniżej podaje się obowiązujące symbole dla oznaczenia typów, rodzajów i gatunków gleb.
Typy gleb oznacza się podanymi poniżej dużymi literami alfabetu:

a) Grupa gleb terenów wyżynnych i nizinnych:

A - Gleby bielicowe

B - Gleby brunatne

C - Czarnoziemy

D - Czarne ziemie

E - Gleby bagienne

F - Mady

G - Rędziny

W odniesieniu do gleb bielicowych i brunatnych wytworzonych ze żwirów i piasków nie należy rozdzielać typu brunatnego od bielicowego. Gleby te traktuje się jako kompleks typów bielicowego i brunatnego i oznacza symbolem AB.

b) Grupa gleb terenów górzystych:

H - Gleby pierwotnego stadium rozwojowego o niewykształconym profilu

I - Gleby brunatne i bielicowe

J - Mady

K - Rędziny

Rodzaje gleb oznacza się cyframi arabskimi.

Rodzaje gleb oznacza się jedynie w przypadku bonitacji gleb w typie brunatnym B i bielicowym A oraz kompleksie typów bielicowego i brunatnego AB. Przy bonitacji gleb w pozostałych typach gleb rodzajów gleb nie oznacza się.

Wyróżniamy następujące rodzaje gleb:

Wytworzone ze żwirów - 1

ż z piasków - 2

ż z glin - 3

ż z iłów - 4

Wytworzone z utworów pyłowych

pochodzenia wodnego - 5

z lessów - 6

Gatunki (odmiany) gleb oznaczamy małymi literami alfabetu, które podane są w tekście tabeli przy opisach gleb zaliczonych do danej klasy.



13. 3 Klasy gleb użytków zielonych

Użytki zielone

Wg. Ministerstwa Rolnictwa

Trwały użytek zielony - oznacza grunt zajęty pod uprawę traw lub innych upraw zielnych naturalnych (samosiewnych) lub powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych), niewłączony do płodozmianu w gospodarstwie przez pięć lat lub dłużej


Użytki rolne  (UR) - wszystkie tereny w obrębie gospodarstwa rolnego lub danego regionu wykorzystywane do produkcji roslinnej, ogrodniczej lub zwierzęcej.
Do uzytków rolnych zaliczane są:
grunty orne, trwale użytki zielone (łaki i pastwiska), ogrody przydomowe, sady, szkółki drzew owocowych, trwałe plantacje roślin przemysłowych (np. chmielu, wikliny, winnice).
Do użytków rolnych nie wlicza się terenów leśnych, szkółek lesnyh ani wód sródlądowych.


Użytki zielone (UZ)
są to grunty zajęte pod uprawę różnych gatunków traw, roślin motylkowatych lub innych zielnych, zarówno naturalnych, jak powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych).
Ze względu na czas trwania użytkowania wyróżnia się użytki:
Udział trwałych użytków zielonych w strukturze użytków rolnych jest stosunkowo mały i zmniejsza się.
W 2002 r. wynosił 21,7% całkowitej powierzchni użytków rolnych.

Ze wzgledów ekologiczno-przyrodniczych łąki dzielą sie na:

Podczas klasyfikacji gleb trwałych użytków zielonych uwzględnia się: rodzaj gleby, jej mozliwe zdolności produkcyjne, stosunki wodne, rodzaj roślinności użytków i przewidywany  plon paszy.
Na podstawie tych kryteriów gleby użytków zielonych (łąk i pastwisk) podzielono na 6 klas bonitacyjncyh, oznaczonych cyframi rzymskimi: I, II, III, IV, VI, VI.
Opisy  w Tabeli Klas Gruntów.

UŻYTKI ZIELONE

Klasa I.
Trwałe użytki zielone na glebach mineralnych, zasobnych w próchnicę, o trwałej strukturze gruzełkowato-ziarnistej, przewiewnych, przepuszczalnych, zasobnych w składniki odżywcze, które zapewniają bez nawożenia wysoki plon siana o wartości według normy TR. I.
Ponadto użytki te znajdują się w warunkach z możliwościami dowolnego regulowania stosunków wodnych bądź też w warunkach naturalnych posiadających najkorzystniejszy układ tych stosunków. Jeżeli występują zalewy, to w okresach umożliwiających użyźnienie, a nie przeszkadzających w eksploatacji. Położenie dostępne w każdej porze roku, pwierzchnia równa, bez kamieni, kęp i zarośli, umożliwiająca wszelkie prace maszynowe.
Łąki przeważnie 3-kośne. Zbiór siana wynosi ponad 50 q z 1 ha przy przeciętnych nakładach. Pastwiska występujące wyjątkowo w tej klasie dają możliwość pełnego wyżywienia 3 sztuk krów w okresie wegetacyjnym nie krótszym niż 150 dni, a w przypadku pastwisk kwaterowych umożliwiają 5-krotne spasanie.
Do klasy I gleb trwałych użytków zielonych należy zaliczyć trwałe użytki zielone zalewne na madach lekkich i średnich (chudych), na utworach pyłowych oraz grondowe śródpolne na piaskach gliniastych zalegających na podłożu gliniastym i glinach spiaszczonych, często zawierających CaCO3, na utworach pyłowych itp., zasilane przeważnie zalewami żyzną wodą z pól z niekrępowanym odpływem.

Klasa II.

Trwałe użytki zielone na glebach mineralnych i mułowotorfowych o właściwościach i położeniu podobnych jak w klasie I, lecz bez pełnej możliwości dowolnego regulowania stosunków wodnych.
Łąki co najmniej trzykośne o wydajności nie mniejszej niż 40 q siana z 1 ha o wartości według normy TR.II (siano trawiaste słodkie). Pastwiska występujące w tej klasie mają wydajność pozwalającą na 4-krotne spasanie i dającą możliwość wyżywienia 3 krów w ciągu okresu wegetacyjnego. Należy tu zaliczyć gleby trwałych użytków zielonych nadrzeczne, zalewne i grondowe śródpolne użyźnianie wodami powierzchniowymi, lecz z mniej korzystnym układem stosunków wodnych niż w klasie I.

Klasa III.

Trwałe użytki zielone na glebach mineralnych i mułowo-torfowych o właściwościach fizycznych i chemicznych gorszych niż w klasie I i II oraz na glebach torfowych wytworzonych z torfów niskich o uregulowanych stosunkach wodnych.
W przypadku gleb mineralnych uwilgotnianie może być okresowo niewłaściwe (za mokro lub za sucho). Jeśli się zdarzają zalewy, to w mniej odpowiedniej porze niż na użytkach klasy II, mniej żyznymi wodami i przy gorszym odpływie.
Użytki tej klasy mają powierzchnię równą i na ogół łatwy dostęp (utrudniać jednak dostęp mogą roztopy, długotrwałe deszcze itp.). Zbiór średnio wynosi ponad 30 q siana z 1 ha według normy TR. III, TRM. I, II, III, a pastwiska tej klasy dają możliwość pełnego wyżywienia 2 krów w okresie wegetacyjnym.
Do tej klasy zaliczyć należy: gleby trwałych użytków zielonych z grupy zalewnych grondowych w gorszych położeniach i o gorszych warunkach odpływu oraz gleby terenów pobagiennych o korzystnych stosunkach wodnych. Mogą to być użytki zielone na piaskach słabo gliniastych i gliniastych, na madach lekkich i ciężkich, o stosunkach wodnych w dostatecznym stopniu zabezpieczających rozwój roślin, na torfach niskich i murszach z możliwością regulacji zwierciadła wody gruntowej, nie wykazujących degradacji; podgórskie i lepsze trwałe użytki zielone górskie, przeważnie o dobrych stosunkach wodnych, wykazujących właściwości trwałych użytków zielonych terenów nizinnych.

Klasa IV.

Trwałe użytki zielone grondowe na glebach mineralnych, mułowo-torfowych i murszowych zbliżonych właściowościami chemicznymi i fizycznymi do gleb klasy III, lecz występujące w gorszych stanowiskach, utrudniających zagospodarowanie na skutek zakrzaczenia, obecności większej ilości kamieni lub pni, ukształtowania terenu bądź utrudnionego dostępu.
Stosunki wodne panujące w glebach tej klasy bywają najczęściej wadliwe (za suche lub nadmiernie uwilgotnione), jeżeli występują zalewy, to w różnym czasie, a woda ma utrudniony odpływ i pozostaje na powierzchni przez kilkanaście dni.
Łąki tej klasy są przeważnie jednokośne, dające przeciętnie około 20 q z 1 ha siana o wartości według normy TR. III i TRM. II, III, TM-I, z tym jednak, że wahania plonów mogą być znaczne, w zależności od stosunków wilgotnościowych panujących w danym roku.
Pastwiska występujące na niżu oraz pastwiska górskie położone w strefie górnego i dolnego regla, bez bliźniczki, śmiałka i turzyc, mają wydajność wystarczającą na wyżywienie 1-2 krów przez 130 dni.
Należy tu zaliczyć trwałe użytki zielone na madach lekkich i ciężkich, śródpolne grondowe na różnych glebach mineralnych suche oraz gleby pobagienne zdegradowane wskutek wyraźnego zaznaczenia się procesu murszenia, trwałe użytki zielone zalewne na madach oraz na glebach mułowo-torfowych i torfowych o utrudnionej lub niemożliwej regulacji wód zalewowych, gleby murszowe o poziomie wód gruntowych korzystnym dla rozwoju roślin.

Klasa V.

Trwałe użytki zielone grondowe na glebach mineralnych, słabo próchnicznych, ubogich w składniki pokarmowe, zbyt suchych lub zbyt wilgotnych w ciągu dłuższego czasu okresu wegetacyjnego, na glebach mułowo-torfowych zdegradowanych na skutek przesuszenia oraz na glebach mułowo-torfowych i torfowych zbyt mokrych (podtapianych) o utrudnionym użytkowaniu.
W razie względnie możliwych stosunków wodnych momentem obniżającym wartość użytkową jest zakrzaczenie, obecność pni, kamieni, niekorzystne ukształtowanie terenu itp.
Łąki jednokośne, turzycowe i trawiaste, silnie zachwaszczone, dające plon około 15 q z 1 ha siana według norm TM. II, III i T. I, II, III. Pastwiska na terenach nizinnych i górskich mogą w pełni wyżywić jedną krowę w przeciągu 120 dni.
Zaliczyć tu należy trwałe użytki zielone grondowe na piaskach aluwialnych i madach różnej kategorii ciężkości, zbyt suchych, zakrzaczonych, zakępionych, częściowo zepsutych kopytami zwierząt itp. oraz trwałe użytki zielone grondowe, śródpolne na różnych glebach o podobnych właściwościach; bądź gleby dolinowe i śródpolne smużne nadmiernie uwilgotnione w ciągu okresu wegetacyjnego; trwałe użytki zielone na glebach mułowo-torfowych i torfowych zdegradowanych (zmurszałych), rozpylonych wskutek przesuszenia, o powierzchni nierównej, z dużą ilością starych dołów potorfowych lub obecnością krzaków i kęp; trwałe użytki zielone zalewne o bardzo nieregularnych zalewach i z trudnym odpływem, zbyt mokre, zakrzaczone, śródleśne; trwałe użytki zielone górskie użytkowane głównie jako pastwiska, trudno dostępne, kamieniste i zakrzaczone z okresem wypasu krótszym niż 100 dni.
Klasa VI.
Trwałe użytki zielone będące częściowo nieużytkami na glebach torfowych mocno zdegradowanych (zmurszałych) rozpylonych, gdzie roślinność nie tworzy zwartej darni, pozostawiając puste płaty bez porostu, oraz na glebach mineralnych lub torfowych stale podtapianych, trudno dostępnych, gdzie sprzęt siana odbywa się jedynie ręcznie.
Łąki mogą dawać do 15 q siana najgorszej jakości według norm TRM. III, TM. III, T. II, III, a wydajność pastwisk nie wystarcza na wyżywienie jednej krowy w okresie 100 dni.


13.4 Klasy gleb pod lasami, wodozbiorami oraz nieużytki

Kwalifikacja gleb leśnych

Ocena i kwalifikacja gleb leśnych  odbywa się pod kątem ich możliwości produkcyjnych i przydatnosci.
Istotne znaczenie ma typ siedliskowy lasu (bór,las,  ols) związany z typem i właściwościami gleby, a zwłaszcza z żyznością i uwilgotnieniem.
Dla gleb leśnych ważnym czynnikiem jest rzeźba terenu i jego wysokość bezwzględna (n.p.m) dlatego w klasyfikacji gleb pod lasami wyróżnia się w każdej klasie bonitacyjne 3 grupy gleb:
  • gleby terenów równinowych (nizinnych i wyżynnych)
  • gleby terenów współczesnych terasów rzecznych
  • gleby terenów górzystych

W ramach tych grup zachowany jest podział gleb na typy i gatunki z podaniem siedliska leśnego charakterystycznego dla poszczególnych gatunków gleb.
Na glebach poszczególnych klas mogą pojawiać się następujące siedliska lesne:
Klasa I :  siedliska lasu świeżego, lasu wilgotnego, olsu jesionowego, lasu łęgowego i lasu górskiego.
Klasa II: las mieszany, świeżąy, wilgotny łągowy, ols, las górski, las mieszany górski, bór górski
Klasa III: las mieszaany, bór mieszany, olsa, ols jesionowy, las łęgowy, las mieszany górski, bór górski
Klasa IV: las mieszany świeży, bór mieszany, bór świeży, bór mieszany świeży, ols, bór górski
Klasa V: bór świeży, bór wilgotny, bór mieszany świeży, ols, bór górski
Do VI klasy bonitacyjnej należą gleby tworzące typ siedliskowy bór suchy i bór bagienny

Klasyfikacja gruntów pod wodozbiormi
dotyczy wód zamkniętych o powierzchni <= 10 ha dla jednego wodozbioru, zagospodarowanych lub nadajacych się do zagospodarowania rybnego.
Wodozbiory nienadajace się do zagospodarowania rolnego (sadzawki, wodopoje, doły potorfowe itp.) klasyfikuje się jako nieuzytki.
Klasyfikacja gleb pod wodozbiorami obejmuje 6 klas ustalonych na podstawie klasy gleb przeważających gruntów otaczajacych dany wodozbiór.
Jeśli otaczajace grunty mają klasy IIIa lub IIIB gruntom pod wodami nadaje się klase III.

Zgodnie z instrukcją G-5 grunty pod wodami oznacza sie w ewidencji symbolami złozonymi z liter Wsr oraz symbolem użytku i klasy terenu otaczającego, np. Wsr-ŁIV, W-RV,
natomiast grunty w otoczeniu innych gruntów nie objetych klasyfikacją  oznacza sie w ewidencji symbolem Wsr.

Nieużytki

Do nieużytków zaliczane są: bagna, piaski, utory skalne, utwory fizjograficzne (urwiska, uskoki, strome skoki), tereny zdewastowane (hałdy, wysypiska, wyrobiska, zapadliska) oraz wodozbiory nienadajace się do zagospodarowania.

Oprócz nieużytków klasyfikacją gleboznawczą nie są objęte grunty zaliczane do terenów zabudowanych i zurbanizowanych, gruntów pod wodami płynącymi, terenów różnych.


INSTRUKCJA TECHNICZNA 18 G-5. EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW - fragmenty dotyczące klasyfikacji gleboznawczej gruntów

1. Gleboznawcza klasyfikacja gruntów obejmuje użytki rolne, grunty leśne oraz śródpolne grunty zadrzewione i zakrzewione, niezależnie od ich przeznaczenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

2. Grunty stanowiące użytki rolne wcześniej nie klasyfikowane zajęte pod rowy melioracyjne,  oraz grunty zadrzewione i zakrzewione śródpolne włącza się do przyległych dominujących konturów klasyfikacyjnych

3. Grunty pod stawami wybudowanymi na gruntach objętych gleboznawczą klasyfikacją oznacza się symbolem złożonym z właściwego symbolu użytku gruntowego i oznaczenia klasy gleboznawczej, np. Wsr–ŁIV, W-RV, zaś grunty pod stawami wybudowanymi na gruntach nie objętych gleboznawczą klasyfikacją oznacza się w ewidencji wyłącznie symbolem Wsr.\

4. Grunty zaliczone do: terenów zabudowanych i zurbanizowanych, gruntów pod wodami, terenów różnych oraz nieużytków nie są objęte gleboznawczą klasyfikacją.

5. Tereny ekologiczne mogą obejmować zarówno grunty objęte jak i nieobjęte gleboznawczą klasyfikacją.

6. Klasy gleboznawcze poszczególnych użytków, ich kontury i oznaczenia przyjmuje się z operatu gleboznawczej klasyfikacji gruntów.

7. Zgodnie z tabelą klas gruntów, stanowiącą załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1956 r. w sprawie klasyfikacji gruntów, wyróżnia się następujące klasy dla:
  • 1) gruntów ornych - I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI,
  • 2) łąk i pastwisk - I, II, III, IV, V, VI,
  • 3) lasów - I, II, III, IV, V, VI.

8. Grunty oznaczone w dotychczasowej ewidencji jako RVIz i PsVIz lub RzVI i PszVI nadaje się oznaczenia odpowiednio RVI i PsVI.

9. Suma powierzchni wszystkich konturów klas bonitacyjnych oraz terenów nieklasyfikowanych równa jest powierzchni obrębu.

10. Numeryczne opisy konturów klas gleboznawczych tworzone są na podstawie współrzędnych punktów załamania tych konturów określonych metodą digitalizacji map gleboznawczej klasyfikacji gruntów.



13. 5 Współczynnik bonitacji gleb

Bonitacja gleb, będąca systemem oceny jakosci gleb, może byc
  • bonitacją bezwzględną, z czego wynika omówiony wyżej podział na klasy lub
  • bonitacja względną, wyrażona przy pomocy współczynnnika bonitacji.

Współczynnik (wskaźnik) bonitacji
, informuje o wartości produkcyjnej poszczególnych klas gleb w stosunku do klasy podstawowej (bazowej) o współczynniku równym jedności dla klasy IVa.

Wskaźnik bonitacji gleb  pozwala na ocene jakości gleb za pomocą jednej liczby, umożliwiającej porównywanie jakości gleb w zakresie różnych jednostek terytorialnych: gospodarstwach, gminach, powiatach.
Wskaźniki bonitacji obliczane są z zastosowaniem współczynników przeliczeniowych, z tabeli, określonych i zróżnicowanych dla gospodarstw położonych w różnych okręgach podatkowych kraju,
ustalonych w zależności od połozenia przyrodniczego i ekonomicznego gmin.

             Wb = Suma (ha_przeliczeniowe) / Suma (ha_fizyczne)
gdzie
            ha_przeliczeniowe = ha_fizyczne * wspolczynnik_klasy_glebt

czyli
            Wb = Suma (p[i] * w[i]) / Suma (p[i]
gdzie:

Wb - wskaźnik bonitacji
p[i] - i-ta powierzchnia fizyczna gleb danej klasy
w[i] - współczynnik i-tej powierzchni danej klasy z tabeli.

Okreslenie gleby w zależności od wartości współczynnika bonitacji Wb:
gleby słabe             Wb <= 0,80
gleby srednie          Wb  0,81-1,20
gleby dobre            Wb  1,21-1,60
gleby bardzo dobre  Wb >1,61

  
Tabela współczynników do ustalania hektarów przeliczeniowych użytków w okegach podatkowych zawiera:
podział na Grunty orne i Trwałe użytki zielone oraz Klasy gleb: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI .

Dla gruntów rolnych oraz trwałych użytków zielonych wydzielono po 4 okręgi podatkowe: I, II, III, IV.
Okręgi podatkowe:  http://www.mf.gov.pl/dokument.php?const=3&dzial=140&id=25930#n

Tabela. Wspólczynniki do ustalania hektarów pzreliczeniowych użytków rolnych w okręgach podatkowych (przyrodniczo-ekonomicznych)
Współczynnik do ustalenia hektarów przeliczeniowych

Hektary przeliczeniowe zróżnicowane wg okręgów podatkowych są podstawa do naliczenia podatku rolnego. Do oceny jakości gleb gospodarstw położonych w różnych okręgach korzysta sie ze współczynników przeliczeniowych z II okręgu podatkowego.

14. Kompleksy przydatności rolniczej gleb


Kompleksy rolniczej przydatności gleb (kompleksy glebowo-rolnicze)  stanowią rolnicze typy siedliskowe, których nazwy pochodzą od podstawowych gatunków zbóż będących roślinami wskaźnikowymi.
Kompleksy obejmuja różne gleby, wykazujące jednak zbliżony skład i właściwości i podobną urodzajność i przydatność do uprawy dla danego siedliska.

Kryteriumi zaliczenia gleb do okreslonego kompleksu są:
  • warunki klimatyczne, i geomorfologiczne i wodne danego obszaru
  • właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne gleby
  • jednostka taksonomiczna
  • klasa i stopień kultury gleby
  • przydatność do uprawy określonych gatunków roslin
W obrębie gruntów ornych ustalono  10 kompleksów dla terenów nizinnych i wyżynnych oraz 4 dla terenów górskich,
natomiast dla użytków zielonych wyróżnia się 3 kompleksy przydatności rolniczej dotyczących zarówno terenów nizinnych jak i górskich.
Gleby obszarów górskich nadają się do uprawy pszenicy, żyta i roślin pastewnych, natomiast mają położenie w trudniejszych warunkach klimatycznych.

14.1 Kompleksy przydatności rolniczej gleb gruntów ornych:

  1. Kompleks pszenny bardzo dobry. Obejmuje najlepsze gleby kl. I i II. Wysokie plony buraków cukrowych, pszenicy, koniczyny czerwonej, lucerny siewnej, rzepaku ozimego, bobiku, wyki jarej. 
    Kompleks ten obejmuje 3,8% gruntów ornych. Ocena punktow 95 pkt.
  2. Kompleks pszenny dobry: kl. II, IIIa, IIIb. 18% gruntów ornych. Ocena 80 pkt.
  3. Kompleks pszenny wadliwy: kl. IIIb, IVa, IVb. 17,1%, 70 pkt.
  4. Kompleks żytni bardzo dobry. Kl. IIIa, IIIb. 3,1%, 61 pkt.
  5. Kompleks żytni dobry: kl. IVa, IVb. 15,6%, 52 pkt.
  6. Kompleks żytni słaby: kl. IVb, V. 18,1%, 30 pkt.
  7. Kompleks żytni bardzo słaby: kl. VI. 11,5%, 18 pkt.
  8. Kompleks zbożowo-pastewny mocny
  9. Kompleks zbożowo-pastewny słaby
  10. Kompleks pszenny górski
  11. Kompleks zbożowy górski
  12. Kompleks owsiano-ziemniaczany górski
  13. Kompleks owsiano-pastewny górski
  14. Gleby orne przeznaczone pod użytki zielone

14.2 Kompleksy przydatności rolniczej gleb trwałych zielonych

Na rolniczą przydatność tych gleb wpływają: skład granulometryczny, własnosci fizyko-chemiczne i zasobności w składniki pokarmowe dla roślin, a także warunki wodne, które decydują o składzie gatunkowym roślinności użytków zielonych, maks. liczbie pokosów w roku oraz uzyskiwanym plonie siana.

1z. Kompleks użytków zielonych bardzo dobrych i dobrych
2z. Kompleks użytków zielonych średnich
3z  Kompleks użytków zielonych słabych i bardzo słabych

Charakter siedlisk  rolniczych umożliwia ocene obszaru pod kątem zdolności do rozwoju funkcji rolniczych oraz pozwala na wydzielenie
3 podstawowych grup kompleksów przydatności rolniczej:

  • Kompleksy o dużej przydatności rolniczej. Siedliska o korzystnych właściwościach. Kompleksy pszenne, żytni b. dobry, użytki zielone b.dobre i dobre.
  • Kompleksy o średniej przydatnosci rolniczej. O słabszych warunkach glebowych: pszenny wadliwy, żytni dobry, zbożowo pastewny mocny, użytków zielonych średnich.
  • Kompleksy o niskiej przydatności rolniczej. Żytni słaby, zbozowo-pastewny słaby, użytków zielonych słabych i bardzo słabych. Uzytkowanie tych kompleksów nastręcza trudności. Niska przydatność rolnicza wskazuje na możliwość przeznaczenia na inne sposoby użytkowania.

14.3 Mapy glebowo-rolnicze

Mapy glebowo-rolnicze sa mapami, których treścia są właściwosci i przestrzenne rozmieszczenie siedlisk rolniczych
Podstawową jednostką takiej na mapie jest kompleks przydatnosci rolniczej, wyznaczony jako obszar zawierający gleby o porównywalnym potencjale produkcyjnym
i podobnym ukladzie właściwości fizycznych i chemicznym (skład granulometryczne, zasobnośc , odczyn pH, zdolności buforowe, retencyjne itp.),

Skale map glebowo-rolniczych
• Wielkoskalowe – 1:5000 (1:10000)
• Srednioskalowe 1:25000, (1:50000), 1:100000
• Małoskalowe (przegladowe) 1:500000

W Polsce istnieje kompletna inwentaryzacja wartości gleb udokumentowana mapami glebowo-rolniczymi w różnych skalach.

Na uwage zasługują
  • małoskalowe - przeglądowe mapy glebowe dla całego kraju wykonane w małych skalach: 1:1000000, 1:750000, 1:500000, 1:30000
  • średnioskalowe - mapy glebowo-rolnicze w skalach średnich: 1:100000, 1:25000, 1:10000
  • wielkoskalowe - w dużych skalach - 1:5000,
opracowane wg. wymagań Instytutu Uprawy, nawozenia i Gleboznawstwa (IUNGG) w Puławach.

W zakresie rolniczego użytkowania gruntów mapy te wykorzystuje się do opracowania załozeń racjonalnego wykorzystania rolniczej przestrzeni produkcyjnej
oraz wykazu konturów zagrozonych degradacją gleb i projektowania ich rekultywacji.
Mapy te dostepne sa w różnych skalach (1:5000, 1:25000, 1:100000) z pokryciem całego kraju.
Oprócz właściwości siedliskowych i typologii gleb, mapy glebowo-rolnicze zawierają syntetyczne informacje dot. budowy profilu glebowego i składu granulomerycznego poziomów genetycznych.

Mapa gleb-roln. 1:25000

Przykład analogowej mapy glebowo-rolniczej 1:25000


Mapa glebowo-rolnicza 1:25000

Przykład mapy glebowo-rolniczej 1:25000


Przykład mapy numerycznej glebowo-rolniczej
Mapa numer. gleb-roln.
Przykład: Mapa numeryczna glebowo-rolnicza


Obrębowe mapy glebowo-rolnicze 1:5000
wraz z aneksem dołaczonym do map stanowią źródło informacji o własciwościach gleb i ich przydatności do uprawy na terenie gmin.
Zaznacza się na nich:
  • kontury kompleksów rolniczej przydatnosci gleb, lasów i nieużytków rolniczych
  • granice miedzy gruntami należącycymi do różnych klas bonitacyjnych
  • typy i gatunki gleb
  • klasy bonitacyjne gleb i użytki
  • odkrywki glebowe
  • granice zewnetrzne obrębu
  • granice działek ewidencyjnych i ich numery
  • tereny osiedlowe, komunikacyjne i zbiorniki wodne

Mapa glebowa: http://www.ar.krakow.pl/~mbrozek/przedmioty/pilica/m_glebowa.pdf

Studium glebowo rolnicze
Mapy glebowo rolnicze informują o właściwościach i przestrzennym rozmieszczeniu siedlisk rolniczych.
Integralną częścią mapy jest aneks liczbowy i opisowy, który zawiera:
- opis środowiska przyrodniczego,
- charakterystykę rolniczą właściwości gleb,
- opisy odkrywek reprezentatywnych,
- ocenę zasobności gleb w składniki pokarmowe,
- wykaz konturów glebowo rolniczych wymagających uregulowania stosunków wodnych,
- wykaz konturów wymagających zmiany sposobu użytkowania oraz
- wykaz konturów zagrożonych erozją,
- zestawienie gruntów ornych według stopnia trudności uprawy.

Przydatność map glebowo rolniczych w rolnictwie i innych dziedzinach gospodarki przestrzenią jest bardzo szeroka.
W interesującym nas zakresie rolniczego użytkowania
gruntów dotyczy ona przede wszystkim stworzenia wykazu konturów zagrożonych erozją, kwestii racjonalnej produkcji roślinnej.

Mapa glebowo rolnicza służy do opracowania planów urządzeniowych gospodarstw wielkoobszarowych, a w szczególności do zaprojektowania odpowiednich pól uprawnych i
płodozmianów
oraz stanowi pomoc przy doborze do poszczególnych pól właściwych gatunków i odmian roślin.

Daje ona możliwość dostosowania ogólnych zaleceń
agrotechnicznych do konkretnych warunków lokalnych, stanowi też podstawę do obiektywnego określenia możliwości uprawy, nawożenia i plonowania roślin na danym terenie.

W zakresie ochrony gruntów przed degradacją wskutek oddziaływania przemysłu - mapy glebowo rolnicze wykorzystuje się głównie dla oceny szkód powstałych w wyniku wpływu zanieczyszczeń industrialnych oraz do projektowania technologii rekultywacji terenów zniszczonych.
 Mapę glebowo-rolniczą w skali 1:25 000 powiększamy do skali 1: 5 000 i zaznaczamy na niej:
  • kompleksy rolniczej przydatności gleb,
  • typy i podtypy gleb,
  • gatunki gleb
Gatunki gleb wyróżniamy kolorami (szrafem).

Mapa glebowo rolnicza

Oznaczenia do mapy glebowo-rolniczej (legenda):

 

Kompleksy rolniczej przydatności gleb:
1 pszenny bardzo dobry                                         10 pszenny dobry śródgórski i podgórski
2 pszenny dobry                                  11 zbożowy górski
3 pszenny wadliwy                                     12 zbożowo-pastewny górski
4 żytni (żytnio-ziemniaczany) bardzo dobry     13 owsiano-pastewny górski
5 żytni (żytnio-ziemniaczany) dobry              14 gleby orne przeznaczone pod użytki zielone
6 żytni (żytnio-ziemniaczany) słaby                    1z użytki zielone bardzo dobre i dobre
7 żytnio-łubinowy                                 2z użytki zielone średnie
8 zbożowo-pastewny mocny                        3z użytki zielone słabe i bardzo słabe
9 zbożowo-pastewny słaby                        RN gleby rolniczo nieprzydatne (pod
zalesienie)
 
Inne elementy treści mapy:

Ls lasy                       N nieużytki rolnicze
W wody                     Tz tereny zabudowane (o zwartej zabudowie)
WN wody nieużytki         PGL Państwowe Gospodarstwa Leśne


Typy i podtypy gleb:

gleby o niewykształconym profilu (bez znaku)       
                                                               F - mady                                                        
A gleby bielicowe i pseudobielicowe                       FG mady glejowe
B gleby brunatne właściwe                                 G gleby glejowe
Bw gleby brunatne wyługowane i brunatne kwaśne      Emt    gleby mułowo-torfowe
Bk -  gleby brunatne kwaśne                                               Etm  gleby torfowo-mułowe
C czarnoziemy właściwe                                    T   gleby torfowe i murszowo-torfowe
Cz czarnoziemy zdegradowane i gleby szare            M gleby murszowo mineralne i murszowate
Cd czarnoziemy deluwialne (namyte)                  R rędziny o niewykształconym profilu
D czarne ziemie właściwe                                Rb rędziny brunatne
Dz czarne ziemie zdegradowane i gleby szare           Rc rędziny próchnicze (czarnoziemy i szare)
           
                                                   Rd rędziny deluwialne (namyte)

Gatunki gleb (skład mechaniczny):
żp żwiry piaszczyste                         płz pyły zwykłe (gleby pyłowe lekkie i średnie)
żg żwiry gliniaste                                         płi pyły ilaste (gleby pyłowe mocne)
pl piaski luźne                                ls lessy i utwory lessowate zwykłe (gleby lessowe i lessowate  
lekkie i średnie)
ps piaski słabo gliniaste                             li lessy i utwory lessowate ilaste (gleby lessowe i lessowate
mocne)
pgl piaski gliniaste lekkie                 i p iły pylaste (gleby ilaste ciężkie)
pgm  piaski gliniaste mocne             i iły (gleby ilaste bardzo ciężkie)
gl gliny lekkie                             l rędziny lekkie
gs gliny średnie                             s rędziny średnie
gc gliny ciężkie                             c rędziny ciężkie

Rodzaje gleb:

l utwory lessowe i lessowate,  rędziny gipsowe
utwory pyłowe pochodzenia wodnego     d utwory deluwialne (namyte)
utwory ze skał magmowych         n torfy niskie
utwory ze skał osadowych o spoiwie niewęglanowym  torfy przejściowe i wysokie
 utwory ze skał osadowych o spoiwie węglanowym wapno łąkowe
 
Oznaczenia szkieletowości:
skład mechaniczny bez znaku - gleba bezszkieletowa (poniżej 10% szkieletu)
podkreślenie składu mechanicznego jedną kreską gs - gleba słabo szkieletowa (10-25% szkieletu)
podkreślenie składu mechanicznego dwoma kreską gs - gleba silnie szkieletowa (25-50% szkieletu)
sz - gleba b. silnie szkieletowa (50-75% szkieletu)
r - rumosz skalny (powyżej 75% szkieletu)
sk - gleba skalista (lita skała)

Znaki dodatkowe:
w skała węglanowa w podłożu gleb  niecałkowitych         O 7 . lokalizacja i nr odkrywki glebowej
p oznaczenie pylastości gleb O
10  lokalizacja i nr odkrywki glebowej, z której pobrano próbki do analiz
- zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości do 25 cm » gleba podlega zlewom rzecznym
. zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości 25 - 50 cm
13 7.2 nr konturu . powierzchnia w ha
: zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości 50 - 100 cm
( )
rędziny mieszane oznacza się przez umieszczenie symbolu gatunku w nawiasie
... zmiana składu mechanicznego występuje na  głębokości 100 - 150 cm

 

Oznaczenia stosowane w warstwie "kontur typu gleby".

KOMPLEKSY

1 - kompleks pszenny bardzo dobry
2 - kompleks pszenny dobry
3 - kompleks pszenny wadliwy
4 - kompleks żytni (żytnio-ziemniaczany) bardzo dobry, czyli pszenno-żytni
5 - kompleks żytni (żytnio-ziemniaczany) dobry
6 - kompleks żytni (żytnio-ziemniaczany) słaby
7 - kompleks żytnio-łubinowy
8 - kompleks zbożowo-pastewny mocny
9 - kompleks zbożowo-pastewny słaby
1z - użytki zielone bardzo dobre i dobre
2z - użytki zielone średnie
3z - użytki zielone słabe i bardzo słabe
RN - gleby rolniczo nieprzydatne (nadające się pod zalesienie)
Ls - lasy
Lz - grunty zadrzewione i zakrzewione
LsPGL - lasy państwowe
W - wody
WN - wody nieużytki
N - nieużytki rolnicze
Tz - tereny zabudowane gleby o niewykształconym profilu

TYPY GLEB POCHODZENIA MINERALNEGO

A - gleby bielicowe właściwe i pseudobielicowe
B - gleby brunatne właściwe
Bw - gleby brunatne wyługowane i brunatne kwaśne
D - czarne ziemie właściwe
Dz - czarne ziemie zdegradowane i ziemie szare
F - mady
FG - mady glejowe
G - gleby glejowe
d - utwory deluwialne
ga - gitie
wł - wapno łąkowe

TYPY GLEB POCHODZENIA ORGANICZNEGO

T - gleby torfowe i murszowo-torfowe (gleby bagienne)
Tn - torfy niskie
Tv - torfy przejściowe
Emt - gleby mułowo-torfowe
Etm - gleby torfowo-mułowe
M - gleby murszowo-mineralne i murszowate

SKŁAD MECHANICZNY

w - skała węglanowa w podłożu gleb nie całkowitych
pł - utwory pyłowe
żp - żwiry piaszczyste
żg - żwiry gliniaste
pl - piaski luźne
ps - piaski słabo gliniaste
psp - piaski słabo gliniaste pylaste
pgl - piaski gliniaste lekkie
pglp - piaski gliniaste lekkie pylaste
pgm - piaski gliniaste mocne
pgmp - piaski gliniaste mocne pylaste
gl - gliny lekkie
glp - gliny lekkie pylaste
gs - gliny średnie
gc - gliny ciężkie
płz - pyły zwykłe (gleby pyłowe lekkie i średnie)
płi - pyły ilaste (gleby pyłowe mocne)
ip - iły pylaste (gleby ilaste ciężkie i średnie)
i - iły (gleby ilaste bardzo ciężkie)
. - zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości do 50cm
.. - zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości 50-100cm
... - zmiana składu mechanicznego występuje na głębokości 100-150cm
~~ - gleba podlega zalewom rzecznym

15. Degradacja gleb i jej zapobieganie

Degradacja gleb jest zespołem procesów zmierzających do obniżenia jej żyzności i zdolności produkcyjnych .
w wyniku pogorszenia zasobności gleby w składniki niezbędne dla roślin oraz jej właściwości fizyko-chemicznych i biologicznych.

Degradacja gleby, to ogół procesów i zjawisk, które poprzez pogorszenie właściwości fizycznych (zniszczenie struktury), biologicznych (zmniejszenie ilości i jakości próchnicy) i/lub chemicznych
(np. zakwaszenie przez wymywania kationów zasadowych wapnia, magnezu, potasu) gleby istotnych dla roślin, wpływają ujemnie na jej żyzność, a więc i zasobność.
Degradacja gleby obejmuje te zmiany zachodzące w glebie, które znacznie obniżają jej możliwości produkcyjne, uniemożliwiając uzyskanie maksymalnych,
stabilnych i pełnowartościowych plonów nie tylko w rolnictwie, ale także np. w leśnictwie.
Najbardziej narażone na degradację są lekkie gleby piaszczyste, o cienkiej warstwie próchnicznej.

Do najważniejszych skutków degradacji gleby (choroby gleby) można zaliczyć m.in.
  • wykałowienie gleby ze skłądników pokarmowych
  • niekorzystna zmiana odczynu, spowodowana głównie zakwaszeniem, rzadko alkalizacja
  • utratę lub obniżenie zawartosci próchnicy
  • zanieczyszczenie gleby substancjami toksycznymi w wyniku skażeń przemysłowych, komunikacyjnych lub kumulacji pestycydów
  • przesuszenie lub zbytnie nawodnienie gleby
  • usunięcie wierzchniej warstwy gleby  wyniku erozji
  • zniekształcenie struktury gleby przez rozpylenie lub zaskorupianie
  • zasolenie wywołane nadmiarem nawozów mineralnych lub roztworami soli  (np. KCl, NaCL, KCl)
  • degradacja biologiczna (np. w wyniku zakwaszenia lub złego zmianowania)
  • dewastacja gleb podczas prac ziemnych (budownictwo, górnictwo)
  • zasmiecenie gleb odpadami komunalnymi (np. odciekami z wysypisk smieci), resztkami mater. budowl., odpadami przemysłowymi

Degradację gleby powoduje głównie człowiek w sposób bezpośredni, zniekształcając procesy glebotwórcze czy likwidując wierzchnią pokrywę glebową, czyli warstwę próchniczną.
Negatywna działalność człowieka:
  • wielkopowierzchniowe wycinki lasów (prowadzące do stepowienia),
  • nadmierna intensyfikacja produkcji rolnej,
  • emisja zanieczyszczeń pyłowych i gazowych przez przemysł, transport, gospodarkę komunalną
  • obniżenie poziomu wód gruntowych wskutek nadmiernego ich eksploatowania również powodują degradację gleb.
  • zmniejszenie powierzchni upraw w yniku przeznaczenia użytków rolnych i leśnych na cele nierolnicze
  • wylesianie terenów, odwadnianie torfowisk, wadliwa regulacja strumieni i rzek
  • zmiany w ekosystemach (np. wyciecie lasu liściastego i zastąpienie go monokulturą iglastą)
  • brak lub niedostarteczne nawozenie nawozami organicznymi i wapniowymi
  • niewłaściwe metody uprawy deformujących naturalna strukture gleby lub wyzwalajacych erozję (np. orka stromych zboczy zgodnie z kierunkiem spadku)
  • skażenie gleb pozostałosciami nawozów sztucznych i chemicznych
  • zanieczyszczenie gleb i wód gruntowych gnojowicą
  • wiosenne wypalanie
  • ekstremalne zjawiska meteorologiczne (ulewy, susze, powodzie, huragany), wywołane zmianami klimatycznymi, stężeniem CO2 w atmosferze
Za degradację gleby odpowiedzialne mogą być także czynniki naturalne, głównie erozja gleby oraz zmiany klimatyczne.

Zapobieganie degradacji związanej z zakwaszeniem i erozją

Przeciwdziałanie zakwaszeniu gleb - regularna kontrola kwasowości i wapnowanie, przeważnie co 4 lata.
Zapobieganie erozji gleb - zabiegi:
  • zalesianie stromych stoków (>20%) lub przeznaczanie na trwałe użytki zielone
  • wprowadzanie do zmianowania upraw chroniacych przed spłukiwaniemi rezygnacja z uprawy roslin wzmagających erozję (okopowych, kukurydzy, tytoniu)
  • stosowanie wsiewek ścierniskowych i pozostawianie ich bez przyorywania na zimę
  • umacnianie dróg, skarp, rowów przydroznych oraz likwidacja dróg gruntowych biegnących z kierunkem spadku lub w wąwozach
  • zakładanie i pielęgnacja pasów zieleni ochronnej (żywopłoty, zadrzewienia śródpolne)
  • zabudowa wąwozów
  • zabudowa potoków i zlewni górskich
  • płodozmiany przeciwerozyjne z udziałem wieloletnich roślin motylkowatych, traw i zbóż
  • orka równolegle do biegu warstwic, połączonej z zastosowaniem pługa obracalnego, odkładającego skiby w kierunku wzniesienia
  • poprzecznostokowy kierunek siewu i sadzenia uprawianych roślin
  • likwidacja podeszwy płużnej
  • skracanie do minimum okresu pozostawiania pól bez obsiewu i osłony roślin uprawnych, np. przez wczesny siew zbóż ozimych
  • ograniczenie liczby zwierząt na pastwiskach na stromych zboczach
  • zakładanie sadów na tarasach i pól wstęgowych ułożonych wzdłuż warstwic na stokach o spadkach > 15-20%
  • wyorywanie bruzd chłonnych na gruntach rolnych wzdłuż biegu warstwic, stosowanie włóknin z tworzyw sztucznych chroniących glebę przed rozmyciem
  • utwardzanie powierzchni dróg gruntowych
  • zasypywanie płytkich form wklęsłych rzeźby terenu
  • niestosowanie ciężkich ciągników i maszyn rolniczych na stokach
  • ukierunkowanie, rozpraszanie i odprowadzanie wód z cieków stałych i okesowych
  • rekultywacja i zagospodarowanie nieużytków poerozyjnych
  • formowanie rozłogu gruntów ornych, kształtu działek i sieci dróg rolniczych podczas scaleń w posób ograniczajacy powierzchniowe spływy wód opadowych
Zapobieganie degradacji gleb spowodowanej zanieczyszczeniami
  • graniczenie emisji pyłów, gazów i metali cięzkich przez zmianę technologii przemysłowych oraz stosowanie filtrów kominowych
  • tworzenie osłon wokół źródel zanieczyszczeń w postaci pasów roślinności
  • właściwe składowanie odpadów przemysłowych i komunalnych, kanalizowanie, budowa oczyszczalni ścieków
  • racjonalne sosowanie środków ochrony rożlin oraz nawozów mineralnych, upowszechnianie metod ekologicznej produkcji zywności
  • wapnowanie glen
  • sadzenie żywopłotów i zakrzewień wzddłuż ciągów komunikacyjnych oraz zadrzewień śródpolnych
  • odkażanie zdegradowanych chemicznie gleb metodami chemicznymi i biologicznymi, mieszanie gleb zanieczysczonych z glebami czystymi

16. Rekultywacja gleb

Rekultywacja gleb to zespół działań naukowych, organizacyjnych i technicznych, których celem jest przywrócenie zdewastowanym glebom wartosci przyrodniczej i użytkowej.

W zalezności od przeznaczenia terenu w planach zagospodarowania przestzrennego i rodzaju degradacji, możliwe są następujące kierunki rekultywacji:
  1. Kierunek rolniczy - przeksztalcenie zdegradowanego gruntu w glebe nadajacą się do uprawy roślin rolniczych, sadowniczych lub na użytki zielone.
  2. Uformowanie rzeźby terenu, budowa dróg, regulacja stosunków wodnych oraz odbudowa biologiczna przez wprowadzenie na grunt odpowiednio dobranych gatunków roślin próchnicotwórczych, np. lucerny, traw i in.
  3. Kierunek leśny - przekształcenie na użytek leśny - wyrównanie powierzchni terenu oraz wysadzenie drzew i krzewów o ustalonym składzie gatunkowym.
  4. Kierunek rekreacyjny, np. stawy, zbiorniki rekreacyjne w połączeniu z nasadzeniem roślinności rekultywacyjnej i ozdobnej
  5. Kierunek budowlany. Możliwy do wykonania na teranach o wyrównwnej powierzchni, pokrytej gleba lub nietoksycznymi odpadami mineralnymi. Budownictwo na obszarach tego typu powinno się odznaczać lekką konstrukcja a większe budowle realizowane po spełnieniu wymogów stateczności i nosnści, np. na palach.
Tereny silnie zniszczone i skażone muszą być poddane kosztownej, pracochłonnej i długotrwałej rekultywacji specjalnej.

Rekultywacja terenów zdegradowanych ma charakter zlożony i obejmuje następujące etapy:
  1. Rekultywacja wstępna: inwentaryzacja, pomiary, mapy, projekt i koszt rekultywacji
  2. Rekultywacja podstawowa (techniczna)
  3. Rekultywacja szczegółowa (biologiczna)
  4. Zabiegi  porekultywacyjne - pielęgnacja sadzonek i uzpupełnienie wypadków posadzonych roślin.




Etapy prac klasyfikacyjnych

17. Prace podczas klasyfikacji bonitacyjnej gleb

17.1 Podstawy prawne klasyfikacji

Aktualnie klasyfikacji gleboznawczej w Polsce towarzyszy wiele aktów prawnych, m.in.
  1. Dekret z 2,02,1955r. o ewidencji gruntów i budynków
  2. Rozporządzenie R.M. z 4.06.1956r. w sprawie klasyfikacji gruntów
  3. Zarzadzenie nr 127 Ministra Rolnictwa z 14.06.1956r. w sprawie zasad i metod techn. wykonywania klasyfikacji oraz kwalifikacji dla osób przeprowadzających te klasyfikacje
  4. Instrukcja w sprawie przeprowadzenia klasyfikacji gleboznwczej gruntów
  5. Rozporzadzenie R.M. z 8.01.1957r. zmieniające rozporządzenie z 4.06.1956 z załączoną tabelą klas gruntów, rzodzielającą klasy R-III na R-IIIa i R-IIIb oraz R-IV na R-IVa i R-IVb
  6. Zarzadzenie nr 115 M.Rolnictwa z 28.07.1964r. w sprawie organizacji prac glebozn. i rolniczo-kartgraf.
  7. Komentarz do Tabeli Klas Gruntów wydany w 1963 r. przez Ministra Rolnictwa w zakresie bonitacji gleb gruntów ornych ...
Na podstawie powyższych przepisów w latach 1956-69 wykonano klasyfikacje bonitacyjna gleb całej Polski i wykonano mapy glebowo-rolnicze w skalach:
1:5000 i 1:25000, a takze mapy glebowo-przyrodnicze 1:25000.

Obecnie klasyfikacja gruntów wykonywana jest lokalnie, głównie w celu dokonania modernizacji ewidencji gruntów, wprowadzenia zmian związanych ze zmiana użytków gruntowych, melioracjami i procesami degradacji lub poprawy bledów wcześniejszej klasyfikacji.

Bardziej współczesne przepisy dot. klasyfikacji gruntów i jakości gleb występują też w innych aktach prawnych:
  1. Ustawa z 17.05.1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
  2. Rozporządz. M. Rozwoju regionalnego i Budownictwa z 29.03.2001r w sprawie ewidencji gruntów i budynków
  3. Zarzadzenie nr 16 z 3.11.2003r. Głównego Geodety Kraju w sprawie wytycznych techniczno-organizacyjnych dot. prowadzenia ewidencji gruntów i budynków, wprowadzajace instrukcję techniczna G-5
  4. Ustawa z 3.02.1995r o ochronie gruntów rolnych i leśnych
  5. Ustawa z 8.06.2001r. o przeznaczaniu gruntów rolnych do zalesienia
  6. Rozporzadzenie M. Środowiska z 9.09.2002r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakosci ziemi
  7. Ustawa z 27.03.2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
  8. Instrukcja techniczna O-3 - Zasady kompletowania dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej, Główny Geodeta Kraju, Warszawa 1992
  9. Instrukcja techniczna G-5 - Ewidencja gruntów i budynków, GUGiK, W-wa 2004
Podstawą do przeprowadznia w Polsce klasyfikacji bonitacyjnej gleb jest w dalszym ciągu Rozporządzenie Rady Ministrów z 4.06.1956r. w sprawie klasyfikacji gruntów.


Wg Rozporządzenia Rady Ministrów z 4.06.1956

Dz.U. z 1956 r. Nr 19, poz. 97,
Zmiany:
z 1957 r. Dz.U. Nr 5, poz. 21,
z 1972 r. Dz.U. Nr 49, poz. 317)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW  
z dnia 4 czerwca 1956 r.
w sprawie klasyfikacji gruntów.


(Dz.U. nr 19 z dnia 16 czerwca 1956 r. poz. 97)

Na podstawie art. 2 ust. 3 i 4 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 6, poz. 32) zarządza się, co następuje:

§ 1. 

1. Gleboznawczą klasyfikacją obejmuje się grunty rolne oraz grunty pod lasami, a także pod wodozbiorami (wodami zamkniętymi) o powierzchni do 10 ha.

2. Klasyfikację przeprowadza się w sposób jednolity dla całego kraju na zasadach określonych w rozporządzeniu i na podstawie tabeli klas gruntów, stanowiącej załącznik do niniejszego rozporządzenia.

3. Przepisy rozporządzenia stosuje się do wszystkich gruntów wymienionych w ust. 1 niezależnie od tego, w czyim władaniu te grunty znajdują się.

4. Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do:

1) gruntów leśnych w rozumieniu art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. z 1949 r. Nr 63, poz. 494 i z 1950 r. Nr 49, poz. 448), znajdujących się pod zarządem Ministra Leśnictwa,

2) gruntów pod wodozbiorami - znajdujących się pod zarządem poszczególnych ministrów bądź też pod zarządem instytutów naukowych, a przeznaczonych na cele naukowo-badawcze,

3) gruntów o specjalnym przeznaczeniu, które określi Minister Rolnictwa w porozumieniu z właściwymi ministrami.

§ 2. Gleboznawczą klasyfikację gruntów przeprowadza się w ramach rocznych planów tej klasyfikacji, a także:

1) przy wykonywaniu prac geodezyjno-urządzeniowych w związku z przekształceniem powierzchniowej struktury nieruchomości (scalenie, wymiana gruntów itp.),

2) w przypadku melioracji gruntów i łąk - po upływie 2 lat po dokonaniu melioracji,

3) na podstawie uchwał prezydiów wojewódzkich rad narodowych podjętych w przypadkach stwierdzenia istotnych błędów w dotychczas obowiązującej klasyfikacji gruntów na terenie wsi lub gromady.

§ 3. 

1. Gleboznawczą klasyfikację gruntów przeprowadza prezydium powiatowej rady narodowej.

2. O zamierzonym przeprowadzeniu klasyfikacji gruntów na terenie wsi (gromady, osiedla, miasta) prezydium powiatowej rady narodowej zawiadamia w terminie nie krótszym niż 5 dni przed rozpoczęciem prac terenowych prezydium gromadzkiej rady narodowej w celu powiadomienia o tym zainteresowanych użytkowników gruntów w sposób przyjęty w danej miejscowości.

3. O przystąpieniu do klasyfikacji gruntów znajdujących się w zarządze jednostki gospodarki uspołecznionej prezydium powiatowej rady narodowej zawiadamia tę jednostkę w terminie wskazanym w ust. 2.

§ 4. 1

1.. Projekt klasyfikacji gruntów opracowuje klasyfikator, upoważniony do wykonywania tych prac przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

2. Upoważnienie do opracowania projektu klasyfikacji gruntów może być wydane osobom posiadającym kwalifikacje określone przez Ministra Rolnictwa.

3. Do obowiązków klasyfikatora należy określenie typów i klasy gleby oraz ustalenie na gruncie konturów poszczególnych typów gleby i konturów klas gleby wraz ze sporządzeniem potrzebnej dokumentacji.

4. Klasyfikację gruntów pojedyńczego gospodarstwa chłopskiego lub nie więcej niż 4 gospodarstw przeprowadza klasyfikator w obecności użytkowników tych gospodarstw oraz pełnomocnika gromadzkiej rady narodowej.

5. Klasyfikację gruntów chłopskich, obejmującą więcej niż 4 gospodarstwa, przeprowadza klasyfikator w obecności przedstawicieli użytkowników gruntów objętych klasyfikacją w liczbie 3 osób, wybranych na zebraniu użytkowników gruntów pod przewodnictwem przedstawiciela prezydium gromadzkiej rady narodowej.

6. Jeżeli zainteresowani użytkownicy gruntów objętych klasyfikacją nie dojdą do porozumienia w sprawie wyboru swych przedstawicieli - przedstawicieli tych w liczbie 3 osób wyznaczy prezydium gromadzkiej rady narodowej spośród zainteresowanych użytkowników gruntów.

7. Niestawienie się użytkowników gruntów lub ich przedstawicieli mimo wezwania ich przez klasyfikatora nie wstrzymuje czynności klasyfikacyjnych.

§ 5. 

1. Klasyfikator może podnieść lub obniżyć klasę badanego gruntu w stosunku do klasy odpowiadającej danemu typowi gleby na podstawie obowiązującej tabeli klas gruntów, jeżeli poszczególne przyczyny powodują trwałe podniesienie wydajności danego gruntu, np. wskutek jego zmeliorowania, bądź obniżenie wydajności gruntu wskutek znacznej kamienistości gleby, północnej wystawy na terenach górskich lub podgórskich, corocznego zalewu pól opóźniającego wegetację roślin itp.

2. W przypadkach wymienionych w ust. 1 dopuszczalne jest podniesienie lub obniżenie klasyfikacji badanego gruntu tylko o jedną klasę.

§ 6. 

1. Klasyfikator obowiązany jest sporządzić protokół z dokonanych czynności. Protokół podpisują klasyfikator oraz osoby biorące udział w klasyfikacji (§ 3 ust. 3 i § 4 ust. 4, 5, 6). Wyniki klasyfikacji powinny być wniesione na mapę i do rejestru klasyfikacyjnego.

2. Protokół, mapa i rejestr klasyfikacyjny grubtów powinny być wyłożone w lokalu prezydium gromadzkiej rady narodowej do publicznego wglądu przez okres 7 dni. O terminie wyłożenia powiadamia się osoby zainteresowane, które mogą w tym czasie zgłaszać do prezydium gromadzkiej rady narodowej zastrzeżenia. Zastrzeżenia zgłasza się na piśmie lub ustnie do protokołu.

§ 7. 

1. Po upływie 7 dni (§ 6 ust. 2) projekt klasyfikacji gruntów sprawdza na miejscu inspektor upoważniony przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, który dokonuje kontroli na gruncie, bada złożone zastrzeżenia i w razie potrzeby wprowadza do projektu klasyfikacji niezbędne poprawki.

2. Z czynności określonych w ust. 1 inspektor sporządza protokół, w którym daje ogólną ocenę projektu klasyfikacji, uzasadnia wprowadzone poprawki oraz ustosunkowuje się do poszczególnych zastrzeżeń, motywując potrzebę uwzględnienia ich lub odrzucenia.

§ 8. 

1. Naczelnik gminy po rozpatrzeniu projekt klasyfikacji gruntów i zgłoszonych do tego projektu zastrzeżeń wydaje orzeczenie o ustaleniu klasyfikacji gruntów. Orzeczenie ogłasza się przez wywieszenie w lokalu prezydium gromadzkiej rady narodowej na okres 14 dni.

2. Jeżeli klasyfikację przeprowadzono w związku z przekształceniem powierzchniowej struktury nieruchomości (§ 2 pkt 1) orzeczenie w sprawie klasyfikacji gruntów wydaje się łącznie z orzeczeniem w sprawie tego przekształcenia.

3. Od orzeczenia o ustaleniu klasyfikacji gruntów przysługuje odwołanie stosownie do przepisów o postępowaniu administracyjnym.

§ 9. Prawomocne orzeczenie w sprawie klasyfikacji gruntów stanowi podstawę do wniesienia wyników klasyfikacji do ewidencji gruntów i budynków

§ 10. Minister Rolnictwa wyda szczegółowe przepisy w sprawie zastosowania metody badań polowych przy prowadzeniu klasyfikacji gruntów oraz przepisy w sprawie technicznego wykonywania klasyfikacji.

§ 11. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa:

1) o prezydiach powiatowych rad narodowych, należy przez to rozumieć również prezydia miejskich rad narodowych miast stanowiących powiaty,

2) o prezydiach gromadzkich rad narodowych, należy przez to rozumieć również prezydia miejskich rad narodowych miast nie stanowiących powiatów oraz rad narodowych osiedli.

§ 12. 

1. Tracą moc wszystkie dotychczasowe przepisy w sprawie uregulowanej niniejszym rozporządzeniem, a w szczególności § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, Ziem Odzyskanych oraz Administracji Publicznej z dnia 22 listopada 1947 r. w sprawie norm obszarowych, szacunku, odliczania od cen na rzecz osadników wojskowych oraz spłat należności za gospodarstwa nadane na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1947 r. Nr 74, poz. 471, z 1950 r. Nr 31, poz. 288 i z 1956 r. Nr 1, poz. 7) wraz z tabelą klas gruntów, stanowiących załącznik do tego rozporządzenia.

2. Klasyfikacja gruntów wykonana na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia obowiązuje do czasu przeprowadzenia gleboznawczej klasyfikacji na podstawie tego rozporządzenia.

3. Minister Rolnictwa w porozumieniu z Ministrem Finansów i Ministrem Skupu może na wniosek prezydium wojewódzkiej rady narodowej ustalić, że do czasu przeprowadzenia klasyfikacji gleboznawczej należy w rejonach, gdzie szacunkowa klasyfikacja gruntów jest oczywiście wyższa od faktycznej jakości gleby, przyjąć za podstawę wymiaru obowiązkowych dostaw i podatku gruntowego materiały z klasyfikacji przeprowadzonej na podstawie ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. Nr 27, poz. 203), klasyfikacji punktowej, klasyfikacji określonej w operatach katastralnych bądź klasyfikacji dokonanej w związku z regulacją gospodarstw rolnych.

4. W przypadkach gdy szacunkowa klasyfikacja gruntów jest oczywiście wyższa od faktycznej jakości gleby, a brak jest materiałów klasyfikacyjnych wymienionych w ust. 3, mogą być do czasu przeprowadzenia klasyfikacji gleboznawczej przeprowadzone komisyjne badania gruntów według zasad i w trybie, określonych przez Ministra Rolnictwa w porozumieniu z Ministrami Finansów i Skupu. Wyniki tych badań będą czasowo wykorzystane przy ustalaniu wysokości obowiązkowych dostaw i podatku gruntowego.

§ 13. Wykonanie rozporządzenia porucza się Ministrowi Rolnictwa.

§ 14. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.



W ustawie prawo geodezyjne i kartograficzne w art. 20, pkt 3 zapisano:

3.  Grunty rolne i leśne obejmuje się gleboznawczą klasyfikacją gruntów, pzreprowadzaną w sposób jednolity dla całego kraju, na podstawie urzędowej tabeli klas gruntów.

Z kolei w art. 26, pkt 1 tej ustawy:
1. Minister wlaściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporzadzenia:
1) urzędową tabelę klas gruntów
2) sposób i tryb przeprowadzania gleboznawczej klasyfikacji gruntów
3) rodzaje gruntów wyłączonych z klasyfikacji
4) szczegółowe warunki, jakim powinny odpowiadać podmioty wykonujące tę klasyfikację
5) niezbędne kwalifikacje zawodowe osób wykonujących klasyfikację
mając na celu wykonanie prawidłowego podziału gleb na klasy bonitacyjne ze względu na ich jakość produkcyjną, ustaloną na podstawie cech genetycznych gleb, oraz zapewnienie prawidłowego poziomu merytorycznego wykonywania glezboznawczej klasyfikacji gruntów.


W instrukcji technicznej G-5 Ewidencja gruntów i budynków okresla sie kontury klas gleboznawczych jako obiekty przestrzenne, obszarowe bazy danych ewidencji gruntów i budynków.
W rozdziale 3 instrukcji G-5 przepisy dotyczące klas i użytków gruntowych ujęto w paragrafie 13.

§ 13.
1. Gleboznawcza klasyfikacja gruntów obejmuje użytki rolne, grunty leśne oraz śródpolne grunty zadrzewione i zakrzewione, niezależnie od ich przeznaczenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego
2. Grunty stanowiące użytki rolne wcześniej nie klasyfikowane zajęte pod rowy melioracyjne, oraz grunty zadrzewione i zakrzewione śródpolne włącza się do przyległych dominujących konturów klasyfikacyjnych.
3. Grunty pod stawami wybudowanymi na gruntach objętych gleboznawczą klasyfikacją oznacza się symbolem złożonym z właściwego symbolu użytku gruntowego i oznaczenia klasy gleboznawczej, np. Wsr–ŁIV, W-RV, zaś grunty pod stawami wybudowanymi na gruntach nie objętych gleboznawczą klasyfikacją oznacza się w ewidencji wyłącznie symbolem Wsr.
4. Grunty zaliczone do: terenów zabudowanych i zurbanizowanych, gruntów pod wodami, terenów różnych oraz nieużytków nie są objęte gleboznawczą klasyfikacją.
5. Tereny ekologiczne mogą obejmować zarówno grunty objęte jak i nieobjęte gleboznawczą klasyfikacją.
6. Klasy gleboznawcze poszczególnych użytków, ich kontury i oznaczenia przyjmuje się z operatu gleboznawczej klasyfikacji gruntów.
7. Zgodnie z tabelą klas gruntów, stanowiącą załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1956 r. w sprawie klasyfikacji gruntów, wyróżnia się następujące klasy dla:
1) gruntów ornych - I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI,
2) łąk i pastwisk - I, II, III, IV, V, VI,
3) lasów - I, II, III, IV, V, VI.
8. Grunty oznaczone w dotychczasowej ewidencji jako RVIz i PsVIz lub RzVI i PszVI nadaje się oznaczenia odpowiednio RVI i PsVI.
9. Suma powierzchni wszystkich konturów klas bonitacyjnych oraz terenów nieklasyfikowanych równa jest powierzchni obrębu.
10. Numeryczne opisy konturów klas gleboznawczych tworzone są na podstawie współrzędnych punktów załamania tych konturów określonych metodą digitalizacji map gleboznawczej klasyfikacji gruntów.


17. 2 Cele klasyfikacji i wykorzystania jej wyników

Podstawowe cele i zadania gleboznawczej klasyfikacji gruntów
  • ocena gleb i okeślenie ich jednostek taksonometrycnych - typ, rodzaj, gatunek, właściwości przyrodniczych i agrotechnicznych pod kątem wykorzystania w rolnictwie i leśnictwie, ustalenie klas użytków rolnych i leśnych, 
    a także wynacenie i pomiar sytuacyjny konturów użytków i klas gruntowych oraz kompleksów pzrydatnoci rolniczej
  • opracowanie planów gospodarczych dot. przewidywanej produkcji rolnej i leśnej
  • sporządzenie map glebowych, glebowo-rolniczych i klasyfikacyjnych, nanoszenie konturów użytków i klas na mapie zasadniczej i ewidencyjnej
  • zakładanie jednolitej ewidencji gruntów i jej aktualizacja okresowa i bieżąca
  • ustalenie podstaw do wyznaczenia wymiaru podatku gruntowego
  • dostarczenie danych do planowania przestrzennego, a szczególnie do rejonizacji terenów chronionych, przeznaczonych do zalesień lub na cele nierolnicze (np. inwestycje)
  • określenie wartosci nieruchomości rolnych i lesnych - wycena nieruchomości
  • wyznaczenie kierunków produkcji rolnej, dobór gatunków i odmian roślin uprawnych oraz ich rejonizacja
  • układanie płodozmianów dostosowanych do lokalnych warunków przyrodniczo-glebowych
  • wskazanie optymalnych sposobów uprawy roli, terminów, zabiegów agrotechnicznych i nawozenia
  • okreslenie zagrożeń i stopnia degradacji gleb
  • uzyskanie danych niezbędnych do przeprowadzenia scaleń, wymiany gruntów i innych prac urządzeniowo-rolnych
  • dostarczenie informacji dla bdań naukowych z zakresu różnych dziedzin nauk o Ziemi i ekonomiki rolnictwa.

17.3  Wymagane kwalifikacje klayfikatora

Celem klasyfikatora jest ocena gleby i jej wartosci użytkowej za pomocą klasyfikacji uwzględniajacej przydatnośc gleb dla ronictwa na podstawie cech przyrodniczych i agrotechnicznych.
Obecnie uprawnienia do wykonania klasyfikacji nadaje Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, który w ramach wojewody realizuje zadania Służby Geodezyjnej i Kartograficznej.
Prowadzi on również ewidencje uprawnionych klasyfikatorów na terenie danego województwa.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodez. i Kartogr. wydaje również upoważnienia dla inspektorów d/s klasyfikacji gruntów, którzy sprawdzaj ai odbierają projekty klasyfikacji gruntów.
Kwalifikacje wymagane obejmują obecnie 2-miesięczny kurs organizowany prze Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) w Puławach oraz 2-letnią praktyke klasyfikacyjną pod kuratela uprawnionego klasyfikatora. Kurs jest przeznaczony przede wszystkim dla osób z wyższym wykształceniem rolniczym, przyrodniczym albo geodezyjnym.

17.4 Odkrywki glebowe i ich lokalizacja

Realizacja klasyfikacji bonitacyjnej wymaga dokładnych badań terenowych i laboratoryjnych gleb na terenie dnego obiektu.
Waznym elementem jest odsłoniecie profilu gleby i ocena oraz opis poszczególnych poziomów genetycnych, ustalenie stosunków wodno-powietrznych w glebie, struktury, składu granulometrycznego,
cech fizycznych i morfologicznych itp.
Realizacja tych zadań jest mozliwa dzięki wierceniom lub dołom, zwanych odkrywkami glebowymi.
Odkrywka glebowa jest regularnym dołem o okreslonych wymiarach: długość ok. 2m, głębokośc na terenie użytków rolnych 1,5m, a w lasach 2,0m. Szerokosć wykopu 0,8-1m.
Badania prowadzi się w okresie wegetatywnym od 15 marca do 15 listopada.
Odkrywki realizuje sie w środkowym rejonie obszaru danego gatunku gleby, nie w pobliżu budynków, dróg, rowów itp. by układ poziomów genatycznyh gleby nie był zniekształcony przez wczesniejsze prace ziemne.
Górna warstwę gleby z odkrywki o miąższosci ok. 20 cm należy odkładać osobno np. obok dłuższej krawędzi wykopu, natomiast materiał glebowy z niższych warstw w pobliżu przeciwległego boku odkrywki.
Pobieranie próbek zaczyna się od dna odkrywki.
Oprócz profilu na ścianie czołowej odkrywki, badaniu podlega też wykopana ziemia, ponieważ jej cechy pozwolą ocenić niektóre właściwości gleby, np. strukturalnośc, skład mechaniczny, obecnośc konkrecji itp.
Gdy zachodzi potrzeba dodatkowego zbadania gleby poniżej dna odkrywki, wykonuje sie wiercenie świdrem glebowym lub stosuje tzw. laskę Egnera.
Oprócz odkrywek podstawowych 1,5-2m moga być zakładane odkrywki pomocnicze głebokości ok. 0,5m, słuzące głównie do ustalenia granich konturów klasyfikacyjnych.
Badania gleb w tych odkrywkach sa często uzupełniane przez stosownie laski Egnera lub wierceń. Można wykorzystać też  naturalne uskoki terenu, wyrobiska, rowy itp.
Podczas prac klasyfikacyjych należy objąc badaniem wszystkie gleby wyznaczonego obiektu.

Rozmieszczenie odkrywek realizowane jest w oparciu o jedna z 3 metod:
  • metodę punktów rozproszoncyh, na podstawie obserwacji gleby, rzeźby terenu i szczegółów sytuacyjnych
  • metodę ruchomej siatki powiązanej z miedzami, opartej na rozmieszczeniu odkrywek podstawowych i pomocniczych wzdłuż linii równoległych do miedz
  • metode ciagów czyli linii utworzonych przez kolejne odkrywki linii łamanych,otwartych podobnych do ciągów poligonowych
Zespołem klasyfikacyjnym kierują (kazdy w swim zakresie) klasyfikator gleboznawca oraz geodeta, wykonujący pomiar do sporządzenia mapy klasyfikacyjnej.
Ze względów praktycznych często wskazane jest jednoosobowe połączenie obu specjalności, dlatego wielu geodetów ma obok odpowiednich uprawnien geodezyjnych równiez niezędne uprawnienia gleboznawcze.
Podczas czynności klasyfikacyjnych zgodnie z  wymogami prawnymi, powinna byc w terenie 3-osobowa reprezentacja przedstawicieli użytkowników gruntów oraz właściciel pola.

17.5 Badania terenowe w odkrywkach glebowych

Badaniu w odkrywkach glebowych podlegaja przede wszystkim cechy mordologiczne i fizyczne gleby, w tym miąższosć poziomu próchnicznego, barwa, struktura, skład mechaniczny i przechodzenie poziomów, przepuszczalność podłoża, stosunki wodne oraz niektóre właściwości chemiczne jak odczyn pH i zawartosć węglanów.

Opis profilu gleby
jest przeprowadzany na znormalizowanych formularzach i w tabelach.

Nad tabelą  w opisiie profilu glebowego są m.in. informacje:
  • dane adresowe
  • rodzaj użytku gruntowego (R, Ł, Ps, Ls, W, N) i klasa bonitacyjna ustalona na podstawie klasyfikacji
  • typ (diagnozowany na podstwie poziomów genetycznych), rodzaj (z genezy i właściwości skały), gatunek gleby (z uziarnienia w całym profilu)
  • numer opisywanej odkrywki oraz numery sąsiednich odkrywek należących do tego samego konturu klasyfikacyjnego, dla których nie ma konieczności sporządzania podobnych opisów
  • połozenie odkrywki w stosunku do rzeźby terenu (równina, płaskowyż, szczyt pagórka, stok z podaniem nachylenia i wystawy, zagebienie, dolina itp.)
W wierszu nagłówkowym tabeli należy podac przy numerach i, II, III ... symbole poszczególnych poziomów genetycznych po ich rozpoznaniu biorąc pod uwage własności litologicne skały macierzystej gleby.

W kolejnych wierszach tabeli wpisywane sa dane dotyczące cech fizyko-chemicznych poszczególnych poziomów genetycznych:
  1. Miąższość poziomów w cm i przedziałach głębokosci, licząc od powierzchni terenu, np. II - A: 20-35
  2. Przejścia sąsiednich poziomów genetycznych, które moga być: nagłe, wyraźne, stopniowe, niewyraźne
  3. Skład granulometryczny (mechaniczny) oceniany prze klasyfikatora przy pomocy zmysłów wzroku i dotyku i ewentualnie z badań laboratoryjnych próbki gleby. 
    W przybliżeniu mozna zmysłem wroku i dotyku skład mechaniczny gleby na podstawie odpowiedniej tabeli "Makroskopowe cechy rozpoznawcze gleb".
    Po laboratoryjnym wyznaczniu utworów należących do posczególnych frakcji mechanicznych i ustaleniu ich procentowej zawartości w danej glebie, mozna dokonać jej kwalifikacji mechanicznej.
    Do określenia przynależności utworu glebowego do grupy i podgrupy granulometrycznej przydatny jest diagram zwany trójkatem Fereta.
    Jest to trójkąt równoboczny, którego poszczególne boki są podziałkami liniowymi procentowej zawartości: piasku (postawa trójkąta), pyłu i iłu w zakresie 0-100%.
    Wewnątrz trójkąta pogrubioną linią konturową i symbolicznym opisem zaznaczone są pola należące do podgrup granulometrycznych.
    Oznaczenia podgrup granulometrycznych:
    pl - piasek luźny, ps - piasek słabogliniasty, pg - piasek gliniasty; 
    pyz - pył zwykły, pyg-pył gliniasty, pył ilasty;
     gp-glina piasczysta, gl-glina lekka, gpi- glina-piaszcysti-ilasta, gz-glina zwykła, gl-glina ilasta, gpyl-glina pylasto-ilasta ;
    ip-ił piasczysty, ipy-ił pylasty, iz - ił zwykły, ic - ił cięzki
  4. Barwa poziomu - zależy głównie od rodzaju skały macierzystej, pzrebiegu procesu glebotwórczego, skladu chemicnego poziomu genetycznego, nawilzenia, zawartości próchnicy, struktury gleby, oświetlenia profilu
    Do ściślejszego określenia barwy gleboznawcy posługuja sie tablicami Munsella.
  5. Struktura gleby danego poziomu glebowego - forma wzajemnego połączenia i ukladu przestzrenengo cząstek fazy stałej gleby.
    Rozróżniane są 3 rodzaje struktur; bezagregatowa, gruzełkowata (agregatowa) i włóknista. 
  6. Układ (tekstura) - cechuje sposób ułozenia i zagęszcczenia względem siebie poszczególnych składników gleby, tj. ziaren i agregatów.
    Decyduje o porowatości i zwiezłosćii, które maja istotny wpływ na mozliwości korzenienia się roślin.
    W glebie wyróżnia się 4 rodzaje układów:
    • lużny
    • pulchny
    • ziwięzły
    • zbity
  7. Zawartość CaCo3 (weglan wapnia) i MgCO3 (weglan magnezu). Występuje głównie w glebach powstałych na wapieniach i dolomitach, takich jak rędziny i pararędziny.
    Obecność węglaanów przeciwdziała zakwaszeniu gleb, nie wymagaja one wapnowania.
  8. Odczyn gleby pH w warunkach terenowych określany jest potencjometrycznie tzw. pehametrami lub kalometrycznie przy użyciu kwasomierza polowego.
  9. Konkrecje (nowotwory glebowe) są wyraźnie odróżniajacymi sie od otaczajacej masy glebowej skupieniami, osadami lub nalotami rozmaitych substancji o odmiennym składzie chemicznym i róznych kształtach.
  10. Oglejenie - powstaje w wyniku redukcji związków żelaza i występuje w glebach o okresowym lub stałym niedotlenieniu spowodowanym przesyceniem wodą i wyparciem powietrza.
    Przejawia się w postaci szarego, sinego lub zielono-niebieskiego zabarwienia gleby.
    Wyróznia się oglejenia:
    • Oglejenie plamiste
    • Oglejenie zaciekowe
    • Oglejenie marmurkowe
    • Oglejenie strefowe
    • Oglejenie calkowite - obejmuje cały profil glebowy
  11. Wilgotność gleby. Wyróznia się 4 stopnie wilgotnosci gleby:
    1. gleba sucha
    2. gleba świeża
    3. gleba wilgotna
    4. gleba mokra - wycieka przy ściskaniu w dłoni
  12. Poziomy diagnostyczne
  13. Rodzaj i skład próchnicy
W formularzu opisu sporządza się rysunek profilu glebowego, ustala przydział taksonomiczny badanej gleby (dział, rząd, typ, podtyp, rodzaj, gatunek) a takze wpisuje się ocenę jakości i produkcyjności gleby oraz podaje skład gatunkowy roślin możliwych do uprawy ze względu na możliowsci gleby.
Po wykonaniu opisu odkrywka musi byc zasypana.

17.6  Pobieranie próbek gleb do badań laboratoryjnych

Próbki glebowe do analiz laboratoryjnych pobierane sa z odkrywek podstwowych, otworów wywierconych świdrem lub laska Egnera lub z powierzchniowych warstw gleby w celu szczegółowego ustalenia właściwosci chemicznyh i fzycznych  gleb, którcyh nie można było dokłądnie okreslić w warunkach polowych.
Próbki o masie ok. 0,6kg pobiera się osobno z kazdego poziomu genetycznego o miąższości min. 5cm, dokładnie opisując głębokość liczoną od powierzchni gleby.
Próbki umieszcza się w woreczkach z zalaczeniem wypełnionej etykiety, zawierajacej nazwę obrębu, nr odkrywki i symbol poziomu genetycznego gleby.
Z jednej odkrywki pobiera się zwykle 4-5 próbek, najpierw z dna odkrywki i kolejno z poziomów wyższych.

Pobierane są 2 rodzaje próbek:
  • próbki o nienaruszonej strukturze, pobierane do specjalnych metalowych pojemników i wykorzystywane do badań wilgotności i gęstosci objętościowej
  • próbki o naruszonej strukturze, służące do ustalenia składu granulometrycznego i badań chemicznych.

17.7 Procedury związane z klasyfikacja gleb

Podczas klasyfikacji przyjmuje sie zasadę, że powierzchnia konturu klasyfikacyjnego powinna wynosić min. 25 a, zaś przy dużym rozdrobnieniu można wydzielać kontury mniejsze o powierzchni 10 a i więcej.
Użytki sa wydzielane dla obszarów od 10 a wzwyż, a nieużytki od 1 a.
W każdym konturze musi być przynajmniej 1 odkrywka podstawowa lub pomocnicza pogłębiona, dla której sporzadzany jest opis i rysunek profili glebowego.
Na 100 ha gruntów podlegajacych klasyfikacji zakłada się ok. 30 odkrywek.

Po zakończeniu prac terenowych sporządzany jest
  • operat klasyfikacyjny zawierający protokół z opisem odkrywek oraz
  • mapa klasyfikacyjna.
Dokumenty te podlegaja wyłożeniu przez 7 dni w siedzibie administracji samorządowej gminy do wglądu osób będących właścicielami sklasyfikowanych gruntów.
Osoby te moga składać zażalenia na wyniki klasyfikacji.
Po upływie terminu wyłożenia jakosć i poprawność klasyfikacji jest kontrolowana przez upoważnionego inspektora.
Po uzyskaniu pozytywnej opinii inspektora, operat jest przekazywany do starostwa powiatowego, gdzie zostaje wydana decyzja administracyjna o zatwierdzeniu klasyfikacji,
podlegająca zaskarżeniu przez zainteresowanych mieszkańców w terminie do 14 dni, licząc od dnia opublikowania decyzji.
Osoby niezadowolone z klasyfikacji moga za pośrednictwem starosty składać odwołania od decyzji klasyfikacyjnej do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru geodezyjnego i Kartograficznego.
Po rozparzeniu odwołań starosta wydaje decyzję, która ma charakter ostateczny, a ewentualne skargi podlegają rozpatrzeniu na drodze sądowej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Następnie wyniki klasyfikacji są wprowadzane do operatu ewidencji gruntów, gdzie stanowią podstawę dla gospodarki nieruchomościami, prac planistycznych i wymiaru podatków.

Prowadzenie ewidencji gruntów i budynków (EGiB) oraz gleboznawczej klasyfikacji gruntów znajdują się w kompetencjach starostów i do nich są kierowane wnioski dot. zmiany rodzaju użytków i klas gruntów.
Ponowną klasyfikację gruntów przeprowadza się z urzędu lub na wniosek i koszt właściciela gruntu.

Z urzędu klasyfikacji gleboznawczej gruntu podlegają:
  • zmeliorowane użytki rolne po upływie 3 lat od zakończenia melioracji
  • obręby, na obszarze których wykonano odnowę i modernizację operatu ewidencyjnego oraz aktualizację użytków gruntowych
  • grunty zrekultywowane w okresie 3 do 10 lat od zakonczenia prac rekultywacyjnych
  • tereny, na których wystapiły szkody górnicze spowodowane eskploatacja węgla
  • tereny, na których dokonano wymiany lub scalenia gruntów
  • obszary przeznaczone do zalesień wg plany zagospodarowania przestzrennego
  • obszary zalesione po 3 latach od zalesienia, po przedłozeniu zaświadczenia o udatności uprawy leśnej
Pisemne wnioski właścicieli gruntów oraz osób fizycznych i prawnych, władajacych gruntami o zmianę klasyfikacji gruntu wraz z uzasadnieniem i oświadczeniu o pokryciu kosztów opracowania dokumentacji klasyfikacyjnej kierowane są w starostwie powiatowym do referatu EGiB w Wydziale Geodezji i katastru.
W sprawach bardziej skomplikowanych powinna byc dokonana wizja terenowa.
Dyrektor wydzialu dzialając z upoważnienia starosty, wsczyna postępowanie administracyjne i przekazuje złożony wniosek do wybranego przez wnioskodawcę uprawnionego gleboznawcy,
który dokonuje badania gleby i sporządza operat klasyfikacji gleboznawczej.
Na jego podstawie zostaje podjeta decyzja o ustaleniu klasy gruntu. Prawomocna decyzja w sprawie klasyfikacji gruntów stanowi podstawe do wniesienia wyników klasyfikacji do ewidencji gruntów i budynków.
Reyb zatwierdzenia ponownej klasyfikacji gruntów ma charakter 2-instancyjny.
W pierwszej instancji sprawę rozpatruje starosta i wydaje odpowiednią decyzję, od której w drugiej instancji mozna się odwolac do Wojew, Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego.
Z kolei na jego dezyzję mozna złożyć skargę do Woj. Sądu Administracyjnego.

Na zakres prac realizowanych przez wykonawcę ponownej klasyfikacji gleboznawczej składają się czynnosci:
  1. Analiza i ocena dokumentów z operatów: ewidencji gruntów i poprzedniej klasyfikacji oraz innych dokumentów związanych z koniecznością dokonania zmian, np. melioracji, rekultywacji
  2. Wywiad terenowy, ustalenie rodzajów użytków i zasiegu ich granic w przypadku zaistnialych zmian lub zaakceptowanie wcześniejszych ustaleń
  3. Przeprowadzenie ponownej klasyfikacji gleboznawczej oraz sporządzenie protokołu kasyfikacyjnego i szkicu kalyfikacyjnego na kopii mapy ewidencyjnej
  4. Wykonanie pomiaru sytuacyjnego granic użytków i konturów klasyfikacyjnych
  5. Opracowanie na podkładzie mapy ewidencyjnej mapy klasyfikacyjnej, zawierającej zaktualizowane granice uzytków i kontury klas bonitacyjnych
  6. Wyłozenie mapy klasyfikacyjnej, poinformowanie zainteresowanych stron o wynikach klasyfikacji gruntów i zmianie użytków oraz powierzchniach poszczególnych klas i użytków w działkach u poszczególnych właścicieli,i rozpatrzenie skarg, zastrzeżeń i uwag, wprowadzenie korekt na mapie klasyfikacyjnej
  7. Opracowanie i przekazanie do starostwa dokumentów niebędnych do wydania decyzji o zatwierdzeniu klasyfikacji i zmianie rodzaju uzytków na tereanch poddanych ponownej klasyfikacji
  8. Skompletowanie operatu klasyfikacyjengo oraz przekazanie go do kontroli, a następnie do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego.


18.  Dokumentacja klasyfikacji gleb

18.1  Operat klasyfikacji gleboznawczej

Wg instrukcji technicznej O-3 Zasady kompletowania dokumentacji goedezyjnej i kartograficznej. w skład dokumentacji technicznej gleboznawczej powinny wchodzić:

Zasób bazowy ZB
Szkice polowe pomiaru sytuacyjnego granic użytków gruntowych i konturów klasyfikacyjnych zebrane w zbiorach obejmujących sekcje mapy zasadnicej
Dzienniki pomiaru konturów klasyfikacyjnch łącznie ze szkicami polowymi lub uczytelnione zdjecia lotnicze
Operat klasyfikacyjny łącznie z mapą klasyfikacyjna dla każdego obrębu wraz z prawomocna decyzja zatwierdzającą klasyfikację gruntów
Inne dokumenty o wartosci dokumentacyjnej

Zasób użytkowy ZU
Kopia mapy klasyfikacji gruntów
Dokumenty geodezyjne i kartograficzne o wartości uzytkowej

Zasób przejściowy  OT
Obliczenia powierzchni konturów klasyfikacyjnych
Inne dokumenty niewłączone do zasobu bazowego i użytkowego
Bardziej szczegółowy zestaw dokumentacji podawany jest w ofertach zamówień publicznych starostw na wykonanie ponownej klasyfikacji gleb.

18.2 Mapa klasyfikacyjna

Mapa klasyfikacyjna stanowi ważny element operatu gleboznawczej klasyfikacji gruntów.
Powstaje na podkladzie mapy wielkoskalowej (zasadniczej lub ewidencyjnej w skalach 1:2000, 1:5000), w wyniku wprowadzenia na nią wyników klasyfikacji.
Mapa podkładowa powinna zawierać granice działek i ich numery, drogi, wody oraz kontury i symbole użytków gruntowych.

Elementy treści gleboznawczej, wykreślone na mapie klasyfikacyjnej kolorem zielonym obejmują:
  • bonitacyjne klasy gleb, granice użytków i kontury klasyfikacyjne
  • miejsca i numery odkrywek glebowych podstawowych i pomocniczych
  • granice konturów typów gleb
  • symbole jednostek taksonometrycznych gleb: typów, rodzajów, gatunków
Granice konturów typów gleb sa zieloną przerywana linia grubości 0,5 mm.
Wenątzr konturu duzymi literami opisuje sie typy gleb, gatunki gleb - małymi literami, a rodzaje gleb cyframi arabskimi.
Klasy bonitacyjne oznaczane sa cyframi rzymskimi, zaś granice klas linia cianka 0,2mm.
Odkrywki glebowe zaznacza się kółkami i opisem nru odkrywki z rozróznieniem odkrywek podstawowych (numer w kóku o średnicy 8mm) i pomocniczych.

Tabela. Symbole oraz nazwy typów gleb na mapach klasyfikacyjnych

Gleby terenów równinnych Symbol typu gleb Nazwa typu gleby Gleby terenów górzystych Symbol typu gleb Nazwa typu gleby
A Gleby bielicowe H Gleby inicjalne
B Gleby brunatne I Kompleks gleb brunatnych i bielicowych
C Czarnoziemy J Mady
D Czarne ziemie K Rędziny
E Gleby bagienne L Czarne ziemie
F Mady M Gleby bagienne
G Rędziny -

Symbol typu gleby umieszcza się w górnym lewym rogu konturu typu.
Gleby bielicowe i brunatne użytków ornych utworzone z piasków lub zwirów sa na teranach równinnych traktowane jako jeden kompleks oznaczany AB.
Typy gleb użytków zielonych otrzymują dodatkowe oznaczenie w postaci duzej litery Z:
AZ, BAZ, ... MZ.
Gleby określonego typu w użytkach zielonych, lecz glejowe, sa dodatkowo oznaczane litera G, ujęta w nawias, np. BZ(G) ... LZ(G).

Wykreślane cienka, zielona linią ciagłą granice uzytków są nadrzędne w stosunku do granicy typu gleby.
Granica uzytku stanowi równocześnie gtanice klasy.

Na mapach klasyfikacyjnych dla użytków gruntowych stosowane sa następujace symbole:
Symbole gatunków gleb ustalanych w zalezności od ich składu granulometrycznego sa tworzone w postaci skrótów zapisywanych małymi literami, zaś symbol rodzaju gleby oznacza sie cyframi arabskimi od 1 do 6.

Dla gatunków i rodzajów gleb sa następujące oznaczenia:

Tabela. Oznaczenia uzytków gruntowych oraz gatunków i rodzajów gleb

Użytki Gatunki Rodzaje
R - grunty orne (pola) sk - utwory skalne 1 - zwiry
Ł - łąki trwałe żp - żwiry piaszczyste 2 - piaski
Ps - pastwiska trwałe pl - piaski luxne 3 - gliny
Ls - użytki leśne psg - piaski luźno gliniaste 4 - iły
W - grunty pod wodami pgl - piaski gliniaste lekkie 5 - utwory pyłowe
N - nieużytki gl - gliny lekkie 6 - lessy
S - sady ił - iły
O - ogrody pł - utwory pylste
K - użytki kopalne (pozostałe oznaczenia jak na mapach glebowo-rolniczych)
B - tereny osielowe
D - tereny komunikacyjne
Tr - tereny różne (nie wymienione wyzej)

Kontury klas należy zamykac wzdłuż dróg i rowów, jednocześnie ponawiając linie ciągłą, cienka, oznaczającą klasyfikację wzdłuż dróg i rowów, które stanowia odrębne użytki.

Poprawki wynikające z korekt klasyfikacji, dokonanych podczas kontroli przez inspektora nadzoru są nanoszone kolorem czerwonym.


19. Ochrona gruntów rolnych i leśnych

Gleba jest kluczowym, praktycznie nieodnawialnym i bardzo skomplikowanym zasobem naturalnym, wytworem złożonego procesu glebotwórczego, w coraz większym stopniu degradowanym lub eliminowanym z produkcji rolno-lesnej w wyniku nieprzemyślanych działań ludzi.
Proces glebotwórczy jest bardzo powolny (powstanie warstwy gleby o miąższości 1 cm wymaga wieluset lat), zaś zniszczenie gleby  w wyniku wadliwej gospodarki człowieka moze następować w ciagu kilku lat.
Gleba jako bogactwo naturalne, niezbędne do produkcji żywności i surowców pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, powinna podlegać szczególnej ochronie.
Ochrona gleby - zespół działań natury prawnej, organizacyjnej i technicznej, zmierzajacych do profilaktyki degradacji gleb i likwidacji jej skutków oraz zmniejszenia do koniecznego minimum utraty gruntów rolnych i leśnych w wyniku ich przeznaczania na inne cele niż rolnicze lub leśne.

Ochrona gruntów rolnych i leśnych polega najczęściej na
  • zminimalizowaniu erozji wodnej i wietrznej,
  • zmniejszeniu emisji zanieczyszczeń przez przemysł, motoryzację i chemizację rolnictwa oraz
  • zachowaniu walorów ekologiczno-produkcyjnych,
  • przywracanie wartości użytkowej gruntom i rekultywacje gleb na terenach zdegradowanych, a także
  • ograniczanie przejmowania gruntów (zwłaszcza wyższych klas bonitacyjnych) pod zabudowę i wydobycie kopalin surowców.
Oprócz gruntów rolnych i leśnych szczególnej ochronie powinny podlegać tereny o unikalnych wartościach krajobrazowych, kulturowych
oraz obiekty majace pozytywny wpływ na klimat, środowisko, retencję wodną i warunki bytowe ludzi, takie jak:
zadrzewienia śródpolne, torfowiska, bagna, starorzecza, oczka wodne, wydmy, wychodne sklane, siedliska chronionych gatunków roślin i zwierząt itp.
Te stosunkowo niewielkie, lecz cenne pod względem przyrodniczym tereny, często uważane za nieużytki, zostały obecnie zaliczone do tzw. użytków ekologicznych,
objętych ochroną prawna na mocy ustawy o "ochronie przyrody" z dnia 16.10.1991r. (Dz. U. zz 12.12.1991r).
Nie włacza się ich do ochrony rezerwatowej ze względu na niewielką powierzchnię i przeważnie mniejsze znaczenie ich wartości przyrodniczej.
Użytki te powinny być uwzgledniane i oznaczane literą E oraz symbolem użytku gruntowego, np. E-Ws, E-Wp, E-Ls, E-Lz, E-N, E-Ps, E-R.
Nie podlegaja one opodatkowaniu.

Do ochrony gruntów rolnych i leśnych przyjęto w Polsce szereg powszechnie obowiazujacych regulacji prawnych,
nakładajacych na organy samorządowe, firmy prowadzące działalność gospodarczą i osoby fizyczne obowiązki:
  • oszczędnego wykorzystywania gruntów na inne cele niż działalność rolnicza lub leśna
  • zakaz prowadzenia na tych gruntach przedsięwzięć powodujacych niszczenie lub pogorszenie stanu gleb oraz
  • rewitalizację i rekultywację wykonywaną dla przywrócenia urodzajności glebom zdegradowanym i zdewastowanym
Organem właściwym w sprawach ochrony gruntów jest starosta, natomiast w sprawach gruntów leśnych - dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych.
Wyjatek od tych zasad stanowią obszary parków narodowych, gdzie osoba odpowiedzialną za ochronę gruntów jest dyrektor parku.

Zasadnicze zadania ochrony gleb w myśl aktów prawnych polegają na:
  • ograniczeniu zakresu zmian przeznaczenia gruntów rolnych albo leśnych na cele nierolnicze lub nieleśne
  • zapobieganiu degradacji i obniżaniu produktywności gleb użytków rolnych i leśnych
  • rekultywacji gruntów rolnych i leśnych, których gleby uległy degradacji.
W ramach ochrony gruntów rolnych i leśnych wyróznia się najczęściej:
  •  ochronę ilościową polegającą na ograniczeniu strat powierzchni użytków rolnych i leśnych w wyniku przeznaczenia ich na cele nierolnicze oraz
  • ochronę jakościową obejmująca poprawę jakości gleb w wyniku racjonalnej uprawy oraz przywrócenie produktywnosci glebom zdegradowanym.

Wśród licznych obowiązujacych przepisów prawnych dotyczących ochrony gruntów rolnych w Polsce 
oraz do najważniejszych aktów prawnych, których postanowienia dotyczą szeroko pojętej ochrony gleb przed degradację należą:
  • ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych, z dania 3 lutego 1995 r. (Dz. U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118 ze zm.)
  • ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 12.03.2003r.
  • ustawa prawo budowlane, z 7.07.1994r.
  • ustawa prawo geodezyjne i kartograficzne z 17.05.1989r.,
  • ustawa prawo ochrony środowiska, z 27.04.2001r
  • ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie z 13.04.2007r
  • rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków, z 29.03.2001r.
  • rozporządznie Ministra Środowiska w sprawie standardów jakości gleby oraz ziemi, z 9.09.2002r.
  • Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne;
  • Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 roku o przeznaczeniu gruntów rolnych i leśnych pod zalesienie;
  • Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo Ochrony Środowiska;
  • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze;
  • Ustawa z dnia 16 października 1991 roku o ochronie przyrody;
  • Ustawa z dnia 28 września 1991 roku o lasach;
  • Ustawa z dnia 20 lipca 1991 roku o Inspekcji Sanitarnej.
Podstawę prawną ochrony gruntów rolnych i leśnych stanowi głównie ustawa z 3 lutego 1995 r.,  o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Ustawa definiuje pojęcie gruntów rolnych i gruntów leśnych, podaje regulacje prawne dotyczące pzreznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne, wskazuje ograniczenia w tym zakresie.
Nakłada tez na właścicieli obowiazek zapobiegania degradacji gruntów, a w przypadku jej wystąpienia poleca dokonanie rekultywacji.
Tworzy tez Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych.
Ustawa podlegała wielokrotnym zmianom.
Ustawa zawiera liczne przepisy, których celem jest przeciwdziałanie nieracjonalnej gospodarce gruntami rolnymi i leśnymi.
Pod koniec 2008r. został opracowany projekt nowelizacji wymienionej ustawy, który upraszczał procedurę zmiany przeznaczenia gruntów rolnych niższej jakości na inne użytkowanie.
Od 1.01.2009r. zmiana ta moze dotyczyć wszystkich gruntów rolnych znajdujacych sie w granicach administracyjnych miast, zaś na wsiach - gruntów klas od iV do VI.
Właściciele tych gruntów nie musieliby już uzyskiwac zgody na zmianę ich przeznaczenia, np. pod budownictwo, a następnie starac sie o decyzję wyłaczajacą grunt z produkcji rolnej

USTAWA O OCHRONIE GRUNTÓW ROLNYCH I LEŚNYCH

 USTAWA  z dnia 3 lutego 1995 r.  o ochronie gruntów rolnych i leśnych   (Dziennik Ustaw z 2004 r. Nr 121 poz. 1266)
http://www.abc.com.pl/serwis/du/2004/1266.htm


Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1. Ustawa reguluje zasady ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji i poprawiania wartości użytkowej gruntów.

Art. 2. 1. Gruntami rolnymi, w rozumieniu ustawy, są grunty:
  1)   określone w ewidencji gruntów jako użytki rolne;
  2)   pod stawami rybnymi i innymi zbiornikami wodnymi, służącymi wyłącznie dla potrzeb rolnictwa;
  3)   pod wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu;
  4)   pod budynkami i urządzeniami służącymi bezpośrednio do produkcji rolniczej uznanej za dział specjalny, stosownie do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku dochodowym od osób prawnych;
  5)   parków wiejskich oraz pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi, w tym również pod pasami przeciwwietrznymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi;
  6)   pracowniczych ogrodów działkowych i ogrodów botanicznych;
  7)   pod urządzeniami: melioracji wodnych, przeciwpowodziowych i przeciwpożarowych, zaopatrzenia rolnictwa w wodę, kanalizacji oraz utylizacji ścieków i odpadów dla potrzeb rolnictwa i mieszkańców wsi;
  8)   zrekultywowane dla potrzeb rolnictwa;
  9)   torfowisk i oczek wodnych;
  10)  pod drogami dojazdowymi do gruntów rolnych.
2. Gruntami leśnymi, w rozumieniu ustawy, są grunty:
  1)   określone jako lasy w przepisach o lasach;
  2)   zrekultywowane dla potrzeb gospodarki leśnej;
  3)   pod drogami dojazdowymi do gruntów leśnych.
3. Nie uważa się za grunty rolne gruntów znajdujących się pod parkami i ogrodami wpisanymi do rejestru zabytków.

Art. 3. 1. Ochrona gruntów rolnych polega na:
  1)   ograniczaniu przeznaczania ich na cele nierolnicze lub nieleśne;
  2)   (1) zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom w produkcji rolniczej, powstającym wskutek działalności nierolniczej;
  2)   (2) zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom w produkcji rolniczej, powstającym wskutek działalności nierolniczej i ruchów masowych ziemi;
  3)   rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze;
  4)   zachowaniu torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych.
2. Ochrona gruntów leśnych polega na:
  1)   ograniczaniu przeznaczania ich na cele nieleśne lub nierolnicze;
  2)   (3) zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów leśnych oraz szkodom w drzewostanach i produkcji leśnej, powstającym wskutek działalności nieleśnej:
  2)   (4) zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów leśnych oraz szkodom w drzewostanach i produkcji leśnej, powstającym wskutek działalności nieleśnej i ruchów masowych ziemi;
  3)   przywracaniu wartości użytkowej gruntom, które utraciły charakter gruntów leśnych wskutek działalności nieleśnej;
  4)   poprawianiu ich wartości użytkowej oraz zapobieganiu obniżania ich produkcyjności.

Art. 4. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
  1)   gruntach bez bliższego określenia - rozumie się przez to grunty rolne i leśne;
  2)   budynkach i urządzeniach służących wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu - rozumie się przez to budynki i urządzenia służące przechowywaniu środków produkcji, prowadzeniu produkcji rolniczej, przetwarzaniu i magazynowaniu wyprodukowanych w gospodarstwie produktów rolniczych;
  3)   osobach - rozumie się przez to osobę fizyczną lub prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej;
  4)   właścicielu - rozumie się przez to również posiadacza samoistnego, zarządcę lub użytkownika, użytkownika wieczystego i dzierżawcę;
  5)   wójcie - rozumie się przez to również burmistrza lub prezydenta miasta;
  6)   przeznaczeniu gruntów na cele nierolnicze lub nieleśne - rozumie się przez to ustalenie innego niż rolniczy lub leśny sposobu użytkowania gruntów rolnych oraz innego niż leśny sposobu użytkowania gruntów leśnych;
  7)   warstwie próchnicznej - rozumie się przez to wierzchnią warstwę gleby o zawartości powyżej 1,5 % próchnicy glebowej; miąższość tej warstwy określa się w decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1;
  8)   glebach pochodzenia organicznego - rozumie się przez to wytworzone przy udziale materii organicznej, w warunkach nadmiernego uwilgotnienia, gleby torfowe i murszowe;
  9)   glebach pochodzenia mineralnego - rozumie się przez to inne gleby niż wymienione w pkt 8;
  10)  oczkach wodnych - rozumie się przez to naturalne śródpolne i śródleśne zbiorniki wodne o powierzchni do 1 ha, niepodlegające klasyfikacji gleboznawczej;
  11)  wyłączeniu gruntów z produkcji - rozumie się przez to rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowanie gruntów; nie uważa się za wyłączenie z produkcji gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, jeżeli przerwa w rolniczym użytkowaniu tych obiektów jest spowodowana zmianą kierunków produkcji rolniczej i trwa nie dłużej niż 5 lat;
  12)  należności - rozumie się przez to jednorazową opłatę z tytułu trwałego wyłączenia gruntów z produkcji;
  13)  opłacie rocznej - rozumie się przez to opłatę roczną z tytułu użytkowania na cele nierolnicze lub nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji, w wysokości 10 % należności wyrażonej w tonach ziarna żyta lub w m3 drewna, uiszczaną: w razie trwałego wyłączenia - przez lat 10, a w przypadku nietrwałego wyłączenia - przez okres tego wyłączenia, nie dłużej jednak niż przez 20 lat od chwili wyłączenia tych gruntów z produkcji;
  14)  obszarach ograniczonego użytkowania - rozumie się przez to obszary tworzone na podstawie przepisów o ochronie środowiska;
  15)  utracie albo ograniczeniu wartości użytkowej gruntów - rozumie się przez to całkowity zanik albo zmniejszenie zdolności produkcyjnej gruntów;
  16)  gruntach zdegradowanych - rozumie się przez to grunty, których rolnicza lub leśna wartość użytkowa zmalała, w szczególności w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych albo wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej, a także wadliwej działalności rolniczej;
  17)  gruntach zdewastowanych - rozumie się przez to grunty, które utraciły całkowicie wartość użytkową w wyniku przyczyn, o których mowa w pkt 16;
  18)  rekultywacji gruntów - rozumie się przez to nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg;
  19)  zagospodarowaniu gruntów - rozumie się przez to rolnicze, leśne lub inne użytkowanie gruntów zrekultywowanych;
  20)  drogach dojazdowych do gruntów rolnych i leśnych - rozumie się przez to drogi zakładowe prowadzące do gospodarstw rolnych i leśnych oraz drogi wiejskie w rozumieniu przepisów o drogach publicznych;
  21)  urządzeniach turystycznych - rozumie się przez to parkingi, pola biwakowe, wieże widokowe, kładki, szlaki turystyczne (ścieżki dydaktyczne) i miejsca widokowe;
  22)  planie urządzenia lasu - rozumie się przez to plan urządzenia lasu, określony w przepisach o lasach;
  23)  typie siedliskowym lasu - rozumie się przez to jednostkę klasyfikacji siedlisk leśnych, stosowaną w planie urządzenia lasu;
  24)  inwestycji - rozumie się przez to budowę, jak również modernizację budowli lub urządzeń, które wymagają wyłączenia gruntów z produkcji;
  25)  zakładzie przemysłowym - rozumie się przez to osobę, której działalność może powodować utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów;
  26)  działalności przemysłowej - rozumie się przez to działalność nierolniczą i nieleśną, powodującą utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów;
  27)  przepływie nienaruszalnym - rozumie się przez to przepływ minimalnej ilości wody, niezbędnej do utrzymania życia biologicznego w cieku wodnym;
  28)  ruchach masowych ziemi - rozumie się przez to ruchy masowe ziemi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.).1)

Art. 5. 1. Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, właściwym w sprawach ochrony gruntów rolnych jest starosta, a gruntów leśnych - dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, z wyjątkiem obszarów parków narodowych, gdzie właściwym jest dyrektor parku.
2. Zadania starosty, o których mowa w ustawie, są zadaniami z zakresu administracji rządowej.

W nowelizacji ustawy z 19.12.2008r. dodano odrębny art. 5b, na mocy którego ustawa nie dotyczy gruntów rolnych w miastach:
Art. 5b
Przepisów ustawy nie stosuje się do gruntów rolnych stanowiacyh użytki rolne położonych w granicach administracyjnych miast.


Rozdział 2

Ograniczanie przeznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne

Art. 6. 1. Na cele nierolnicze i nieleśne można przeznaczać przede wszystkim grunty oznaczone w ewidencji gruntów jako nieużytki, a w razie ich braku - inne grunty o najniższej przydatności produkcyjnej.
2. Przy budowie, rozbudowie lub modernizacji obiektów związanych z działalnością przemysłową, a także innych obiektów budowlanych należy stosować takie rozwiązania, które ograniczają skutki ujemnego oddziaływania na grunty.

Art. 7. 1. Przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, wymagającego zgody, o której mowa w ust. 2, dokonuje się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, sporządzonym w trybie określonym w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
2. Przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne:
  1)   gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I-III, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 0,5 ha - wymaga uzyskania zgody Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej(5),
  2)   gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa - wymaga uzyskania zgody Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa(6) lub upoważnionej przez niego osoby,
  3)   gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas IV, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 1 ha,
  4)   gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas V i VI, wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego i torfowisk, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 1 ha,
  5)   pozostałych gruntów leśnych
- wymaga uzyskania zgody wojewody wyrażanej po uzyskaniu opinii izby rolniczej.
3. Wyrażenie zgody, o której mowa w ust. 2 pkt 1-5, następuje na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Do wniosku dotyczącego gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa wójt (burmistrz, prezydent miasta) dołącza opinię dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, a w odniesieniu do gruntów parków narodowych - opinię dyrektora parku.
4. Do wniosku dotyczącego gruntów, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, wojewoda dołącza swoją opinię i przekazuje wniosek odpowiedniemu ministrowi w terminie do 30 dni od chwili złożenia wniosku przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
5. Organ wyrażający zgodę, o którym mowa w ust. 2, może żądać złożenia wniosku w kilku wariantach, przedstawiających różne kierunki projektowanego przestrzennego rozwoju zabudowy.

Art. 8. Przepisów art. 7 nie stosuje się do okresowego wyłączania gruntów z produkcji, związanego z podjęciem natychmiastowych działań interwencyjnych wynikających z klęsk żywiołowych lub wypadków losowych.

Art. 9. 1. Zasady zaliczania lasów do lasów ochronnych określają przepisy o lasach.
2. W lasach ochronnych mogą być wznoszone budynki i budowle służące gospodarce leśnej, obronności lub bezpieczeństwu państwa, oznakowaniu nawigacyjnemu, geodezyjnemu, ochronie zdrowia oraz urządzenia służące turystyce.
3. W przypadkach uzasadnionych ważnymi względami społecznymi i brakiem innych gruntów lasy ochronne mogą być przeznaczone na inne cele niż określone w ust. 2, po uzyskaniu zgody właściwego organu wymienionego w art. 7 ust. 2.

Art. 10. 1. Wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 4, powinien zawierać:
  1)   uzasadnienie potrzeby zmiany przeznaczenia gruntów, o których mowa w art. 7 ust. 2;
  2)   wykaz powierzchni gruntów, o których mowa w pkt 1, z uwzględnieniem klas bonitacyjnych gruntów rolnych i typów siedliskowych gruntów leśnych;
  3)   ekonomiczne uzasadnienie projektowanego przeznaczenia, uwzględniające w szczególności:
a)  sumę należności i opłat rocznych za grunty projektowane do przeznaczenia na cele nierolnicze i nieleśne,
b)  przewidywany rozmiar strat, które poniesie rolnictwo i leśnictwo w wyniku ujemnego oddziaływania inwestycji lokalizowanych na gruntach projektowanych do przeznaczenia na cele nierolnicze i nieleśne.
2. Do wniosku powinna być dołączona mapa gminy lub miasta, z oznaczeniem gruntów zabudowanych, z wyjątkiem gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz ust. 2 pkt 1, klas bonitacyjnych gruntów rolnych i typów siedliskowych gruntów leśnych oraz granic gruntów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, wykonana w skali takiej jak mapa planu zagospodarowania gminy lub miasta. W odniesieniu do gruntów leśnych mapa stanowiąca załącznik do wniosku zawiera treść mapy gospodarczej lasów.
3. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, dotyczący gruntów o obszarze ponad 10 ha na cele inwestycji górniczych, powinien zawierać oprócz danych określonych w ust. 1 i 2 także wariantowe rozwiązania w zakresie rekultywacji i zagospodarowania gruntów w trakcie i po zakończeniu działalności przemysłowej, określające dla każdego wariantu koszty rekultywacji i zagospodarowania oraz straty, które poniesie rolnictwo i leśnictwo.
4. Organ wyrażający zgodę, o którym mowa w art. 7 ust. 2, może w szczególnie uzasadnionym przypadku odstąpić od wymogu przedkładania uzasadnienia ekonomicznego oraz rozwiązań wariantowych, o których mowa w ust. 3.

Rozdział 3

Wyłączanie gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej

Art. 11. 1. Wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego i organicznego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. W decyzji określa się obowiązki związane z wyłączeniem.
2. W odniesieniu do gruntów wchodzących w skład parków narodowych decyzje, o których mowa w ust. 1, wydają dyrektorzy tych parków, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 5.
3. Decyzje, o których mowa w ust. 1 i 2, dotyczące gruntów wymienionych w art. 8, mogą być wydane po dniu faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji.
4. Wydanie decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje przed uzyskaniem pozwolenia na budowę.
5. Osoba ubiegająca się o wydanie decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, celem wydobywania torfów jest obowiązana przedstawić właściwemu organowi następujące dokumenty:
  1)   dokumentację określającą położenie, powierzchnię i miąższość torfowiska oraz rodzaj występującego tam torfu;
  2)   projekt eksploatacji, uwzględniający podział na etapy i termin jej zakończenia;
  3)   projekt rekultywacji torfowiska i termin jej zakończenia;
  4)   ocenę wpływu eksploatacji torfowiska na środowisko przyrodnicze, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki wodnej.
6. Nie wymaga się decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, jeżeli grunty rolne mają być użytkowane na cele leśne.


Główna zmiana ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, wynikajaca z nowelizacji ustawy z 19 grudnia 2008 r. polega na wyłączeniu spod ustawowej ochrony użytków rolnych i leśnych znajdujacych się w granicach administracyjnych miast, jednak przepisy te nie zmieniają statusu okreslonych gruntów, a więc nie pociągaja za soba konsekewncji podatkowych, ani tez nie oznaczają, że na obszarach miejskich nastepuje automatyczna zmiana użytku rolnego czy leśnego na inny.
Skuteczne wyłaczenie gruntu z produkcji rolnej lub leśnej wymaga nadal uzyskania decyzji starosty, zgodnej z miejscowym planem zagospodarowania przestrzenengo.
Skutkiem wydania takiej decyzji jest zmiana użytku w ewidencji gruntów, co powoduje określone konsekwencje podatkowe (tu zmiana podatku rolnego na podatek od nieruchomosci).
Zgodę na pzreznaczenie na cele nierolnicze gruntów rolnych i leśnych wyraża:
Minister Rolnictwa i Rzowoju Wsi w stosunku do gruntów użytków rolnych klas I-III, gdy zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 0,5 ha,
Minister Środowiska dla gruntów leśnych będących własnością Skarbu Państwa
Marszałek województwa w stosunku do:
gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas IV, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia pzrekracza 1 ha,
gruntów rolnych będących użytkami klas V i VI, wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego i torfowisk, jeśli ich zwart obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 1 h,
pozostałych gruntów leśnych.
Wyrazenie takiej zgody nastepuje na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta).



Art. 12.
1. Osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, a w odniesieniu do gruntów leśnych - także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji.
2. Właściciel, który w okresie 2 lat zrezygnuje w całości lub w części z uzyskanego prawa do wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej, otrzymuje zwrot należności, jaką uiścił, odpowiednio do powierzchni gruntów niewyłączonych z produkcji. Zwrot uiszczonej należności następuje w terminie do trzech miesięcy od dnia zgłoszenia rezygnacji.
3. W razie zbycia gruntów, co do których wydano decyzje, o których mowa w art. 11 ust. 1 i 2, a niewyłączonych jeszcze z produkcji, obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych ciąży na nabywcy, który wyłączył grunt z produkcji. Zbywający jest obowiązany uprzedzić nabywcę o tym obowiązku.
4. W razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zbywający jest obowiązany uprzedzić o tym nabywcę.
5. Wysokość jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu stanowi różnicę między spodziewaną wartością drzewostanu w wieku rębności, określonym w planie urządzania lasu, a wartością w chwili jego wyrębu. W drzewostanach młodszych, w których nie można pozyskać sortymentów drzewnych, odszkodowanie to stanowi wartość kosztów poniesionych na założenie i pielęgnację drzewostanów.
5a. Minister właściwy do spraw środowiska określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ustalania jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w ust. 5, za przedwczesny wyrąb drzewostanu, uwzględniając wartość drzewostanów, stopień zadrzewienia drzewostanu w wieku wyrębu faktycznego, powierzchnię drzewostanu oraz aktualną cenę sprzedaży 1 m3 drewna.
6. Należność pomniejsza się o wartość gruntu, ustaloną według cen rynkowych stosowanych w danej miejscowości w obrocie gruntami, w dniu faktycznego wyłączenia tego gruntu z produkcji.
7. Należność za wyłączenie z produkcji 1 ha gruntów rolnych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1, 3 i 5 wynosi  
(wg. dołączonej tabel)

8. Równowartość tony ziarna żyta ustala się w wysokości stosowanej do wymierzania podatku rolnego, ogłaszanej przez Główny Urząd Statystyczny.
9. Należność za wyłączenie z produkcji parków wiejskich oraz gruntów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 4 i 10 ustala się jak za grunty pod budynkami i urządzeniami wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych oraz grunty pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi.
10. Należność za wyłączenie z produkcji 1 ha gruntów pod stawami rybnymi oraz za grunty wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 6-9 wynosi równowartość 400 ton ziarna żyta.
11. Należność za wyłączenie z produkcji 1 ha gruntu leśnego bez drzewostanu wynosi:
 Lp.    Typy siedliskowe lasów
     Równowartość ceny 1 m3 drewna w wysokości ogłaszanej przez Główny Urząd Statystyczny
1    Lasy: świeży, wilgotny, łęgowy i górski oraz ols jesionowy i ols górski    2.000
2    Lasy mieszane: świeży, wilgotny i bagienny, wyżynny, górski i ols    1.500
3    Bory mieszane: świeży, wilgotny, bagienny, wyżynny i górski    1.150
4    Bory: świeży, wilgotny, górski    600
5    Bory: suchy i bagienny    250


12. Należność i opłaty roczne za wyłączenie z produkcji gruntów leśnych w lasach ochronnych są wyższe o 50 % od należności i opłat, o których mowa w ust. 11.
13. Należność uiszcza się w terminie do 60 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.
14. Opłatę roczną za dany rok uiszcza się w terminie do dnia 30 czerwca tego roku, przyjmując za podstawę ustalenia równowartość ceny tony ziarna żyta, stosowanej przy wymierzaniu podatku rolnego za pierwsze półrocze w tym roku, a w odniesieniu do gruntów leśnych - cenę 1 m3 drewna, stosowaną przy wymiarze podatku leśnego w danym roku.
15. Rada gminy może podjąć uchwałę o objęciu na jej obszarze ochroną również gruntów rolnych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1, 3 i 5, zaliczonych do klas IV, IVa i IVb, wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego. Wówczas przepisy ust. 1-4, 6, 8, 9, 13 i 14 stosuje się odpowiednio, a należność z tytułu wyłączenia z produkcji 1 ha tych gruntów wynosi:
 Grunty orne i sady, pod budynkami i urządzeniami wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych oraz pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi, w tym pod pasami przeciwwietrznymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi    Łąki i pastwiska trwałe, pod budynkami i urządzeniami wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych oraz pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi, w tym pod pasami przeciwwietrznymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi
 
klasa    równowartość ton ziarna żyta    klasa    równowartość ton ziarna żyta
wytworzone z gleb pochodzenia mineralnego
IVa    350    Ł i Ps IV    300
IVb    250          
 
16. Na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego marszałek województwa - w odniesieniu do gruntów rolnych, dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych - w odniesieniu do gruntów leśnych, a w odniesieniu do obszarów wchodzących w skład parków narodowych - dyrektor parku mogą umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu w przypadku inwestycji o charakterze użyteczności publicznej z zakresu oświaty i wychowania, kultury, kultu religijnego oraz ochrony zdrowia i opieki społecznej, jeżeli inwestycja ta służy zaspokojeniu potrzeb lokalnej społeczności, oraz dotyczącej powiększenia lub założenia cmentarza, jeżeli obszar gruntu podlegający wyłączeniu nie przekracza 1 ha i nie ma możliwości zrealizowania inwestycji na gruncie nieobjętym ochroną.

Art. 12a. Obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 1, nie dotyczy wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej na cele budownictwa mieszkaniowego:
  1)   do 0,05 ha w przypadku budynku jednorodzinnego;
  2)   do 0,02 ha, na każdy lokal mieszkalny, w przypadku budynku wielorodzinnego.

Art. 13. 1. Przy wyłączaniu gruntów z produkcji w celu budowy zbiorników wodnych należność i opłaty roczne określa się proporcjonalnie do udziału osób w eksploatacji tych zbiorników.
2. Jeżeli w eksploatacji zbiorników wodnych, o których mowa w ust. 1, przewiduje się udział osób wykorzystujących wodę na cele produkcji rolniczej, leśnej, wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach wodnych o mocy zainstalowanej nie większej niż 10 MW lub ochrony przeciwpowodziowej, zawiesza się na lat 10 uiszczenie proporcjonalnej części sumy należności i opłat rocznych. Proporcjonalną część sumy należności i opłat rocznych ustala się stosownie do udziału tych osób, określonego w dokumentacji technicznej eksploatacji zbiornika, z tym że ustalony w tej dokumentacji przepływ nienaruszalny zalicza się do eksploatacji zbiornika dla potrzeb rolnictwa. Zawieszoną część sumy należności i opłat rocznych umarza się po upływie 10 lat.
3. W razie zmniejszenia udziału osób, o których mowa w ust. 2, w eksploatacji zbiornika w okresie 10 lat od rozpoczęcia jego eksploatacji, osoby przejmujące część lub całość tego udziału uiszczają należności i opłaty roczne proporcjonalnie do wielkości przejętego udziału w eksploatacji zbiornika w oparciu o protokół zdawczo-odbiorczy.

Art. 14. 1. W razie wyłączania gruntów z produkcji, w decyzji o wyłączeniu, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2, można, po zasięgnięciu opinii wójta, nałożyć obowiązek zdjęcia oraz wykorzystania na cele poprawy wartości użytkowej gruntów próchnicznej warstwy gleby z gruntów rolnych klas I, II, IIIa, IIIb, III, IVa i IV oraz z torfowisk.
2. W razie niewykonania obowiązku określonego w ust. 1, osoba wyłączająca grunty z produkcji uiszcza za każdy 1 m3 wykorzystanej niewłaściwie próchnicznej warstwy gleby opłatę w wysokości odpowiadającej równowartości ceny ziarna żyta, obowiązującej w dniu wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, która wynosi:
  1)   z gleb klasy I i II oraz gleb pochodzenia organicznego - 5 q;
  2)   z gleb pochodzenia mineralnego, zaliczonych do klas III, IIIa i IIIb - 4 q;
  3)   z gleb pochodzenia mineralnego, zaliczonych do klas IVa i IV - 3 q.

Rozdział 4

Zapobieganie degradacji gruntów

Art. 15. 1. (7) Właściciel gruntów stanowiących użytki rolne oraz gruntów zrekultywowanych na cele rolne obowiązany jest do przeciwdziałania degradacji gleb, w tym szczególnie erozji.
1. (8) Właściciel gruntów stanowiących użytki rolne oraz gruntów zrekultywowanych na cele rolne jest obowiązany do przeciwdziałania degradacji gleb, w tym szczególnie erozji i ruchom masowym ziemi.
2. (9) Właściwy organ wymieniony w art. 5, ze względu na ochronę gleb przed erozją, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi zalesienie, zadrzewienie czy zakrzewienie gruntów lub założenie na nich trwałych użytków zielonych. Właścicielowi gruntów przysługuje zwrot kosztów zakupu niezbędnych nasion i sadzonek ze środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.
2. (10) Właściwy organ wymieniony w art. 5, ze względu na ochronę gleb przed erozją i ruchami masowymi ziemi, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntów, o których mowa w ust. 1, zalesienie, zadrzewienie lub zakrzewienie gruntów, lub założenie na nich trwałych użytków zielonych. Właścicielowi gruntów przysługuje zwrot kosztów zakupu niezbędnych nasion i sadzonek ze środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.
3. Jeżeli wykonanie nakazu, o którym mowa w ust. 2, spowoduje szkody wynikające ze zmniejszenia produkcji roślinnej, właścicielowi gruntów przysługuje odszkodowanie ze środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, wypłacane przez okres 10 lat.
4. Obowiązek utrzymywania w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych oraz urządzeń melioracji szczegółowych ciąży na właścicielu gruntów, na których znajdują się te urządzenia.
5. W razie wystąpienia z winy właściciela innych form degradacji gruntów, o których mowa w ust. 1, w tym również spowodowanej nieprzestrzeganiem przepisów o ochronie roślin uprawnych przed chorobami, szkodnikami i chwastami, wójt w drodze decyzji nakazuje właścicielowi gruntów wykonanie w określonym terminie odpowiednich zabiegów. W razie niewykonania decyzji, wójt zleca wykonanie zastępcze tych zabiegów na koszt właściciela gruntów, wykorzystując do czasu zwrotu kosztów wykonania zastępczego środki Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.

Art. 16. 1. Dla gruntów położonych na obszarach ograniczonego użytkowania, istniejących wokół zakładów przemysłowych, opracowuje się, na koszt odpowiedzialnych zakładów, plany gospodarowania na tych gruntach.
2. Projekt planu gospodarowania na gruntach, o których mowa w ust. 1, powinien określać:
  1)   rodzaje występujących zanieczyszczeń i ich stężenie;
  2)   wpływ zanieczyszczeń lub innego szkodliwego oddziaływania na istniejący sposób zagospodarowania, z ewentualnym podziałem strefy ochronnej na części;
  3)   aktualne kierunki produkcji roślinnej oraz wielkość tej produkcji;
  4)   rośliny, które mogą być uprawiane, zalecenia dotyczące ich uprawy oraz proponowany sposób ich gospodarczego wykorzystania;
  5)   sposób przeciwdziałania zmniejszeniu wartości użytkowej gleb;
  6)   spodziewany poziom globalnej produkcji rolniczej lub leśnej;
  7)   wykaz gospodarstw rolnych prowadzących produkcję rolniczą;
  8)   wysokość przewidywanych odszkodowań z tytułu obniżenia poziomu produkcji lub zmiany kierunku produkcji;
  9)   ewentualne obowiązki związane z prowadzeniem produkcji zwierzęcej, w tym również rybackiej;
  10)  ewentualne nakłady niezbędne do zmiany kierunków produkcji;
  11)  przewidywany obszar i koszty nabycia gruntów przez zakład przemysłowy.
3. Projekt planu powinien być wyłożony w urzędzie gminy do wglądu właścicieli gruntów na okres 30 dni w celu zgłoszenia uwag i wniosków. O wyłożeniu projektu planu do wglądu urząd gminy powiadamia właścicieli gruntów na piśmie.
4. Rada gminy podejmuje jako zadanie własne uchwałę w przedmiocie zatwierdzenia planu, po uzyskaniu opinii izby rolniczej, a także placówek naukowych lub innych osób upoważnionych przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska. Koszty sporządzenia opinii pokrywa zakład przemysłowy.
5. W razie prowadzenia produkcji w sposób naruszający ustalenia planu, o których mowa w ust. 2 pkt 4 i 9, wójt, w porozumieniu z wojewódzkim inspektorem sanitarnym, nakazuje właścicielowi gruntów w oznaczonym terminie zniszczenie określonych upraw, przemieszczenie zwierząt poza obszar ograniczonego użytkowania lub dokonanie ich uboju.
6. Wykonanie decyzji, o której mowa w ust. 5, następuje bez odszkodowania.

Art. 17. 1. Jeżeli właściciel gruntów, o których mowa w art. 16 ust. 1, poniósł szkodę przez obniżenie poziomu produkcji rolniczej lub leśnej, przysługuje mu z tego tytułu odszkodowanie od zakładu przemysłowego. W przypadku obniżenia poziomu produkcji w okresie trzech lat co najmniej o jedną trzecią dotychczasowej wartości, zakład jest obowiązany, na wniosek właściciela, wykupić całość lub część tych gruntów według cen wolnorynkowych.
2. Jeżeli w wyniku realizacji planu, o którym mowa w art. 16 ust. 1, zachodzi potrzeba zmiany kierunku produkcji rolniczej lub leśnej, zakład przemysłowy jest obowiązany zwrócić właścicielowi gruntów poniesione z tego tytułu nakłady i koszty oraz wypłacić równowartość szkód wynikłych ze zmiany kierunków produkcji.

Art. 18. 1. Na gruntach, o których mowa w art. 16 ust. 1, starosta zapewnia prowadzenie co 3 lata okresowych badań poziomu skażenia gleb i roślin. Jeżeli okresowe badania wykażą, że uzyskiwane płody nie nadają się do spożycia lub przetworzenia, kosztami badań należy obciążyć zakład przemysłowy, a skażone grunty wyłącza się z produkcji w trybie określonym w art. 11 ust. 1. Skutki tych decyzji obciążają zakład przemysłowy odpowiedzialny za skażenie.
2. Na żądanie właściciela gruntów wyłączonych z produkcji, zakład przemysłowy, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany nabyć te grunty wraz z budynkami i urządzeniami. Przepis art. 17 stosuje się odpowiednio.
3. Jeżeli wyłączenie gruntów z produkcji następuje w wyniku ujemnego oddziaływania obiektów lub urządzeń należących do kilku osób, odpowiedzialność tych osób jest solidarna.
4. Pierwsze badania okresowe, o których mowa w ust. 1, należy przeprowadzić do końca 1996 r.

Art. 19. Przepisy art. 16-18 stosuje się odpowiednio także do gruntów zdewastowanych i zdegradowanych, położonych poza obszarami ograniczonego użytkowania.

Rozdział 5

Rekultywacja i zagospodarowanie gruntów

Art. 20. 1. Osoba powodująca utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów jest obowiązana do ich rekultywacji na własny koszt.
2. (11) Rekultywacji na cele rolnicze gruntów położonych, w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, na obszarach rolniczej przestrzeni produkcyjnej, zdewastowanych lub zdegradowanych przez nieustalone osoby lub w wyniku klęsk żywiołowych, dokonuje właściwy organ wymieniony w art. 5 przy wykorzystaniu środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, a rekultywacji gruntów leśnych i gruntów przeznaczonych do zalesienia - środków budżetu państwa na zasadach określonych w przepisach o lasach.
2. (12) Rekultywacji na cele rolnicze gruntów położonych, w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, na obszarach rolniczej przestrzeni produkcyjnej, zdewastowanych lub zdegradowanych przez nieustalone osoby, w wyniku klęsk żywiołowych lub ruchów masowych ziemi, dokonuje właściwy organ wymieniony w art. 5, przy wykorzystaniu środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, a rekultywacji gruntów leśnych i gruntów przeznaczonych do zalesienia - przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu państwa, na zasadach określonych w przepisach o lasach.
2a. (13) Rekultywacji na cele inne niż wymienione w ust. 2 pozostałych gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych przez nieustalone osoby lub w wyniku klęsk żywiołowych dokonuje właściwy organ wymieniony w art. 5 przy wykorzystaniu środków budżetu państwa lub środków osób zainteresowanych prowadzeniem działalności na zrekultywowanych gruntach.
2a. (14) Rekultywacji na cele inne niż wymienione w ust. 2 pozostałych gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych przez nieustalone osoby, w wyniku klęsk żywiołowych lub ruchów masowych ziemi, dokonuje właściwy organ wymieniony w art. 5, przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu państwa lub środków osób zainteresowanych prowadzeniem działalności na zrekultywowanych gruntach.
3. Rekultywację i zagospodarowanie gruntów planuje się, projektuje i realizuje na wszystkich etapach działalności przemysłowej.
4. Rekultywację gruntów prowadzi się w miarę jak grunty te stają się zbędne całkowicie, częściowo lub na określony czas do prowadzenia działalności przemysłowej oraz kończy się w terminie do 5 lat od zaprzestania tej działalności.
5. Jeżeli działalność przemysłowa powodująca obowiązek rekultywacji gruntów prowadzona jest przez kilka osób, obowiązek ten ciąży na każdej z nich, odpowiednio do zakresu działalności powodującej potrzebę rekultywacji.
6. W przypadku zmiany osoby zobowiązanej do rekultywacji gruntów, w drodze decyzji właściwego organu wymienionego w art. 5, następuje przekazanie praw i obowiązków wynikających z wcześniej wydanych decyzji.

Art. 21. Na terenach przewidywanego osiadania gruntów na skutek działalności górniczej zakład przemysłowy, na wniosek właściciela, rozpoczyna rekultywację przed wystąpieniem degradacji gruntów.

Art. 22. 1. Decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:
  1)   stopień ograniczenia lub utraty wartości użytkowej gruntów, ustalony na podstawie opinii, o których mowa w art. 28 ust. 5;
  2)   osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów;
  3)   kierunek i termin wykonania rekultywacji gruntów;
  4)   uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną.
2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, decyzje wydaje starosta, po zasięgnięciu opinii:
  1)   dyrektora właściwego terenowo okręgowego urzędu górniczego - w odniesieniu do działalności górniczej;
  2)   dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych lub dyrektora parku narodowego - w odniesieniu do gruntów o projektowanym leśnym kierunku rekultywacji;
  3)   wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
3. Osoby obowiązane do rekultywacji gruntów zawiadamiają organ, o którym mowa w ust. 2, w terminie do dnia 28 lutego każdego roku o powstałych w ubiegłym roku zmianach w zakresie gruntów podlegających rekultywacji.

Rozdział 6

Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych

Art. 23. 1. Tworzy się Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, zwany dalej "Funduszem".
2. Regulamin funkcjonowania Funduszu ustala Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej(15) w porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa(16), po zasięgnięciu opinii właściwych komisji sejmowych.
3. Dochodami Funduszu są związane z wyłączaniem z produkcji gruntów rolnych:
  1)   należności;
  2)   opłaty roczne;
  3)   opłaty z tytułu niewykonania obowiązku zdjęcia i wykorzystania próchnicznej warstwy gleby;
  4)   opłaty oraz należności i opłaty roczne podwyższone, określone w art. 28 ust. 1-3.
4. Dochodami Funduszu mogą być także darowizny i inne dochody.

Art. 24. 1. Fundusz dzieli się na terenowy i centralny.
2. Fundusz centralny tworzy się z 20 % dochodów Funduszu, o których mowa w art. 23 ust. 3 i 4.
3. Środkami Funduszu centralnego dysponuje Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej(17).
4. Środkami Funduszu terenowego dysponuje samorząd województwa.
5. Fundusz terenowy przekazuje, w terminie 15 dni po zakończeniu każdego kwartału, 20 % zgromadzonych dochodów, wymienionych w art. 23 ust. 3, na rachunek Funduszu centralnego.

Art. 25. 1. Środki Funduszu przeznacza się na ochronę, rekultywację i poprawę jakości gruntów rolnych oraz na wypłatę odszkodowań przewidzianych ustawą, a w szczególności na:
  1)   rekultywację na cele rolnicze gruntów, które utraciły lub zmniejszyły wartość użytkową wskutek działalności nieustalonych osób;
  2)   rolnicze zagospodarowanie gruntów zrekultywowanych;
  3)   użyźnianie gleb o niskiej wartości produkcyjnej, ulepszanie rzeźby terenu i struktury przestrzennej gleb, usuwanie kamieni i odkrzaczanie;
  4)   (18) przeciwdziałanie erozji gleb na gruntach rolnych, w tym zwrot kosztów zakupu nasion i sadzonek, utrzymania w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych, oraz odszkodowania, o których mowa w art. 15 ust. 3;
  4)   (19) przeciwdziałanie erozji gleb i ruchom masowym ziemi na gruntach rolnych, w tym zwrot kosztów zakupu nasion i sadzonek, utrzymanie w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych oraz odszkodowania, o których mowa w art. 15 ust. 3;
  5)   budowę i renowację zbiorników wodnych służących małej retencji;
  6)   budowę i modernizację dróg dojazdowych do gruntów rolnych;
  7)   wdrażanie i upowszechnianie wyników prac naukowo-badawczych związanych z ochroną gruntów rolnych;
  8)   wykonywanie badań płodów rolnych uzyskiwanych na obszarach ograniczonego użytkowania, o których mowa w art. 16, oraz niezbędnych dokumentacji i ekspertyz z zakresu ochrony gruntów rolnych;
  9)   wykonywanie zastępcze obowiązków określonych w ustawie;
  10)  rekultywację nieużytków i użyźnianie gleb na potrzeby nowo zakładanych pracowniczych ogrodów działkowych;
  11)  zakup sprzętu pomiarowego i informatycznego oraz oprogramowania, niezbędnego do zakładania i aktualizowania operatów ewidencji gruntów oraz prowadzenia spraw ochrony gruntów rolnych, do wysokości 5 % rocznych dochodów Funduszu.
2. Środki Funduszu centralnego przeznacza się na zasilanie Funduszu terenowego oraz na zadania wymienione w ust. 1 pkt 7 i 11.
3. Środki Funduszu terenowego powinny być w pierwszej kolejności przeznaczane na wykonywanie prac wymienionych w ust. 1 na obszarze tych gmin, w których powstają dochody Funduszu oraz istnieją warunki uzyskania wzrostu produkcji rolniczej, rekompensującej straty poniesione w wyniku zmniejszenia obszaru gruntów rolnych.
4. Przy przydzielaniu środków Funduszu terenowego właścicielom gruntów, na ich wniosek, należy uwzględniać udział własny tych właścicieli w kosztach robót oraz efektywność projektowanych przedsięwzięć.
5. Skutki finansowe decyzji, o których mowa w art. 15 ust. 2 i 3 oraz art. 20 ust. 2, wymagają uzgodnienia z dysponentem Funduszu.




RODZAJE UŻYTKÓW GRUNTOWYCH


Użytki gruntowe - ciagłe czesci powierzchni ziemi, użytkowane w sposób jednolity.

W ewidencji gruntów wyróżnia sie (ze wzgledu na rodzaj pokrycia terenu i sposób jego wykorzystania) nastepujace grupy użytków gruntowych:
  •  użytki rolne:
    • grunty orne (R),
    • łaki (Ł),
    • pastwiska (Ps),
    • sady (S)
  •  użytki lesne:
    • lasy i grunty lesne (Ls),
    • grunty zadrzewione i zakrzewione (Lz)
  • grunty pod wodami:
    • pod wodami płynacymi (Wp),
    • stojacymi (Ws),
    • pod rowami (Wr)
  •  użytki kopalne: czynne odkrywkowe zakłady górnicze (K)
  •  tereny komunikacyjne:
    • drogi (dr),
    • tereny kolejowe (Tk),
    • inne komunikacyjne (Ti)
  •  grunty zabudowane i zurbanizowane:
    • zabudowa mieszkaniowa (B),
    • przemysłowa (Ba),
    • inne zabudowane (Bi),
    • zurbanizowane (Bp),
    • rekreacyjne (Bz);
  •  tereny różne (Tr) np. wały ochronne;
  • nieużytki (N): bagna, piaski, utwory skalne, tereny zdewastowane itp.
  • użytki ekologiczne (E).

W wycenie nieruchomosci rolnych najwieksze znaczenie maja użytki rolne, do których zalicza sie 4 w/w kategorie.
  • 1. grunty orne – R: 
    grunty w uprawie: grunt zasiane lub zasadzony roslinami rolniczymi lub ogrodniczymi, trawami koszonymi lub wypasanymi, ogrody działkowe niezależnie od rodzaju upraw, sady o powierzchni poniżej 0,10 ha, szklarnie, inspekty, szkółki i inne. 
    odłogi: grunty orne, które w ciagu ostatnich dwóch lub wiecej lat nie były uprawiane 
    ugory: obszar gruntu celowo wyłaczony z produkcji na okres od jednego roku do dwóch lat, aby ziemia „wypoczeła”; ugór może byc czarny (wykonywane sa specjalne zabiegi mechaniczne głównie orka, by nie dopuscic do rozwoju roslin) lub zielony ( obsiewany roslinami najczesciej motylkowymi na przyoranie)
  • 2. sady – S: 
    Grunty o powierzchni ponad 0,10 ha zasadzone drzewami lub krzewami owocowymi o zwartym nasadzeniu, szkółki drzew owocowych i winnice.
    Za zwarte nasadzenie drzewami lub krzewami owocowymi uważa sie nie mniej niż 600 drzew lub 2000 krzewów na powierzchni 1 ha. 
    Plantacje kultur wieloletnich - nie posiadaja cech użytki gruntowego i stanowia je uprawy roslin wieloletnich, których charakterystyczna cecha jest produkcja stopniowo narastajaca do osiagniecia poziomu maksimum, a potem stopniowo zmniejszajaca sie.
  • 3. łaki trwałe – Ł:  
    Grunty pokryte stale trawami, które z zasady są koszone, a w rejonach górskich również hale i połoniny koszone.
  • 4. pastwiska trwałe – Ps: 
    Grunty trwale pokryte trawami, w zasadzie nie koszonymi, lecz wypasanymi, a w rejonach górskich również hale i połoniny wypasane


KLASYFIKACJA UŻYTKÓW ROLNYCH


W wycenie nieruchomosci i gospodarstw rolnych wykorzystywane mogą byc nastepujace rodzaje klasyfikacji:
– klasyfikacja gleboznawcza,
– kompleksy rolniczej przydatnosci,
– klasyfikacja glebowo – uprawowa,
– waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej.

Rozporzadzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. ( Dz.U. Nr 38, poz. 454) w sprawie ewidencji gruntów i budynków

Klasyfikacja gleboznawcza ustalenie klas gruntów uprawnych wyróżnionych na podstawie określonych ilościowo zdolnosci produkcyjnych.

Miernikiem klasyfikacji gleboznawczej sa klasy bonitacyjne gruntu:

- dla gruntów ornych wg tabeli klas gruntów wyróżnia sie 8 klas: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI;

- dla użytków zielonych wyróżnia się:
  • łaki trwałe (6 klas) - I, II, III, IV, V, VI
  • pastwiska trwałe ( 6 klas ) : I, II, III, IV, V, VI

Kompleksy przydatnosci rolniczej gleb: typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, uwarunkowane przez klimat i rzezbe terenu, obejmujace gleby o zróżnicowanej genezie i
własciwosciach lecz o jednakowej lub zbliżonej przydatnosci rolniczej.

Miernikiem przydatnosci rolniczej sa nastepujace rodzaje kompleksów glebowych:

1 - pszenny bardzo dobry
2 - pszenny dobry
3 - pszenny wadliwy
4 - żytni (żytnio - ziemniaczany) bardzo dobry
5 - żytni (żytnio - ziemniaczany) dobry
6 - żytni (żytnio - ziemniaczany) słaby
7 - żytnio - łubinowy
8 - zbożowo - pastewny mocny
9 - zbożowo - pastewny słaby
10 - pszenny górski
11 - zbożowy górski
12 - owsiano - ziemniaczany górski
13 - owsiano - pastewny górski
14 - gleby orne przeznaczone pod użytki zielone
1 z - użytki zielone bardzo dobre i dobre
2 z - użytki zielone srednie
3 z - użytki zielone słabe i bardzo słabe
RN - gleby rolniczo nieprzydatne

Kompleksy glebowo – uprawowe: obszar gruntu zbliżonych klas bonitacyjnych i kompleksów glebowo-rolniczych, najlepszy do uprawy okreslonych roslin; kompleksem glebowo - uprawowym jest
grupa pól (łanów) położonych w sasiedztwie albo oddzielonych od siebie, na których stosujac podobna agrotechnike, można uzyskac podobne plony tych samych roslin; oznaczenie wyróżnionych
kategorii w skali 6 stopniowej (od A do G).

Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej - wskazniki wyrażone w skali punktowej od 0 do 100 okreslone oddzielnie dla każdej gminy (opracowane przez IUNG - Puławy)