GEODEZJA W GOSPODARCE NIERUCHOMOŚCIAMI

1.    Wprowadzenie do przedmiotu

Gospodarka nieruchomościami. Rola i zadania geodezji w godpodarce nieruchomościami
Podstawy rolnictwa   : Pojęcia: siedlisko, gleba, rola, pogoda, klimat, sprawność gleby, systematyka roslin uprawnych, użytki zielone, zmianowanie roślin  
Podstawy leśnictwa   : las, lesistość, drzewostan; orany administracji leśnej, powierzchniowe obiekty leśne; rodzaje map lesnych , inwentaryzacja lasów, działy gospodarki lesnej.
Użytki gruntowe : grupy -  grunty rolne, leśne, zabudowane, ekoloiczne, nieużytki, pod wodami, różne
Podstawy gleboznawstwa.   : gleba, czynniki glebotwórcze, podział gleb, morfologia gleb
Klasyfikacja gruntów :rodzaje  : rodzaje użytków gruntowych, zasady bonitacji gruntów
Ochrona gruntów rolnych i lesnych  
Organy administracji geodezyjnej i kartograficznej 

1)     Rola i zadania geodezji w gospodarce nieruchomościami, planowaniu przestrzennym oraz budownictwie.

 
LITERATURA:

 1.    Geodezja w gospodarce nieruchomościami Tom I - Andrzej Jagielski, Barbara Marczewska, Wydawnictwo GEODPIS /  ISBN:978-83-922884-5-9    /  Wydanie I (2009)

 
Gospodarowanie nieruchomościami jest działalnością realizowaną w konkretnym środowisku społecznym i przyrodniczym w celu zaspokajania potrzeb określonych jednostek lub grup ludności oraz usprawnienia relacji pomiędzy tymi jednostkami lub grupami.

 
Dla efektywnego funkcjonowania gospodarki konieczna jest znajomość struktury, organizacji i podziału administracyjnego przestrzeni, których dotyczą odrębne rozdziały podręcznika.

Podejmowanie wszelkich działań gospodarczych i społecznych regulują przepisy prawa, co uzasadnia zaprezentowanie podstaw problematyki postępowania administracyjnego i zagadnień prawnych.

W celu właściwej interpretacji i stosowania przepisów przytoczono i opisano obowiązujące definicje i pojęcia prawne. Osoba zajmująca się gospodarowaniem nieruchomościami powinna rozróżniać i prawidłowo identyfikować obiekty powierzchniowe, będące przedmiotem jej działalności. Stąd też znaczna część opracowania obejmuje problematykę z zakresu podstaw rolnictwa i leśnictwa. Przy określaniu walorów i cech fizycznych obiektów niezbędna jest znajomość gleboznawstwa oraz umiejętność rozróżniania sposobów zagospodarowania i rodzajów użytkowania ziemi, dlatego również te zagadnienia zostały szczegółowo przedstawione. Pełna i właściwa ocena wydzielonych obiektów wymaga umiejętności obliczania ich pól powierzchni, której dotyczy stosowny rozdział. W rozdziale 10 przedstawiono problematykę ewidencji gruntów i budynków, której baza danych i dokumentacja stanowią podstawę działań podejmowanych w gospodarowaniu nieruchomościami. Omówienie tej problematyki poprzedzono informacjami na temat dawnych, historycznych systemów katastralnych i sposobów dokumentowania danych o gruntach i ich posiadaczach.

Uzupełnieniem dla wiadomości z katastru jest kolejny rozdział, w którym przybliżono Czytelnikowi zagadnienia z zakresu ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów oraz rejestracji danych o stanie prawnym

 

Rozdział 1. Wiadomości wprowadzające.
Rozdział 2. Podstawowe wiadomości z rolnictwa.
Rozdział 3. Podstawowe wiadomości z leśnictwa.
Rozdział 4. Zarys wiadomości o glebach.
Rozdział 5. Postępowanie administracyjne.
Rozdział 6. Rodzaje obiektów powierzchniowych.
Rozdział 7. Obliczanie pól powierzchni obiektów ewidencji gruntów.
Rozdział 8. Zarys historii katastru w Polsce.
Rozdział 9. Prawa i zobowiązania.
Rozdział 10. Ewidencja gruntów i budynków.
Rozdział 11. Księgi wieczyste i zbiory dokumentów

 

2.    Gospodarka nieruchomościami z komentarzem do wybranych procedur. Sabina Źróbek, Ryszard Źróbek, Jan Kuryj. Wydawnictwo Gall.

3.    Vademecum Prawne Geodety. Adrianna Sikora. Wydawnictwo Gall. 2007.

4.    Instrukcja Techniczna G-5. Ewidencja gruntów i budynków. Główny Geodeta Kraju. Warszawa 2003.

5.    Ustawy: Ustawa o gospodarce nieruchomościami, Ustawa Prawo budowlane, Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym, Ustawa o własności lokali, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, Ustawa prawo geodezyjne i kartograficzne, Ustawa Prawo o notariacie, Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych

6.    Rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków

7.    Systemy informacji przestrzennej. Gaździcki J. , PPWK, W-wa 1995.

8.    Systemy katastralne, Gaździcki J. , PPWK, W-wa 1995.

 

 

Gospodarka nieruchomościami - proces obejmujący zasady i czynności o charakterze prawnym i geodezyjno prawnym, mających na celu właściwe zarządzenie nieruchomościami.

Ustawa z 21.08.1997 r. oo gopodarce nieruchomościami



Najważniejsze procesy gospodarki nieruchomościami:

Określenie gospodarka nieruchomościami składa się z dwóch odrębnych pojęć: gospodarka, nieruchomość.
 
GOSPODARKA –  ogólnie jest traktowana jako działalność mająca na celi zaspakajanie potrzeb materialno-bytowych ludności na pewnych terytoriach

NIERUCHOMOŚĆ
została zdefiniowana w Kodeksie cywilnym z 1964 r.

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny  (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.)

Art. 46. § 1. Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

Nieruchomość traktowana jest ona jako część powierzchni ziemskiej posiadająca konkretnego właściciela.
W objaśnieniu gospodarki nieruchomościami ma też znaczenie pojęcie „gospodarowanie” –
traktowane jako świadoma działalność ludzi o charakterze indywidualnym lub zbiorowym, polegająca na rozdziale ograniczonych zasobów między konkurencyjne zastosowania na podstawie racjonalnych przesłanek i użycia tych zasobów dla osiągnięcia możliwie najlepszego (optymalnego) pożytku.
Oznacza to w praktyce kalkulację nakładów i wyników w poszukiwaniu ich optymalnego zastosowania i wykorzystania w istniejących warunkach działania. Dotyczy to w szczególności warunków prawnych, politycznych, ekonomicznych, ekologicznych, technicznych itp.

GOSPODARKA NIERUCHOMOŚCIAMI polega natomiast na racjonalnym zarządzaniu nieruchomościami poprzez właściwy ich obrót, sposób zagospodarowania oraz użytkowania gwarantujący efektywność ekonomiczną i społeczną. 


Obejmuje ona:

Problematyka gospodarki nieruchomościami w Polsce znajduje się aktualnie (2009 r.) w kompetencjach 5 resortów:

 

Przepisy ustawowe dotyczące gospodarki nieruchomościami, pojmowanej jako ogół procesów wymiany dóbr i usług (Wierzbowski, 2007),

Zawarte są głównie w:

GEODEZJA KATASTRALNA to dział geodezji, a także nazwa przedmiotu nauczania, zajmującego się opisem czynności geodezyjno-administracyjnych związanych z obsługą podstawowych procedur z zakresu gospodarki nieruchomościami przy wykorzystaniu wiedzy z prawa rzeczonego i administracyjnego, planowania przestrzennego, ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości) i geodezji. Jest to ten segment nauki geodezyjnej, który pełni funkcję usługową w stosunku do planowania przestrzennego, a w szczególności do gospodarki nieruchomościami w jej prawnym i przestrzennym wymiarze. Efektem geodezyjnej obsługi wspomnianych procedur (procesów) są zmiany stanów ewidencyjnych i stanów prawnych nieruchomości, a także wzbogacenie informacji o terenie, umożliwiających efektywny obrót nieruchomościami

Podstawowe pojęcia funkcjonujące (dominujące) w przedmiocie GEODEZJA KATASTRALNA, a związane z gospodarką nieruchomościami, to: nieruchomość, stan prawny nieruchomości, działka ewidencyjna, stan ewidencyjny działki (nieruchomości), granice działki ewidencyjnej, przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, podział geodezyjny działki, podział prawny nieruchomości, scalenie i podział nieruchomości, opłata adiacencka z tytułu podziału nieruchomości, zasiedzenie, uwłaszczenie, wywłaszczenie.

EWIDENCJA GRUNTÓW I BUDYNKÓW (KATASTER NIERUCHOMOŚCI) to, według ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne [11], prowadzony w skali całego kraju w sposób jednolity, systematycznie aktualizowany i wiarygodny, rejestr publiczny będący zbiorem informacji o gruntach, budynkach, lokalach i ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami.

 


Rola i zadania geodezji w przygotowaniu i wykorzystaniu MPZP oraz decyzji o WZZT

*       Informacja o terenie, uzyskiwana metodami geodezyjnymi, odgrywa istotną rolę w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i w różnorodnych procesach z nim związanych.

*       Geodezja stanowi zarówno źródło jak też narzędzie do realizacji tych procesów, a następnie do fizycznej zmiany przestrzeni planowania.

*       Równie ważną rolę odgrywa geodezja w procesach przygotowania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

*       Geodezja odgrywa też ważną rolę podczas wykonywania studiów i różnorodnych analiz przydatnych do sporządzania MPZP.

*       Zmiana przestrzeni planowania polega na realizacji geodezyjnej i budowlanej prowadzącej do powstania nowych obiektów bądź zmiany zagospodarowania.

Źródła informacji o terenie dla potrzeb sporządzenia projektów MPZP oraz decyzji WZZT

*       Dla potrzeb procesów planowania przestrzennego i innych czynności związanych z planowaniem, wykorzystywane są dwa podstawowe źródła informacji o terenie:

v  ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości),

v  księgi wieczyste.

*       Kataster nieruchomości - rejestr stanu faktycznego (EGiB)

v  spis oraz opis nieruchomości gruntowych, budynkowych i lokalowych (są w nim rejestrowane także obiekty katastralne nie stanowiące nieruchomości),

v  prawa podmiotowe przypisane do obiektu,

v  wartość obiektu, uzyskiwaną w procesie powszechnej wyceny nieruchomości,

v  na podstawie danych katastru opracowywane są linie rozgraniczające na MPZP,

v  w Polsce nie ma jeszcze założonego katastru nieruchomości, a jego rolę wypełnia obecna EGiB;

*       Księgi wieczyste - rejestr stanu prawnego (Kw)

v  prawa rzeczowe i inne,

v  tytuł własności do N;

*       Powiązania pomiędzy EGiB a Kw

 

Powiązania pomiędzy planowaniem miejscowym, budownictwem, gospodarką   nieruchomościami  i geodezją (miernictwem)

       Powiązania pomiędzy geodezją a planowaniem przestrzennym wynikają z faktu, że zarówno geodezja, jak i planowanie przestrzenne (zwłaszcza miejscowe planowanie przestrzenne) dotyczy

            informacji o terenie.

*       Geodezja działa na informacji o terenie rzeczywistej.

*       Planowanie przestrzenne - określa przyszłe stany terenu i przedstawia informację o terenie planistyczną (abstrakcyjną).

*       Podstawowym zadaniem geodezji dostarczenie informacji o terenie dla celów:

  sporządzenia projektu SUiKZP,
  sporządzenia projektu MPZP,
  sporządzenie projektów decyzji o WZZT,
  wykonania analiz i studiów (zieleni, krajobrazu, historyczne, itp..) – z wykorzystaniem GIS,
  wykonania inwentaryzacji urbanistycznej i architektoniczno-budowlanej,
  wykonanie opracowań ekofizjograficznych,-
 realizacja inwestycji – na podstawie MPZP/WZZT:      wyznaczenie linii rozgraniczających,       wyznaczenia obszarów scaleń i podziałów. 

 

 

Nieruchomości

W prawie polskim wyróżnia się trzy rodzaje nieruchomości: gruntowe, budynkowe, części budynków (nazywane też lokalowymi) zdefiniowane w przepisach art. 46 §1   Kodeksu cywilnego.

Nieruchomości gruntowe
Podstawowym rodzajem nieruchomości są nieruchomości gruntowe, którymi są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty). Znajdujące się na nich i trwale z nimi związane budynki, inne urządzenia i rośliny, jak również prawa związane z własnością nieruchomości są częściami składowymi danej nieruchomości gruntowej. Wobec tego nie mogą być przedmiotem odrębnej własności (łac. superficies solo cedit).
Od zasady tej istnieją wyjątki. Jako osobne od gruntu nieruchomości mogą zostać wyodrębnione budynki (nieruchomość budynkowa) lub części takich budynków (lokale - nieruchomość lokalowa) - w przypadkach i na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Wtedy stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Z nieruchomościami budynkowymi i lokalowymi jest związana przymusowa współwłasność nieruchomości gruntowej, na której są posadowione właściwe budynki. W Polsce występują jedynie wyżej opisane nieruchomości.
Szczególnym rodzajem nieruchomości gruntowej jest nieruchomość rolna. Kodeks cywilny definiuje pojęcie "nieruchomości rolnej", ale w tym przypadku mamy do czynienia z sposobem użytkowania nieruchomości a nie jej rodzajem. Innymi słowy to nie rodzaj nieruchomości decyduje o zakwalifikowaniu jej do nieruchomości rolnej ale sposób jej użytkowania - "które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolnej...". W polskim prawie istnieje kilka definicji nieruchomości rolnych. Najszerzej wykorzystywana jest definicja zawarta w ustawie "O podatku rolnym". Również i pojęcie gospodarstwa rolnego jest definiowane w k.c i w ustawie po podatku rolnym w sposób różny.
Nieruchomość jako taka jest pojęciem szerokim i trudnym do zdefiniowania, stąd takie rozbieżności. Ponieważ w owych aktach definicję określają pewne kryteria, które muszą być spełnione, by mówić o takim lub innym rodzaju nieruchomości i owe kryteria nieco się zmieniają w zależności od tego do czego służy dana definicja.

Nieruchomości budynkowe
W polskim ustawodawstwie istnieje pojęcie nieruchomości budynkowej. Dotyczy ono pewnego stanu prawnego (a właściwie tytułu prawnego do gruntu), mianowicie prawa użytkowania wieczystego - prawo to jest prawem celowym, terminowym i odpłatnym i nie znajduję ono swego odpowiednika w ustawodawstwie krajów unii. Prawo użytkowania wieczystego dotyczy jedynie gruntu, który jest przedmiotem własności jednostek samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami nieruchomość zostaje oddana w użytkowanie wieczyste z jednoczesnym obowiązkiem wykupienia przez użytkownika wieczystego znajdujących się na tym gruncie budynków i urządzeń. Stąd owa nieruchomość budynkowa - ponieważ w przypadku nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczystej mamy do czynienia z następującym stanem prawnym - grunt jest w użytkowaniu wieczystym natomiast budynki i urządzenia, będące jego częścią składową, stanowią własność użytkownika wieczystego, ponieważ musi on je wykupić w związku z objęciem gruntu w użytkowanie wieczyste. Mimo odrębnej własności gruntu i budynku nieruchomość posiada jedną księgę wieczystą, a jedynie w dziale drugim tej księgi zamieszcza się informację, że wpisy dotyczą użytkowania wieczystego.
Prawo to zostało wprowadzone pod koniec lat 60. w celu zwiększenia dynamiki rozwoju rynku nieruchomości mieszkalnych (zwiększenia podaży lokali mieszkalnych) głównie wielorodzinnych - czyli mówiąc potocznie zwiększenia ilości budowanych bloków mieszkalnych.
Podstawowe kwestie prawne użytkowania wieczystego reguluje kodeks cywilny oraz ustawa o gospodarce nieruchomościami. Odrębna własność budynków jest prawem związanym z prawem użytkowania wieczystego i nie może trwać po wygaśnięciu tego prawa.

Nieruchomości lokalowe
Następnym rodzajem nieruchomości są tzw nieruchomości lokalowe - powstają one na podstawie ustawy o własności lokali i tam należy szukać szczegółowych rozwiązań kwestii prawnych w przypadku tych nieruchomości. Nieruchomość lokalowa jest niczym innym jak lokalem mieszkalnym (lub lokalem o innym przeznaczeniu), który w wyniku wyodrębnienia na zasadach określonych w ww. ustawie przekształca się w tzw. nieruchomość lokalową. By powstała własność nieruchomości lokalowej niezbędny jest wpis tej własności w księdze wieczystej, czyli wyodrębnienie wiąże się z koniecznością założenia księgi wieczystej i dokonanie w niej wpisu własności. Z własnością nieruchomości lokalowej wiążę się tzw. udział w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt i części budynku służące wszystkim właścicielom lokali. Współwłasność ta jest współwłasnością w częściach ułamkowych i jednocześnie przymusową, nie można żądać jej zniesienia póki trwa odrębna własność lokali. Do lokali mogą przynależeć pomieszczenia przynależne (komórki, strychy, garaże) choćby nie przylegały do budynku, ale muszą być umiejscowione na nieruchomości, której część składową stanowi budynek, z którego wyodrębniono ów lokal. Nieruchomościami rolnymi są natomiast nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.
W praktyce rynkowej wyróżnia się nieruchomości mieszkaniowe (służące gospodarstwom domowym) oraz nieruchomości komercyjne (służące podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą).

Kodeks Napoleona poza nieruchomościami gruntowymi znał również odrębną własność pięter budynku. Na mocy przepisów intertemporalnych własność takich nieruchomości pozostała zachowana. Mogą więc na jego podstawie istnieć do dziś niepodzielone nieruchomości piętra.

 

 


 

2)    Podstawy rolnictwa

 Kodeks cywilny 

Ustawa z 28.09.1991 o lasach tekst jednolity 2005 dz ust 45 poz.435

Ustawa z 03.02.1995 o ochronie gruntów rolnych i leśnych tekst 2004 dz ust 121 poz 1266

Ustawa z 26.03.1982 o scalaniu i wymianie gruntów tekst jednolity 2003 dz ust 178 poz 1749

Ustawa z 19.10.1991 o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu państwa tekst jednolity 2007 dz ust 231 poz 1700

               11.04.2003 0 kształtowaniu ustroju rolnego nr dz 64 poz 592

Ustawa z 18.07.2001 o prawo wodne tekst 2005 dz ustaw 239 poz.2019

Rozporz. Rady ministrów z dn. 04.06.1956r. w sprawie klasyfikacji gruntów dz. Ust 1956r nr 19 poz 97

Rozporz. Z dn 11.02.2003r w sprawie warunków i trybu ustalania wysokości oraz poboru opłaty melioracyjnej dz ust 2003 nr 41 poz 345

Tradycyjnie za rolnictwo uważano dział gospodarki narodowej opierający produkcje na czynniku ziemia jako czynniku aktywnym na którym oparte są procesy biologiczne 

Prawo rolne:  Całokształt norm prawnych regulujących stosunki społeczne związane z kształtowaniem ustroju rolnego, w tym także produkcji rolnej i rynku rolnego.



Art. 461. (21) Nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

Grunty rolne - pojęcie występujące w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 3 lutego 1995 roku.

·          Użytki (grunty)  rolne oraz grunty:

·         pod stawami rybnymi i innymi zbiornikami wodnymi, służącymi wyłącznie dla potrzeb rolnictwa,

·         pod wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu,

·         pod budynkami i urządzeniami służącymi bezpośrednio do produkcji rolniczej uznanej za dział specjalny, stosownie do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku dochodowym od osób prawnych,

·         parków wiejskich oraz pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi, w tym również pod pasami przeciwwietrznymi i urządzeniami przeciwerozyjnymi,

·         pracowniczych ogrodów działkowych i ogrodów botanicznych,

·         pod urządzeniami: melioracji wodnych, przeciwpowodziowych i przeciwpożarowych, zaopatrzenia rolnictwa w wodę, kanalizacji oraz utylizacji ścieków i odpadów dla potrzeb rolnictwa,

·         zrekultywowane dla potrzeb rolnictwa,

·         torfowisk i oczek wodnych,

·         pod drogami dojazdowymi do gruntów rolnych.

Ochrona gruntów rolnych polega na:
ograniczaniu przeznaczenia ich na cele nierolnicze lub nieleśne,
zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom w produkcji rolniczej, powstającym wskutek działalności nierolniczej,
rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze,
zachowaniu torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych.

Dzierżawę gruntów rolnych regulują artykuły 693-709 k.c., ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z 19 października 1991 roku i ustawa o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 roku.

Definicje według  aktu normatywnego:
„ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROZWOJU REGIONALNEGO I BUDOWNICTWA  z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.”
(Dz. U. Nr 38, poz. 454)

Użytki gruntowe wykazywane w ewidencji dzielą się na następujące grupy:
1) użytki rolne,
2) grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione,
3) grunty zabudowane i zurbanizowane,
4) użytki ekologiczne, oznaczone symbolem złożonym z litery "E" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego określającego sposób zagospodarowania lub użytkowania terenu, np. E-Ws, E-Wp, E-Ls, E-Lz, E-N, E-Ps, E-R,
5) nieużytki, oznaczone symbolem - N,
6) grunty pod wodami,
7) tereny różne oznaczone symbolem -Tr.

§ 68. 1. Użytki rolne dzielą się na:
1) grunty orne, oznaczone symbolem - R,
2) sady, oznaczone symbolem złożonym z litery "S" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na którym założony został sad, np. S-R, S-Ł, S-Ps,
3) łąki trwałe, oznaczone symbolem - Ł,
4) pastwiska trwałe, oznaczone symbolem - Ps,
5) grunty rolne zabudowane, oznaczone symbolem złożonym z litery "B" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na którym wzniesione zostały budynki, np. B-R, B-Ł, B-Ps,
6) grunty pod stawami, oznaczone symbolem - Wsr,
7) rowy, oznaczone symbolem - W.


2. Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione dzielą się na:
1) lasy, oznaczone symbolem - Ls,
2) grunty zadrzewione i zakrzewione, oznaczone symbolem - Lz, lub, w przypadku zadrzewień śródpolnych, zaistniałych na gruntach objętych klasyfikacją gleboznawczą - symbolem złożonym z liter "Lz" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, np. Lz-R, Lz-Ł, Lz-Ps.

3. Grunty zabudowane i zurbanizowane dzielą się na:
1) tereny mieszkaniowe, oznaczone symbolem - B,
2) tereny przemysłowe, oznaczone symbolem - Ba,
3) inne tereny zabudowane, oznaczone symbolem - Bi,
4) zurbanizowane tereny niezabudowane, oznaczone symbolem - Bp,
5) tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, oznaczone symbolem - Bz,
6) użytki kopalne, oznaczone symbolem - K,
7) tereny komunikacyjne, w tym: a) drogi, oznaczone symbolem - dr, b) tereny kolejowe, oznaczone symbolem - Tk, c) inne tereny komunikacyjne, oznaczone symbolem - Ti.

4. Grunty pod wodami dzielą się na:
1) grunty pod morskimi wodami wewnętrznymi, oznaczone symbolem - Wm,
2) grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, oznaczone symbolem - Wp,
3) grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi, oznaczone symbolem - Ws.

5. Sadów o powierzchni mniejszej od 0,1000 ha oraz innych użytków gruntowych o powierzchni mniejszej od 0,0100 ha nie wykazuje się w ewidencji.

Reasumując - podział ogólny użytków rolnych:

Grunty orne
Do gruntów ornych zalicza się grunty:
a) poddane stałej uprawie mechanicznej mającej na celu produkcję ziemiopłodów rolniczych lub ogrodniczych, w tym grunty, na których urządzone zostały ogrody działkowe oraz szklarnie i inspekty,
b) nadające się do uprawy, o której mowa pod lit. a), ale zajęte pod plantacje chmielu, wikliny, drzew (np. choinek) oraz szkółki drzew ozdobnych i krzewów,
c) ugory, odłogi.

Sady oznaczone symbolem złożonym z litery "S" oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na którym założony został sad, np. S-R, S-Ł, S-Ps,
Do sadów zalicza się grunty o powierzchni co najmniej 0,1000 ha zasadzone drzewami i krzewami owocowymi o zwartym nasadzeniu (minimum 600 drzew lub 2.000 krzewów na 1 ha), szkółki drzew i krzewów owocowych oraz winnice.

Łąki – do łąk trwałych Ł zalicza się grunty pokryte zwartą wieloletnią roślinnością złóż, z licznych gatunków traw, roślin motylkowych i ziół tworzących ruń łąkową, systematycznie koszoną, a w rejonach górskich, hale i połoniny z zasady wypasane.

 Pastwiska Ps – pokryte podobna roślinnością jak na łąkach, z reguły wypasane, a w rejonach górskich hale i połoniny, które z zasady są wypasane.


 Grunty rolne zabudowane – symbol B i symbol użytku gruntowego, na którym wzniesione zostały budynki np. BR.
Zaliczamy: grunty zajęte pod budynki mieszkalne oraz inne budynki i urządzenia budowlane służące do produkcji rolniczej nie wyłączając produkcji rybnej oraz przetwórstwa rolno spożywczego, (kotłownie , stodoły) Place składowe i manewrowe w okręgu zabudowy, a także zajęte pod ogródki przydomowe w gospodarstwach rolnych.

Stawy  - St – zalicza się:
Grunty pod zbiornikami wody z wyjątkiem jezior i zbiorników zaporowych z urządzeniami do regulacji poziomu wód wyposażonymi w urządzenia hydrotechniczne nadającymi się do hodowli, chowu i przetrzymywania ryb , obejmujące powierzchnię    wraz z systemem rowów oraz tereny przyległe do do stawów i związane z nimi a należące do obiektu stawowego.
Rowy
Zaliczamy:
Grunty zajęte pod otwarte  rowy pełniące funkcję urządzeń melioracji wodnych dla gruntów wykorzystywanych do produkcji rolniczej.

Nieużytki
Do gruntów rolnych nie zalicza się nieużytków N do których zalicza się:
Niezakwalifikowane do użytków ekologicznych,
Bagna (błota, moczary, topieliska),
Piaski(ruchome, plaże  nieurządzone, wydmy)
Naturalne utwory fizjograficzne
Urwiska
Strome stoki
Skały
Uskoki
Nieprzeznaczone do rekultywacji wyrobiska o wydobywaniu kopalni



Siedlisko, gleba, rola, pogoda, klimat, sprawność gleby, kultura roli, systematyka roslin uprawnych, użytki zielone, zmianowanie roslin.

Siedlisko przyrodnicze - pojęcie używane w terminologii prawnej Unii Europejskiej w związku z programem Natura 2000.
Wprowadzone zostało w celu identyfikacji obszarów lądowych lub wodnych o określonych cechach środowiska przyrodniczego, wyodrębnianych w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne.
Termin ten nawiązuje do biogeocenozy albo ekosystemu obejmując postaci lub fragmenty tych układów identyfikowane zwykle przez określone zbiorowiska roślinne lub warunki geograficzno-ekologiczne.
Nie należy mylić tego terminu z definicją siedliska stosowaną w biologii i ekologii oraz z typologią siedlisk leśnych stosowaną w leśnictwie.

Dyrektywa Siedliskowa wymienia typy europejskich siedlisk przyrodniczych, które są zagrożone wyginięciem w Europie i zobowiązuje państwa Unii Europejskiej do ich ochrony w obszarach Natura 2000. W Polsce zakaz "podejmowania działań mogących w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych" w obszarach Natura 2000 zapisany został w art. 33 ustawy o ochronie przyrody. Zakaz nie obowiązuje tylko w określonych sytuacjach i pod określonymi w ustawie wyjątkami. Zakres koniecznych działań ochronnych określa plan ochrony obszaru Natura 2000. Przepisy dają możliwość wsparcia finansowego lub wypłaty odszkodowań użytkownikom gruntów w przypadku strat związanych z ochroną siedlisk (m.in. w ramach programu rolnośrodowiskowego).

Gleba - biologicznie czynna powierzchniowa warstwa litosfery, powstała ze skały macierzystej pod wpływem czynników glebotwórczych (głównie organizmów żywych, klimatu i wody) i podlegająca stałym przemianom.

Rola - wierzchnia warstwa gleby (około 0-30 cm), na którą działają narzędzia i maszyny uprawowe. Stąd określenie uprawa roli jest właściwsze niż uprawa gleby. Warstwa roli jest zazwyczaj znacznie płytsza od warstwy gleby i często obejmuje tylko wierzchni poziom próchniczny, lub nawet tylko jego część. Właściwości roli są kształtowane przez czynniki antropogeniczne, narzędzia uprawowe, nawozy, środki chemiczne, rośliny uprawne itp. Ponadto wpływ na rolę mają także warunki pogodowe.

Pogoda to krótkookresowa zmienna środowiskowa charakteryzująca - poprzez swe składowe - stan w danej chwili i miejscu dolnych warstw atmosfery (głównie troposfery). Ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim (przynajmniej 30 lat) określany jest jako klimat.

Jej stan określają składniki pogody (czyli fizyczne właściwości troposfery):

Badaniem zjawisk pogodowych zajmuje się meteorologia, ich przewidywaniem dział meteorologii - synoptyka. Dane meteorologiczne zbierane są przez stacje meteorologiczne. W Polsce sieć tych stacji obsługiwana jest przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

Klimat (z gr. klíma - strefa) – ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim. Ustalany jest na podstawie wieloletnich obserwacji róźnorodnych składników, najczęściej pomiarów temperatury, opadów atmosferycznych i wiatru[1]. Standardowy okres to około trzydzieści lat.

Klimat na Ziemi kształtują trzy podstawowe procesy klimatotwórcze: obieg ciepła, obieg wody i krążenie powietrza, oraz czynniki geograficzne: układ lądów i oceanów, wysokość n.p.m. Klimat jest jednym z czynników ekologicznych wpływających na występowanie i życie organizmów.
Klimat może podlegać zmianom. Jednym z przykładów zmiany klimatu jest globalne ocieplenie.
Badaniem klimatu zajmuje się klimatologia.

Sprawność gleby — stan, w którym gleba osiąga naj­lep­sze dla rozwoju roślin właściwości fizyczne, che­micz­ne i biologiczne

 


Klasy gruntów.

Użytki zielone - poziom wody gruntowej na głębokości 30-80cm: naturalne łąki, sztuczne użytki zielone, wały przeciwpowodziowe.
Łąka - użytek kośny, który może być spasany wiosną, jesienią lub po I pokosie.

Pastwiska - poziom wody gruntowej 60-80cm.

Typy siedliskowe łąki: łąki łęgowe (zalewowe), grądowe (niski poziom wody, na powierzchni sporadycznie), bagienne (b. wysoki poziom wody grunt.), górskie (hale, połoniny).

Użytki leśne:
- siedliska niżowe: lasowe, olsowe, borowe.
- siedliska górskie: las górski (mieszany), bór wysokogórski (kosodrzewina) , górski (świerk),  mieszany górski


Rola - wierzchnia warstwa gleby (około 0-30 cm), na którą działają narzędzia i maszyny uprawowe. Stąd określenie uprawa roli jest właściwsze niż uprawa gleby. Warstwa roli jest zazwyczaj znacznie płytsza od warstwy gleby i często obejmuje tylko wierzchni poziom próchniczny, lub nawet tylko jego część. Właściwości roli są kształtowane przez czynniki antropogeniczne, narzędzia uprawowe, nawozy, środki chemiczne, rośliny uprawne itp. Ponadto wpływ na rolę mają także warunki pogodowe.

Grunty rolne - pojęcie występujące w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 3 lutego 1995 roku.
Obejmuje:

Ochrona gruntów rolnych polega na:
ograniczaniu przeznaczenia ich na cele nierolnicze lub nieleśne,
zapobieganiu procesom degradacji i dewastacji gruntów rolnych oraz szkodom w produkcji rolniczej, powstającym wskutek działalności nierolniczej,
rekultywacji i zagospodarowaniu gruntów na cele rolnicze,
zachowaniu torfowisk i oczek wodnych jako naturalnych zbiorników wodnych.


Rośliny uprawne – rośliny, które nie są eksploatowane ze stanowisk dzikich, ale z upraw stworzonych i pielęgnowanych przez człowieka. Pierwsze ślady uprawy roślin pochodzą od ludów pierwotnych, początek kultury rolniczej nastąpił po wcześniejszym okresie zbieractwa. Rośliny uprawne były pierwotnie pozyskiwane ze stanowisk naturalnych i udomowiane. W wyniku trwającej od setek i tysięcy lat uprawy i selekcji powstało wiele odmian i gatunków roślin uprawnych odbiegających w różnym stopniu od form wyjściowych.

Rejestr roślin uprawnych (roślin rolniczych) Unii Europejskiej – urzędowy wykaz gatunków roślin uprawnych w Europie, wpisanych do krajowego rejestru (2006 rok)[1].
Burak:
burak cukrowy (Beta vulgaris L.)
burak pastewny (Beta vulgaris L.)
Rośliny pastewne:
trawy gazonowe i pastewne:
kostrzyca (×Festulolium spp., syn. Festuca × Lolium)
kostrzewa czerwona (Festuca rubra L.)
kostrzewa łąkowa (Festuca pratensis Hudson)
kostrzewa owcza (Festuca ovina L.)
kostrzewa trzcinowa (Festuca arundinacea Schreber)
kupkówka pospolita (Dactylis glomerata L.)
mietlica pospolita (Agrostis capillaris L.)
mietlica psia (Agrostis canina L.)
mietlica rozłogowa (Agrostis stolonifera L.)
rajgras wyniosły (Arrhenatherum elatius L.)
stokłosa uniolowata (Bromus catharticus Vah)
tymotka kolankowata (Phleum bertolonii' DC.)
tymotka łąkowa (Phleum pratense L.)
wiechlina błotna (Poa palustris L.)
wiechlina gajowa (Poa nemoralis L.)
wiechlina łąkowa (Poa pratensis L.)
wiechlina zwyczajna (Poa trivialis L.)
wyczyniec łąkowy (Alopecurus pratensis L.)
życica mieszańcowa, rajgras oldenburski (Lolium ×boucheanum Kunth)
życica trwała, rajgras angielski (Lolium perenne L.)
życica wielokwiatowa, rajgras włoski i holenderski (Lolium multiflorum Lam.)
strączkowe:
bobik (Vicia faba L. (partim))
groch siewny (Pisum sativum L. (partim))
łubin biały (Lupinus albus L.)
łubin pastewny, ł. wąskolistny (Lupinus angustifolius L.)
łubin żółty (Lupinus luteus L.)
seradela pastewna (Ornithopus sativus L.)
wyka kosmata (Vicia villosa Roth)
wyka siewna (Vicia sativa L.)
motylkowate drobnonasienne:
esparceta siewna (Onobrychis viciifolia Scop.)
komonica zwyczajna (Lotus corniculatus L.)
koniczyna biała (Trifolium repens L.)
koniczyna krwistoczerwona, inkarnatka (Trifolium incarnatum L.)
koniczyna łąkowa (Trifolium pratense L.)
koniczyna perska (Trifolium resupinatum L.)
koniczyna białoróżowa, k. szwedzka (Trifolium hybridum L.)
lucerna nerkowata, l. chmielowa (Medicago lupulina L.)
lucerna mieszańcowa (Medicago ×varia T. Martyn)
lucerna siewna (Medicago sativa L.)
inne
brukiew pastewna (Brassica napus L. var. napobrassica (L.) Rchb.)
kapusta pastewna (Brassica oleracea L. convar. acephala (DC.) Alef. var. medullosa Thell.
+ var. viridis L.)
rzodkiew oleista (Raphanus sativus L. var. oleiformis Pers.)
Rośliny oleiste:
gorczyca biała (Sinapis alba L.)
gorczyca sarepska (Brassica juncea (L.) Czernj et Cosson)
kminek zwyczajny (Carum carvi L.)
konopie siewne (Cannabis sativa L.)
len zwyczajny (Linum usitatissimum L.)
mak (Papaver somniferum L.)
rzepak (Brassica napus L. (partim))
rzepak (Brassica rapa L. var. silvestris (Lam.) Briggs)
rzepik (Helianthus annuus L.)
soja (Glycine max (L.) Merrill)
Rośliny zbożowe, zboża:
jęczmień (Hordeum vulgare L.)
kukurydza (Zea mays L.)
mozga kanaryjska, kanar (Phalaris canariensis L.)
owies (Avena sativa L.)
pszenica orkisz (Triticum spelta L.)
pszenica twarda (Triticum durum Desf.)
pszenica zwyczajna (Triticum aestivum L. emend. Fiori et Paol.)
pszenżyto (×Triticosecale Wittm.)
żyto (Secale cereale L.)
Ziemniak (Solanum tuberosum L.)
Warzywa:
cebulowe:
cebula zwyczajna (Allium cepa L.)
czosnek dęty, cebula siedmiolatka (Allium fistulosum L.)
czosnek pospolity (Allium sativum L.)
por (Allium porrum L.)
czosnek askaloński, cebula szalotka, szalotka (Allium ascalonicum L.)
dyniowate:
dynia olbrzymia (Cucurbita maxima Duch)
dynia zwyczajna (Cucurbita pepo L.)
kawon, arbuz (Citrullus lanatus, Citrullus vulgaris)
melon (Cucumis melo L.)
ogórek siewny (Cucumis sativus L.)
kapustne:
brokuł (Brassica oleracea L. convar. botrytis (L.) Alef. var. cymosa Duch.)
jarmuż, kapusta liściasta (Brassica oleracea L. convar. acephala (DC.)
Alef. var. sabellica L.)
kalafior (Brassica oleracea L. convar. botrytis (L.) Alef. var. botrytis L.)
kalarepa (Brassica oleracea L. convar. acephala (DC.) Alef. var. gongylodes L.)
kapusta brukselska, brukselka (Brassica oleracea L. convar. oleracea var. gemmifera DC.)
kapusta głowiasta biała (Brassica oleracea L. convar. capitata (L.)
Alef. var. alba DC.)
kapusta głowiasta czerwona (Brassica oleracea L. convar. capitata (L.) Alef. var. rubra DC.)
kapusta pekińska (Brassica pekinensis (Lour.) Rupr.)
kapusta włoska (Brassica oleracea L. convar. capitata (L.) Alef. var. sabauda L.)
korzeniowe i liściowe
burak ćwikłowy (Beta vulgaris L. var. conditiva Alef.)
burak liściowy (Beta vulgaris L. var. vulgaris)
cykoria (Cichorium intybus L. (partim))
cykoria endywia (Cichorium endivia L.)
marchew zwyczajna (Daucus carota L.)
rabarbar ogrodowy (Rheum rhaponticum L.)
roszponka warzywna (Valerianella locusta (L.) Laterrade)
sałata siewna (Lactuca sativa L.)
selery zwyczajne (Apium graveolens L.)
wężymord czarny korzeń, skorzonera (Scorzonera hispanica L.)
szpinak (Spinacia oleracea L.)
trybula ogrodowa (Anthriscus cerefolium (L.) Hoffm.)
psiankowe
oberżyna, bakłażan, psianka podłużna (Solanum melongena L.)
papryka roczna (Capsicum annuum L.)
pomidor (Lycopersicon lycopersicum (L.) Karsten ex Farw)
strączkowe:
bób (Vicia faba L. (partim))
fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus L.)
groch siewny cukrowy (Pisum sativum L. (partim))
groch siewny łuskowy (Pisum sativum L. (partim))
inne:
karczoch hiszpański, kard (Cynara cardunculus L.)
karczoch zwyczajny (Cynara scolymus L.)
koper włoski (Foeniculum vulgare Miller)
szparag lekarski (Asparagus officinalis)
Rośliny sadownicze
drzewa owocowe
brzoskwinia zwyczajna (Prunus persica (L.) Batsch)
cytryna zwyczajna (Citrus limon (L.) Burm. f.)
czereśnia (Prunus avium (L.) L.)
grejpfrut (Citrus ×paradisi Macfad.)
grusza pospolita (Pyrrus communis L.)
jabłoń (Malus Mill.)
leszczyna pospolita (Corylus avellana L.)
limeta kwaśna, limeta (Citrus aurantiifolia (Christm. et Panz.))
mandarynka (Citrus reticulata Blanco)
migdałowiec zwyczajny (Prunus amygdalus Batsch)
morela zwyczajna (Prunus armeniaca L.)
oliwka europejska (Olea europaea L.)
orzech włoski (Juglans regia L.)
pigwa (Cydonia Mill.)
pomarańcza słodka, p. chińska (Citrus sinensis (L.) Osbeck)
śliwa japońska (Prunus salicina Lindl.)
wiśnia pospolita (Prunus cerasus L.)
rośliny jagodowe
agrest (Ribes grossularia L.)
malina (Rubus ssp.)
porzeczka (Ribes spp.)
truskawka (Fragaria ×ananassa Duch.)

 

Użytki zielone
są to grunty (łąki i pastwiska) zajęte pod uprawę traw lub innych upraw zielnych, zarówno naturalnych jak i powstałych w wyniku działalności rolniczej (zasianych). Ze względu na czas trwania użytkowania wyróżnia się użytki:
trwałe — użytkowane trwale lub w okresach wieloletnich, nie włączone do płodozmianu przez okres co najmniej 5 lat lub dłużej,
przemienne — użytkowane krótko i ujmowane w płodozmiany polowe, dostarczające paszy zielonej, siana, kiszonki.
Użytki zielone (łąki i pastwiska) wraz z gruntami ornymi, sadami oraz odłogami i ugorami tworzą użytki rolne.

Zmianowanie roślin - następstwo uprawianych roślin na danym polu uwarunkowane czynnikami przyrodniczymi (wymagania glebowe i pokarmowe, długość okresu wegetacyjnego) i agrotechnicznymi (nawożenie organiczne i mineralne, wapnowanie, uprawa roli).

Zmianowanie jako podstawa płodozmianu ma na celu stworzenie jak najlepszych warunków do plonowania roślin.

 

1)    Podstawy leśnictwa

Las

Las (biocenoza leśna) - kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują.
Las lub biocenoza leśna według definicji prof. J. J. Karpińskiego to dynamiczny twór przyrody, w którym są zespolone w niepodzielną całość układem zależności, powiązań i wzajemnych wpływów: określona roślinność z przeważającym udziałem form drzewiastych, związanych z nim zwierzętami oraz wykorzystywane przez rośliny i zwierzęta podłoże geologiczne, gleba, woda i klimat.
W sensie prawnym (zgodnie z ustawą o lasach z 1991 roku) lasem jest grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) - drzewami i krzewami oraz runem leśnym - lub przejściowo jej pozbawiony. W sensie prawnym do lasu należą także grunty związane z gospodarką leśną, zajęte pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej: budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania drewna, a także wykorzystywane na parkingi leśne i urządzenia turystyczne.
Naturalny las jest najbardziej złożonym i najtrwalszym ekosystemem lądowym. Charakteryzuje się uwarstwieniem pionowym, w lesie szpilkowym dość prostym (warstwa koron, warstwa krzewów, warstwa runa). Las spełnia ważną rolę w regulacji stosunków wodnych na danym terenie. Na obszarach wylesionych często zdarzają się powodzie, a w górach lawiny śnieżne i błotne. Większość lasów w Polsce to lasy sztuczne, wyhodowane przez człowieka.

W zależności od przyjętych kryteriów lasy można dzielić na różne sposoby, np. biorąc pod uwagę klimat i strefowy układ roślinności, w bardzo skrótowy sposób lasy można podzielić na:
lasy strefy równikowej,
lasy strefy podrównikowej,
lasy suchej strefy zwrotnikowej,
lasy strefy podzwrotnikowej,
lasy strefy umiarkowanej.

Ze względu na ich skład i przynależność geograficzną można wyróżnić:
lasy iglaste,
lasy liściaste,
lasy mieszane.

Z uwagi na zagospodarowanie lasów można zróżnicować je na:
lasy ochronne,
lasy gospodarcze,
lasy odroślowe.


Lesistość - wskaźnik dotyczący stopnia pokrycia lasem określonej powierzchni; jest to stosunek procentowy powierzchni porośniętej lasami do całkowitej powierzchni danego obszaru.
Obecnie powierzchnia lasów w Polsce wynosi 9048 tys. ha co odpowiada lesistości 28,9%.

Dużą rolę od XVII do XIX wieku dotyczącą zmian lesistości odegrał rozwój górnictwa i kolejnictwa. W okresie tym nastąpił rozwój nieznanych dotychczas gałęzi przemysłu zużywających ogromne ilości surowca drzewnego, odkryto również technologię produkcji papieru opartą na surowcu drzewnym a także technologię chemicznego przerobu drewna dla potrzeb przemysłu włókienniczego. Lesistość Polski, wynosząca jeszcze w 1920 r. około 38 %, zmalała do 20,8 % w 1945 r. Odwrócenie tego procesu nastąpiło w latach 1946 - 70, kiedy w wyniku zalesienia ponad 1,2 mln ha lesistość wzrosła do 27,0 %. Średni roczny rozmiar zalesień wynosił wówczas około 30 tys. ha, a w szczytowym okresie 1961 - 65 - ponad 55 tys. ha. W wielu wypadkach powstawały lite, negatywne przyrodniczo uprawy szybko rosnącej sosny zwyczajnej.

Formalną podstawą prac zalesieniowych w Polsce jest "Krajowy program zwiększania lesistości" (KPZL), przyjęty przez Radę Ministrów 23 czerwca 1995 roku, przewidujący wzrost lesistości do 30% w 2020 r. i 33% w roku 2050. Podstawą do wykonywania odnowień jest Ustawa o Lasach.

Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.
Drzewostan składający się tylko z jednego gatunku drzew to drzewostan jednogatunkowy (lity) np. sosnowy, świerkowy lub dębowy. Gdy w skład drzewostanu wchodzą dwa lub więcej gatunków drzew, mówi się, że jest to drzewostan mieszany (wielogatunkowy) np. sosnowo-dębowy, sosnowo-brzozowo-dębowy. Przy takim określaniu drzewostanu mieszanego ostatni wyraz wskazuje, jakiego gatunku drzew jest w drzewostanie najwięcej i tak np. w drzewostanie sosnowo-brzozowo-dębowym największy będzie udział dębu, następnie brzozy, a najmniejszy sosny.

Administracja leśna

Zakres działania administracji leśnej

Administrowanie i nadzór nad lasami w Polsce jest dwutorowe, w zależności od formy własności lasu:

Minister Skarbu
Ministrowi Skarbu podporządkowane jest Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, które poprzez swoje oddziały prowadzi okresowe inwentaryzacje zasobów leśnych i określa ramowe plany działania nadleśnictw z zachowaniem społecznych, ochronnych i gospodarczych funkcji lasów państwowych


Minister Środowiska
Nadzór nad wszystkimi lasami (bez względu na własność) sprawuje Minister Środowiska, poprzez Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu, który opiniuje ustawy i przygotowuje i wydaje rozporządzenia (akty wykonawcze), prowadzi monitoring zmian struktury i powierzchni lasów.

Komisja Sejmowa Środowiska i Leśnictwa
Grupa posłów zajmująca się opracowaniem (inicjatywą ustawodawczą) lub kontrolą zgodności projektowanych aktów prawnych z istniejącym porządkiem prawnym.


Struktura Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe” (PGL LP)
Struktura administracji wykonawczej Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe jest trzystopniowa:


Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe”
Minister Środowiska powołuje i odwołuje Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, który nadzór i zarządzanie nad PGL „LP” sprawuje poprzez organ Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych z siedzibą w Warszawie i działa w oparciu o ustawę o lasach i Statutu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe

Wsparciem dla Dyrektora Generalnego LP jest „Kolegium Lasów Państwowych”.

Kolegium Lasów Państwowych
Przy Dyrektorze Generalnym działa Kolegium Lasów Państwowych, będące organem opiniodawczo-doradczym Dyrektora Generalnego.


Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych

Szczeblem pośrednim pomiędzy Dyrektorem Generalnym a nadleśniczym i dyrektorem zakładu jest Regionalny Dyrektor i jego organ -  Regionalna Dyrekcja LP. Polska została podzielona na 17 regionalnych dyrekcji LP, a jedną z nich jest Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych z siedzibą we Wrocławiu, której podlegają 33 nadleśnictwa z 443 leśnictwami rewirowymi, 31 gospodarstw szkółkarskich oraz dwa zakłady usług leśnych.
Nadleśnictwa zarządzają lasami państwowymi na określonym terenie. Ponadto prowadzą nadzór nad lasami innych właścicieli z wyłączeniem lasów gminnych.

Zakłady usług leśnych są to wyspecjalizowane jednostki techniczne do prowadzenia:


Nadleśnictwo

Nadleśnictwo zarządza lasami na obszarze około 15 - 20 tys. ha. Nadleśniczy prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu. W szczególności nadleśniczy:

Nadleśnictwo jest jednostką specjalną administracji państwowej, która posiada osobowość prawną, ze względu na charakter działania w terenie:

Na terenie RDLP we Wrocławiu są 33 nadleśnictwa, których lokalizacja jest przedstawiona na szkicu, łącznie z lesistością administrowanego terenu.

Leśnictwo

Leśnictwo jest podstawową komórką terytorialną w hierarchii PGL LP. Po krótkim okresie w ostatniej dekadzie XX w, kiedy dominował system jednoosobowej obsady leśnictwa, obecnie w założeniach jest docelowo obsada dwuosobowa Leśniczy – kierownik i podleśniczy. Taki układ utworzono ze względów praktycznych. Wzrost powierzchni leśnictwa do 1 500 – 1 800 ha spowodował problemy z obsługą zewnętrznych wykonawców prac leśnych, odbioru tych prac, organizacji wywozu sprzedanego drewna, itp.

Obecnie na terenie RDLP Wrocław są 443 leśnictwa rewirowe (terenowe).

Oprócz nich są leśniczowie kierownicy gospodarstw szkółkarskich, leśniczowie ds. łowieckich i przy większej powierzchni lasów osób fizycznych oraz powierzeniu nadzoru nad nimi przez starostów powiatowych w LP są osobno zatrudniani leśniczowie ds. lasów niepaństwowych.

Leśniczowie, podobnie jak część pracowników biura Nadleśnictwa są zaliczeni do Służby Leśnej (SL).

 

Leśne mapy gospodarcze

Badanie i ocena dokładności leśnej mapy gospodarczej

(Sylwan 1994, nr 5, Autorzy: Kamińska G., Karaszkiewicz W.)

Podstawowym, źródłowym materiałem geodezyjno-kartograficznym dla potrzeb urządzania lasu oraz ewidencji gruntów jest mapa zasadnicza w skali 1 : 5000.
Z niej opracowuje się wtórniki, które stanowią materiał wyjściowy dla wykonania mapy gospodarczej.
Leśna mapa gospodarcza w skali 1 : 5000, wykonywana w trakcie prac urządzeniowo-leśnych co 10 lat dla każdego obrębu (nadleśnictwa), jest pochodną mapy zasadniczej, uzupełnioną treścią o charakterze leśnym (głównie granice wydzieleń, drogi leśne, rowy).

W przeważającej części utrzymuje się poprzedni podział powierzchniowy. Zmiany nanoszone są na mapę na podstawie nowych pomiarów sytuacyjnych wtedy, gdy różnica pomiędzy powierzchnią obliczoną na podstawie pomiarów a wykazaną na mapie jest większa niż 1%. Pierworys lub zaktualizowana mapa gospodarcza jest bazą do opracowania map przeglądowych.

Przedstawione na gospodarczych mapach leśnych szczegóły sytuacyjne - oddziały, wydzielenia, linie podziału powierzchniowego wraz z dokładnością ich położenia i powierzchnią, mają bezpośredni lub pośredni wpływ na określenie różnych charakterystyk drzewostanów, oddziałów, kompleksów leśnych i całego obrębu, w konsekwencji zaś na planowanie i prowadzenie działalności gospodarczej.

Obowiązujące przepisy zawarte w "Instrukcji urządzania lasu" ustalają, że granicę oddziału stanowią północne i wschodnie krawędzie linii podziału powierzchniowego.
Instrukcja techniczna K-1 "Mapa zasadnicza", oraz instrukcja techniczna O-1 "Ogólne zasady wykonywania prac geodezyjnych" zaliczają "linie podziałowe na oddziały w lasach państwowych" do III grupy szczegółów sytuacyjnych, ustalając dokładność pomiaru położenia punktu względem osnowy geodezyjnej na 0.50m.

Badania dokładności pomiaru granic oddziału wykazały, że średni błąd położenia narożnika oddziału wynosi 1.36m [Olenderek H., Korpetta D. - 1991]. Na wartość tego błędu decydujący wpływ miał błąd identyfikacji punktu przecięcia się krawędzi linii oddziałowych i gospodarczych w terenie, znikomy zaś - błąd pomiaru (0.037m). Niemożliwe jest zatem wyznaczenie z żądaną dokładnością 0.50m punktów granicznych oddziału. Średni błąd położenia narożnika oddziału prawie trzykrotnie przekracza normę dokładności pomiaru położenia szczegółów III grupy.

Punkty sytuacyjne, określające szczegóły terenowe, będące treścią mapy gospodarczej należy podzielić, ze względu na dokładność wyznaczenia ich położenia, na dwie grupy.
Grupę I stanowią punkty załamania granic administracyjnych, granic zewnętrznych lasów państwowych, budynki trwałe, budowle i urządzenia techniczne, drogi publiczne, linie oddziałowe. (0,10m)
Grupa II to punkty wyznaczające przebieg dróg leśnych, rowów, potoków, kanałów, granice użytków gruntowych.  (0,30m)
Teoretyczne błędy średnie położenia tych punktów dla skali 1 : 5000 wynoszą [Wilkowski W. - 1974]: dla I grupy szczegółów 1.80m, dla II grupy szczegółów 2.46m.
Na podstawie badań doświadczalnych [Wilkowski W. - 1977] uzyskano: dla I grupy szczegółów 1.45m (pomiary bezpośrednie) i 4.60m (przy wykorzystaniu fotomapy), dla II grupy szczegółów 8.35m (na podstawie obydwu stosowanych metod).
Pierwszą grupę szczegółów stanowiły punkty graniczne, drugą - punkty załamania granicy rolno-leśnej. Znacznie większy błąd w II grupie szczegółów, w porównaniu do błędów wynikających z rozważań teoretycznych, nie był skutkiem niedokładności pomiarów, lecz głównie nieprecyzyjnym ustaleniem przebiegu granicy.
Z innych prac eksperymentalnych i analiz [Olenderek H., Korpetta D. - 1991] wynika, że pokazane na mapach gospodarczych linie podziału powierzchniowego obarczone są znacznymi błędami systematycznymi. I
 tak np. w stosunku do pokazanych na mapach gospodarczych Nadleśnictwa Rogów szerokości teoretycznych (4 i 6m), szerokości w terenie są mniejsze o 1.65m dla linii oddziałowych i o 3.57m dla linii ostępowych. Nieprzestrzeganie założonych w planie urządzania lasu projektowanych szerokości tych linii w toku ich realizacji w terenie było źródłem błędów stanowiących łącznie dla tego nadleśnictwa powierzchnię ok. 32ha.
Błędy podziału powierzchniowego i dość duża tolerancja w ustalaniu granic wyłączeń wpływają na wielkość błędów powierzchni oddziałów i pododdziałów, co może spowodować przekroczenie wartości dopuszczalnych wynikających z rozważań teoretycznych [Olenderek H., Będkowski K. - 1981].

Przytoczone wartości wskazują na potrzebę sprawdzenia map gospodarczych przed zbudowaniem bazy geometrycznej na podstawie ich treści, oraz ustalenia pewnych wartości granicznych.

 

Inwentaryzacja lasów

Instrukcja urządzania lasu

Część 1

INSTRUKCJA SPORZĄDZANIA PLANU URZĄDZENIA LASU DLA NADLEŚNICTWA

Załącznik do Zarządzenia nr 43

Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych

z dnia 18 kwietnia 2003 r.

WARSZAWA

Część II. Inwentaryzacja lasu

§ 6.

1. Celem inwentaryzacji lasu jest rozpoznanie i opisanie stanu lasu oraz zaprojektowanie wskazań gospodarczych dla poszczególnych drzewostanów i gruntów

leśnych niezalesionych, a także opisanie gruntów przeznaczonych do zalesienia i pozostałych gruntów nieleśnych nadleśnictwa, według stanu na dzień 1 stycznia
pierwszego roku obowiązywania planu urządzenia lasu.

2. Do prac z zakresu inwentaryzacji lasu zalicza się następujące grupy czynności:

1) prace przygotowawcze;

2) taksację lasu, czyli sporządzenie opisu taksacyjnego wraz ze wstępnym oszacowaniem miąższości drzewostanów i określeniem wskazań gospodarczych;

3) inwentaryzację zasobów drzewnych dla obrębu leśnego wraz z rozdziałem miąższości do klas wieku i poszczególnych drzewostanów;

4) sporządzenie map obrazujących wyniki inwentaryzacji lasu (mapa gospodarcza, mapy przeglądowe: drzewostanów, siedlisk, funkcji lasu oraz mapa sytuacyjna);

5) sporządzenie zestawień zbiorczych danych inwentaryzacyjnych (raportów w formie tabel i wykazów) oraz zebranie danych uzupełniających do planu urządzenia lasu;

6) sporządzenie opisu ogólnego nadleśnictwa w części dotyczącej spraw związanych z inwentaryzacją lasu i jej wynikami

 

1. Prace przygotowawcze

§ 7.

1. Do prac przygotowawczych zalicza się:

a) weryfikację dokumentów ewidencyjnych, dostarczonych przez nadleśniczego

wykonawcy projektu planu urządzenia lasu;

20

b) aktualizację dominujących funkcji lasu i zasięgu (konturów, lokalizacji)

obszarów chronionych wraz z aktualizacją stref uszkodzeń lasu (z zastrzeżeniem

§ 10, ust. 6 niniejszej instrukcji),

c) prace siedliskowe obejmujące: sklasyfikowanie gleb i siedlisk, wyróżnienie

i skartowanie siedlisk, opracowanie map siedliskowych oraz sporządzenie

opisu ogólnego prac siedliskowych.

2. Prace przygotowawcze należy wykonać przed taksacją, z takim wyprzedzeniem,

aby podczas I Komisji Techniczno-Gospodarczej (nazywanej dalej

I KTG) mogły być ustalone szczegółowe wytyczne do taksacji lasu i sporządzania

map numerycznych.

 

1.1. Weryfikacja dokumentów ewidencyjnych, dostarczonych

wykonawcy projektu planu urządzenia lasu

przez nadleśniczego

§ 8.

1. Zasady zakładania i prowadzenia ewidencji lasów, gruntów przeznaczonych

do zalesienia oraz pozostałych gruntów znajdujących się w zarządzie nadleśnictwa

regulują odrębne przepisy o ewidencji gruntów w Lasach Państwowych.

Do sporządzenia planu urządzenia lasu nadleśniczy przekazuje wykonawcy

projektu tego planu odpowiednie kopie dokumentów ewidencyjnych.

2. Sposób ewidencjonowania lasów, gruntów i innych nieruchomości w Lasach

Państwowych został określony w Zarządzeniu nr 67 Dyrektora Generalnego

Lasów Państwowych z dnia 17 lipca 2001 roku.

3. Kopie dokumentów ewidencyjnych, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:

1) kopię lub wypis z aktualnego rejestru gruntów nadleśnictwa,

2) materiały kartograficzne zgodnie z wymogami określonymi w standardzie

LMN (patrz załącznik nr 2, pkt 1.2 do Zarządzenia nr 74 Dyrektora Generalnego

LP z 23 sierpnia 2001 r.).

4. Kopie dokumentów ewidencyjnych na potrzeby planu urządzenia lasu są przekazywane

przez nadleśniczego według stanu na dzień 1 stycznia pierwszego

roku obowiązywania tego planu, w formie spełniającej wymogi określone

w dalszej części niniejszej instrukcji. Ponieważ taksację wykonuje się wcześniej

(w zasadzie w ostatnim roku obowiązywania poprzedniego planu), to

również odpowiednio wcześniej nadleśniczy udostępnia wykonawcy projektu

planu urządzenia lasu kopie dokumentów ewidencyjnych, aktualnych

w chwili udostępniania; po otrzymaniu kompletu dokumentów ewidencyjnych

według stanu na dzień 1 stycznia pierwszego roku obowiązywania nowego

planu urządzenia lasu, wykonawca projektu tego planu uzupełnia odpowiednio

prace taksacyjne.

5. Jeżeli w nadleśnictwie funkcjonuje mapa gospodarcza w postaci numerycznej,

to dane ewidencyjne na potrzeby planu urządzenia lasu powinny być rów21

nież przekazywane w formie numerycznej (patrz załącznik nr 2, pkt 1.2 do

Zarządzenia nr 74 Dyrektora Generalnego LP z 23 sierpnia 2001 r.).

6. Wypisy z rejestru gruntów nadleśnictwa powinny spełniać następujące wymogi:

a) podział wg rodzajów użytków gruntowych, kategorii użytkowania i grup

rodzajów powierzchni powinien być zgodny z przepisami ustawy o lasach

oraz zasadami obowiązującymi w powszechnej ewidencji gruntów;

b) powierzchnie rodzajów użytków gruntowych, kategorii użytkowania i grup

rodzajów powierzchni powinny być zestawione dla działek ewidencji gruntów,

oddziałów leśnych, obrębów ewidencyjnych, gmin, powiatów, województw

oraz razem dla obrębu leśnego.

7. Materiały kartograficzne mogą być przekazywane, z zastrzeżeniem ust. 5, na

potrzeby sporządzenia planu urządzenia lasu, w formie:

1) mapy gospodarczej z poprzedniego planu urządzenia lasu, zaktualizowanej

pod względem stanu posiadania – co dotyczy głównie tych gruntów

znajdujących się w stanie posiadania nadleśnictwa, których granice od obcej

własności są możliwe do jednoznacznego odtworzenia (odszukania)

w terenie;

2) kopii odpowiednich arkuszy map ewidencyjnych (według obrębów ewidencyjnych)

z oznaczonymi granicami działek gruntów przyjętych do stanu

posiadania nadleśnictwa – co dotyczy głównie tych gruntów, których

granice od obcej własności nie są możliwe do jednoznacznego odtworzenia

w terenie (np. gdy przejęcie drobnych powierzchniowo działek gruntów

nastąpiło bez okazania ich granic w terenie);

3) kopii bazy geometrycznej istniejącej w państwowym zasobie geodezyjnym;

4) zbioru współrzędnych geodezyjnych, możliwych do uzyskania (w formie

elektronicznej lub analogowej) w celu sporządzenia mapy numerycznej.

8. Mapy przekazywane do planu urządzenia lasu powinny, z zastrzeżeniem

ust. 5, spełniać następujące wymagania techniczne:

a) skala map nie mniejsza niż 1 : 5000 (z wyjątkiem Bieszczadów, gdzie stosowane

są mapy w skali 1 : 10 000);

b) format arkuszy nie większy niż A1;

c) szczegóły sytuacyjne przeniesione zgodnie z danymi rejestru gruntów

(działka ewidencyjna, grupa rodzajów powierzchni, powierzchnie: działki,

grupy rodzajów powierzchni, oddziału, arkusza, obrębu ewidencyjnego,

gminy, powiatu, województwa);

d) oddział leśny wkartowany w całości na jednym arkuszu;

e) bazy geometryczne zgodnie z zapisami standardu LMN.

9. Wykonawca projektu planu urządzenia lasu jest obowiązany do zamieszczenia

w tym planie konturów i powierzchni grup rodzajów powierzchni zgodnie

z danymi zawartymi w przekazanych mu dokumentach ewidencyjnych (wg

stanu na 1 stycznia pierwszego roku obowiązywania nowego planu). Ewentualne

rozbieżności pomiędzy otrzymanymi danymi ewidencyjnymi a stanem

faktycznym (określonym podczas taksacji) wykonawca projektu planu urządzenia

lasu zgłasza nadleśniczemu w formie wykazu rozbieżności. Nadleśni22

czy jest obowiązany do niezwłocznych działań dotyczących wyjaśnienia i usunięcia

rozbieżności oraz do przekazania wykonawcy projektu planu pisemnej

decyzji w tej sprawie (w terminie nie przekraczającym odbioru prac terenowych).

10. Kryteria tworzenia wyłączeń taksacyjnych, w ramach ustalonych grup rodzajów

powierzchni, podano w §§ 14–16.

§ 9.

1. W ramach weryfikacji otrzymanych dokumentów ewidencyjnych, wykonawca

projektu planu urządzenia lasu ma obowiązek sprawdzenia, czy dotychczasowy

podział na oddziały obejmuje wszystkie grunty nadleśnictwa i spełnia

zadania podziału powierzchniowego (wielkość ostępów, kierunki cięć, komunikacja,

ochrona).

2. Jeżeli dotychczasowy podział na oddziały nie spełnia zadań podziału powierzchniowego

(w całym obrębie leśnym lub jego znacznej części), wykonawca

projektu planu urządzenia lasu ma obowiązek przedstawić, na posiedzenie

I KTG, projekt zmian granic i numerów oddziałów. Podczas I KTG

ustala się zakres zmian granic i numerów oddziałów oraz sposób oznaczania

podziału powierzchniowego na gruncie, z uwzględnieniem konieczności zmiany

adresów leśnych w SILP-LAS.

3. Projekt zmian granic i numerów oddziałów opracowuje się dla obrębu leśnego

przy zachowaniu następujących wytycznych:

a) obowiązuje zasada utrzymania, w możliwie największym stopniu, dotychczasowego

podziału powierzchniowego i dotychczasowej numeracji oddziałów;

b) przy włączeniu gruntów nowo przyjętych w zarząd nadleśnictwa, powierzchnie

oddziałów oraz przebieg linii i ich szerokość powinny być dostosowane

do podziału powierzchniowego całego obiektu;

c) projektowane zmiany granic oddziałów dla terenów górskich, podgórskich

i wyżynnych należy przedstawiać na mapach z warstwicami;

d) nowe oddziały, utworzone w wyniku przyjęcia gruntów, oznacza się numerami

oddziałów przyległych z dodaniem dużych liter alfabetu łacińskiego lub

kolejnymi numerami następującymi po najwyższym numerze w obrębie; można

również przyjmować numery z istniejących przerw w numeracji;

e) w opisach taksacyjnych należy odróżnić linie projektowane od linii istniejących,

podając dla projektowanych nie tylko ich powierzchnię, lecz

również miąższość grubizny brutto, przewidzianą do pozyskania w ramach

poszerzenia tych linii.

4. Podział powierzchniowy powinien być oznaczony na gruncie przez odpowiednie

umieszczenie słupów kamiennych lub betonowych (wyjątkowo tablic i słupów

dębowych), przy skrzyżowaniach linii, ich wylotach na granice i na przecięciach

z głównymi drogami publicznymi.

5. Słupy oddziałowe powinny być tak wkopane (jeżeli na przecięciu linii oddziałowych,

to w oddziale położonym od strony północno-wschodniej lub północnej

skrzyżowania), aby swymi licami wskazywały oddziały, których numery

23

są na nich wymalowane. Numery oddziałów na słupach należy wymalować

czarnym kolorem na białym tle.

6. Prace z zakresu uzupełniania i konserwacji znaków oddziałowych, podobnie

jak zapewnienie odpowiedniej widoczności linii podziału powierzchniowego,

należą do obowiązków nadleśnictwa.

 

USTAWA z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Dz.U. 1991 Nr 101 poz. 444



 

2)   Klasyfikacja gruntów:

 

Użytki gruntowe:

 

1. Wykaz użytków gruntowych:

 

1. Użytki rolne

1) Grunty orne R

2) Sady S

3) Łąki trwałe Ł

4) Pastwiska trwałe Ps

 

2. Użytki leśne

1) Lasy i grunty leśne Ls

2) Grunty zadrzewione i zakrzewione Lz

 

3. Grunty zabudowane i zurbanizowane

1) Tereny mieszkaniowe B

2) Tereny przemysłowe Ba

3) Inne tereny zabudowane Bi

4) Zurbanizowane tereny niezabudowane Bp

5) Tereny rekreacyjno - wypoczynkowe Bz

6) Użytki kopalne K

7) Tereny komunikacyjne

a) Drogi dr

b) Koleje Tk

c) Inne komunikacyjne Ti

 

4. Użytki ekologiczne E

 

5. Tereny różne Tr

 

6. Nieużytki N

 

7. Wody

1) Morskie wody wewnętrzne Wm

2) Wody śródlądowe płynące Wp

3) Wody śródlądowe stojące Ws

4) Rowy W

 

 

§ 67. Użytki gruntowe wykazywane w ewidencji dzielą się na następujące grupy:

 

1) użytki rolne,

2) grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione,

3) grunty zabudowane i zurbanizowane,

4) użytki ekologiczne, oznaczone symbolem złożonym z litery "E" oraz symbolu

odpowiedniego użytku gruntowego określającego sposób zagospodarowania lub użytkowania

terenu np. E-Ws, E-Wp, E-Ls, E-Lz, E-N, E-Ps, E-R,. Grunty zabudowane i zurbanizowane

dzielą si na:

5) nieużytki, oznaczone symbolem - N,

6) grunty pod wodami,

7) tereny różne oznaczone symbolem -Tr.

 

§ 67.1. Użytki rolne dzielą się na:

1 ) grunty orne, oznaczone symbolem - R,

2) sady, oznaczone symbolem złożonym z litery "S" oraz symbolu odpowiedniego użytku

gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, na

którym założony został sad, np. S-R, S-Ł, S-Ps,

3) łąki trwałe, oznaczone symbolem - Ł,

4) pastwiska trwałe, oznaczone symbolem - Ps,

5) grunty rolne zabudowane, oznaczone symbolem złożonym z litery "B" oraz symbolu

odpowiedniego użytku gruntowego, stanowiącego część składową oznaczenia klasy

gleboznawczej gruntu, na którym wzniesione zostały budynki, np. B-R, B-Ł, B-Ps,

6) grunty pod stawami, oznaczone symbolem - Wsr,

7) rowy, oznaczone symbolem - W.

 

§ 67.2. Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione dzielą się na:

1) lasy, oznaczone symbolem - Ls,

2) grunty zadrzewione i zakrzewione, oznaczone symbolem Lz, lub, w przypadku

zadrzewień śródpolnych, zaistniałych na gruntach objętych klasyfikacją gleboznawczą –

symbolem złożonym z liter „Lz” oraz symbolu odpowiedniego użytku gruntowego,

stanowiącego część składową oznaczenia klasy gleboznawczej gruntu, np., Lz-R, Lz-Ł, Lz-Ps.

 

§ 67.3. Grunty zabudowane i zurbanizowane dzielą się na:

1) tereny mieszkaniowe, oznaczone symbolem - B,

2) tereny przemysłowe, oznaczone symbolem - Ba,

3) inne tereny zabudowane, oznaczone symbolem - Bi,

4) zurbanizowane tereny niezabudowane, oznaczone symbolem - Bp,

5) tereny rekreacyjno-wypoczynkowe, symbolem - Bz,

6) użytki kopalne, oznaczone symbolem – K,

7) tereny komunikacyjne, w tym:

a) drogi, oznaczone symbolem - dr,

b) tereny kolejowe, oznaczone symbolem - Tk,

inne tereny komunikacyjne, oznaczone symbolem - T.

 

§ 67.4. Grunty pod wodami dzielą się na:

1) grunty pod morskimi wodami wewnętrznymi, oznaczone symbolem - Wm,

2) grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi, oznaczone symbolem - Wp,

3) grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi, oznaczone symbolem - Ws.

 

§ 67.5. Sadów o powierzchni mniejszej od 0,1000 ha oraz innych użytków gruntowych o powierzchni mniejszej od 0,0100 ha nie wykazuje się w ewidencji.

 

 

 

 

Podstawy gleboznawstwa

Gleboznawstwo, pedologia (od łac. gleba - "grudka ziemi") - nauka zajmująca się badaniem gleb, ich powstawaniem, budową, właściwościami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi, systematyką oraz możliwościami ich użytkowania. Gleboznawstwo jest nauką przyrodniczą powiązaną wielostronnie z innymi naukami zajmującymi się przyrodą martwą i ożywioną. Jest niekiedy ukierunkowane na specjalne cele praktyczne, np. gleboznawstwo rolne, leśne, melioracyjne

GLEBA - jest naturalnym tworem wierzchniej warstwy skorupy ziemskiej powstałym ze zwietrzeliny skalnej w wyniku oddziaływania na nią zmieniających się w czasie zespołów organizmów żywych i czynników klimatycznych w określonych warunkach rzeźby terenu.
Istotnym czynnikiem modyfikującym gleby jest działalność ludzka.
GLEBA - jest układem trójfazowym złożonym z fazy stałej, płynnej i gazowej.
Jest ona ożywionym tworem przyrody, który ma zdolność w produkcji biomasy, w którym zachodzą ciągle procesy rozkładu i syntezy zarówno związków mineralnych jak i organicznych oraz ich przemieszanie i akumulacja.

Gleba składa się z trzech faz: stałej – obejmującej cząstki mineralne, organiczne i organiczno-mineralne o różnym stopniu rozdrobnienia,  ciekłej – wody, w której są rozpuszczone związki mineralne i organiczne tworzące roztwór glebowy,  gazowej – mieszaniny gazów i pary wodnej.
Wzajemny układ trzech faz może ulegać znacznym zmianom pod wpływem procesów glebotwórczych i ingerencji człowieka. Kształtowanie stosunków ilościowych pomiędzy poszczególnymi fazami można osiągnąć przez wykonanie melioracji wodnych, agromelioracji, fitomelioracji, uprawę roli itp. Stosunki ilościowe trzech faz w glebie charakteryzuje się przez określenie gęstości objętościowej, porowatości, wilgotności i zwięzłości. Ze względu na zróżnicowanie materiału glebowego w profilu wyróżnia się gleby:
całkowite, które w całym profilu (do 1,5 m) są zbudowane z tego samego materiału, np. z piasku, gliny, pyłu; zróżnicowanie uziarnienia profilu powodują wyłącznie procesy glebotwórcze
niecałkowite, które do głębokości 1,5 m zawierają przynajmniej dwie różne warstwy, np. piasek do głębokości 0,8 m, a poniżej glinę.

FUNKCJE GLEBY W ŚRODOWISKU

PRODUKCYJNA:   zasobność gleby, zawartość związków mineralnych, mikropierwiastków, + makroelementy, azot , fosfor, potas-budują masę roślinną
                                       + mikroelementy- warunkują funkcje życiowe, oddychanie, pobieranie wody, cynk, miedź, bór.
                                      żyzność gleby (możliwość udostępniania składników mineralnych),
                                      urodzajność gleby(plon-zależy od-gleba, człowiek, klimat, roślina)

KLASYFIKACJA BONITACYJNA GLEBY: Klasyfikowanie pod względem jakości:

·         grunty orne - I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI, VIRz

·         użytki zielone

KOMPLEKSY PRZYDATNOŚCI - Jakie rośliny na danej glebie uprawiać

·         grunty orne 14

·         użytki zielone 3

FUNKCJE HYDROLOGICZNE

FUNKCJA NATURALNEGO FILTRA I STABILIZATORA

Funkcja naturalnego filtra - gleba zatrzymuje jony substancje (funkcja sorpcyjna gleby)

Funkcja stabilizatora - zdolność utrzymywania odczynu pH gleby (zdolność buforowa)

FUNKCJA SANITARNA - Organizmy glebowe powodują rozkład substancji organicznych

CZYNNIKI GLEGOTWÓRCZE:

1.      klimat

2.      woda

3.      organizmy żywe

4.      ukształtowanie powierzchni

5.      działalność człowieka

6.      czas

Czynniki współdziałają ze sobą i tylko przez ich wspólne dynamiczne działanie z martwej skały powstaje ożywiony i ulegający ciągłym przemianom utwór-Gleba.

Podział gleb ze względu na strefy:

Strefy

tundry

tajgi

lasy mieszane

lasostep

Step

łąkowy

Step południowy

Pół pustynia

Pustynia

gleba

-tundrowa wieczna zmarzlina

(wysoka wilgotność, niska temperatura, uboga roślinność, porosty, mchy)

-bielicowe - bagienne

(temperatura>, wilgotność<)

-bielicowe

-pyłowe

-brunatne

-czarno-ziemy łąkowe

-czarnoziemy leśno-stepowe

zdegradowane

-szare gleby leśne

-czarno- ziemy łąkowo stepowe właściwe

-czarno-ziemy południowe

-kaszta-nowe (słone)

- szaro-

ziemy

(słone)


Gleby torfowe i mułowe różnią się tym że mułowe są bardziej rozłożone. Gleby torfowe i mułowe odwodnione dają gleby murszowe

Szarość gleb płowych pochodzi od iłu

Czarnoziemy - dużo próchnicy, związków węgla. Tworzą się na lessach

Gleby osadzane przez erozję to gleby deluwialne

Gleby osadzane przez rzekę aluwialne-mady

Gleby osadzane przez morze morie (marsze)

Gleby mające nadmiar wody (torfowe, mułowe)

RZEŻBA TERENU

Niziny- wysokość 0-200,300 m n p m

1.      Obszary płaskie równe- równiny

2.      Obszary pogarbione , faliste o wysokości względnej do 88 m - niziny faliste

3.      Obszary pagórkowate o wysokościach względnych do 60 m - niziny pagórkowate

 Wyżyny - Obszary wniesione powyżej 200,300 m przeważnie słabo rozczłonkowane , często równinne lub w podobnych wysokościach

 Góry - wysoko wzniesione części powierzchni ziemi i powstałe w skutek ruchów górotwórczych lub działalności wulkanicznej

1.   góry niskie do500m

2.      góry średnie do 1500m

3.   góry wysokie >1500 m

Stoki :

·         Płaskie kąt nachylenia <5

·         Spadziste kąt nachylenia 2-20

·         Strome kąt nachylenia 20-45

·         Urwiste kat nachylenia >45

Działalność człowieka:

·         pozytywna (agrotechnika powierzchnia gleby uprawiana)

·         negatywna (degradacja na skutek przemysłu , odpadów niszczenie powierzchni gleby)

PROCESY GLEBOTWÓRCZE

Proces glebotwórczy rozumie się jako całokształt zjawisk fizycznych , chemicznych i biologicznych zachodzących w powierzchniowej warstwie skorupy ziemskiej w wyniku których kształtują się gleby . Procesy glebotwórcze przebiegające w określonych warunkach klimatycznych i określonych utworach macierzystych oraz pod wpływem określonej szaty roślinnej doprowadzają do ukształtowanie się odpowiednich typów gleby.

Odkrywka glebowa ma do 1,5 m głębokości , na gruntach leśnych 2 m , robi się 1 odkrywkę na 5 ha.

Procesy glebotwórcze:

1.   Czarnoziemny

2.   Brunatnienia

3.      Płowienia

4.   Bielicowania

5.   Powstawanie czarnych ziem

6.   Oglejenie

7.   Bagienny

8.   Murszenie

9.      Powstawanie gleb napływowych

10.  Powstawanie gleb antropogenicznych

Ad1) Czarna barwa oznacza materiał organiczny, węgiel, próchnica

Opad magazynowany w glebie wysoka temperatura odczyn zasadowy bo występują węglany bujnie rośnie roślinność intensywne wietrzenie biologiczne tworzenie głębokiego poziomu próchnicznego (rysunek)

Proces czarnoziemny: Przewaga procesów biologicznych nad wietrzeniem fazy mineralnej. Tworzenie się połączeń organiczno  mineralnych z minerałami ilastymi.
W Polsce skałą macierzystą jest less- gleby I klasy. Przy uprawie znika poziom organiczny i pojawia się poziom płużny, orny.

Proces brunatnienia: Intensywne wietrzenie fizyczne i biochemiczne. Tworzenie się trwałych połączeń substancji próchniczej z częściami mineralnymi w kompleksowe związki
żelazisto - próchniczno-ilaste o barwach brunatnych klasa III lub II kl. IVa, IVb rzadko V - średnia jakość rolnicza

Proces płowienia:  Wymycie węglanów a następnie pionowe przemieszczania w głąb profilu minerałów ilastych ( zwłaszcza frakcji najdrobniejszej <0,2 m m ) oraz częściowo wodorotlenków żelaza i glinu jak również i niektórych związków próchniczych.
Barwa płowa – myszata.
Gleby dobre kl. III IV rzadko V.

Proces bielicowania: Rozkład chemiczny transport materiałów rozłożonych chemicznie. Wypłukiwanie z poziomu organicznego ruchliwych kwasów humusowych? , które migrując w głąb gleby wzbogacają się w półtoratlenki i ulegają wytrąceniu w poziomie wymycia.  Naturalną roślinnością dla gleb bielicowych są bory gleby najsłabsze ubogie zbudowane z piasku kl. IV V VIRz (rysunek).

Powstawanie czarnych ziem: Powstawanie w dolinach rzek bardzo duże nawodnienie. Akumulacja materiału organicznego w warunkach dużej wilgotności w mineralnych utworach zasobnych w węglan wapnia i części ilaste tworzą się w pobliżu rzek tam gdzie są mady (rysunek).

Proces oglejenia: Redukcja żelaza. Nadają się pod uprawę łąk i pastwisk gleby żyzne zasobne odwodnienie zwraca się ekonomicznie nie odwodnione kl. IV, V, odwodnione kl. III

·         Odtlenianie (redukcja)mineralnych części gleby w warunkach dużej wilgotności i obejmujące substancje organiczne

·         Oglejenie oddolne - pod wpływem wysokich wód gruntowych

·         Oglejenie odgórne - pod wpływem wód opadowych (rysunek).

Proces bagienny: Gromadzenie i humifikacja szczątków roślinnych w warunkach nadmiernego uwilgotnienia: częściowa humifikacja – torfy, całkowita humifikacja - muły

Murszenie: Odwodnienie warstw organicznych powodujące wzmożoną humifikację i mineralizację substancji organicznej .

Akumulacji: Powstanie warstw napływowych. Erozyjno-sedymentacyjna działalność wód powierzchniowych (rysunek).

Antropogeniczne: Istotą procesu jest działalność ludzka zmieniająca dotychczasowe procesy glebotwórcze. Czynnik glebotwórczy - decyduje jaki jest dział gleby

Proces glebotwórczy - ustala typ gleby ewentualnie podtyp gleby.

Podtyp gleby wyróżnia się wówczas gdy na cechy głównego procesu glebotwórczego nakładają się dodatkowo cechy innego procesu glebotwórczego, modyfikuje właściwości biologiczne, fizyczne, chemiczne i związane z nimi cechy morfologiczne profilu glebowego.

Morfologia gleb - dział nauki o glebie zajmujący się jej budową zewnętrzną. Morfologię dzieli się na: makromorfologię i mikromorfologię.

Makromorfologia gleby opisuje poziomy genetyczne, sposób przechodzenia jednego poziomu genetycznego w kolejny, barwę gleby, konkrecje glebowe i strukturę gleby.

Mikromorfologiczne właściwości gleby rozpatruje się w trakcie badań mikroskopowych określając jej składniki w preparatach o nie naruszonym układzie.

W morfologii gleb można wyróżnić następujące cechy, dające się określić w badaniach polowych.

Profil gleby

Każdy rodzaj (typ) gleby powstaje z określonej skały macierzystej i może nią być zarówno lita skała magmowa, skała osadowa czy metamorficzna, zwarta jak granit czy wapień lub luźna jak piasek . Profil glebowy to układ poziomów genetycznych bądź warstw występujących w pionowym przekroju gleby do głębokości 150 cm (gleby uprawne) lub 200 cm (gleby leśne). Profile glebowe możemy badać bądź na podstawie naturalnych odsłonięć geologicznych, bądź też za pomocą specjalnie wykonywanych odkrywek glebowych. Np. w gleboznawstwie leśnym przyjęto, że profil glebowy powinien mieć głębokość 200 cm.

W zależności od głębokości na jakiej zachodzi zmiana warstwy gleb niecałkowitych, różnic stosunków wodnych i powietrznych, a także w zależności od głębokości występowania utworu odmiennego pochodzenia wyróżniamy:

Każda skała macierzysta gleb podlega z biegiem czasu istotnym przemianom, przy czym powstają poziomy zróżnicowania pomiędzy poszczególnymi utworami zwanymi inaczej poziomami genetycznymi gleby.

Poziomy genetyczne - część profilu glebowego, które są zmienione i powstają w wyniku procesu glebotwórczego i dają się odróżnić makroskopowo oraz na podstawie zmian właściwości chemicznych.
Każdy typ gleb charakteryzuje się właściwym sobie układem poziomów genetycznych. Główne poziomy genetyczne to:

 


Na podstawie składu granulometrycznego, oraz wielkości oporów, na jakie napotykają narzędzia i maszyny uprawowe,

 gleby dzieli się na:

lekkie, zawierające do 18% części spławialnych i stawiające stosunkowo mały opór narzędziom uprawowym; są łatwe do uprawy dzięki małej zwięzłości w stanie suchym i niezbyt dużej przylepności w stanie mokrym; ich żyzność i urodzajność oraz właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne zależą od średnicy ziaren piasku, zawartości części spławialnych i próchnicy; w praktyce gleby te nazywane są glebami piaskowymi
średnie, zawierające 20-35% części spławialnych i stawiające średni opór narzędziom uprawowym
ciężkie, zawierające ponad 50% części spławialnych i stawiające duży opór narzędziom uprawowym; mają wąski przedział optymalnej wilgotności uprawowej, w którym normalna uprawa mechaniczna jest możliwa
bardzo ciężkie (minutowe), posiadające bardzo wąski przedział optymalnej wilgotności uprawowej; gleby te są bardzo trudne do uprawy.

WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE GLEBY
Prawidłowy układ stosunków wodnych: - faza stała 45%, - faza płynna 30%, - faza gazowa 20%, - substancje organiczne 5%

Gleby:
Faza stała: część mineralna + część organiczna.
Część mineralna:
- rodzaj - pochodzenie geologiczne skały macierzystej, np. wapienie jurajskie
- skład mineralny: SiO2, RSiO2 (krzemiany - b. wartościowe)
- skład ziarnowy (mechaniczny)

Mikroskładniki: które roślina potrzebuje: NA, K, Co, Mg, Al, Fe, Si, Cl, F, S, O, H, C, N
Azot: z opadów, z materii organ., z nawozów.
Nawozy: saletrzane, amonowo-saletrzane, amonowe, organiczne.

Sorpcja - zatrzymywanie składników mineralnych.

Kwasowość gleb. Kwaśne są ubogie bo słaba sorpcja.
Gleby: zasadowe (pH 7,2-8), bardzo alkaliczne  (ph>8), obojętne, słabo kwaśne, kwaśne, bardzo kwaśne (ph<4,6)
Płytka Helliga - porównywanie kolorów w terenie.

Rozkład materii organicznej: mineralizacja, humifikacja -> próchnica, karbonifikacja.

Czynniki procesów glebotwórczych: biosfera, klimat, skała macierzysta, hydrosfera, rzeźba terenu, czas, człowiek.

Gleby bielicowe  (ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, charakteryzują się bardzo kwaśnym odczynem oraz małą zawartością próchnicy. Posiadają bardzo mało wilgoci).
Gleby brunatne, czarnoziemy.
Gleby hydromorficzne (glejowe, bagienne, murszowe-pobagienne)
Rędziny, mady

 

.Klasy gleb:

na terenach nizinnych

< 450m npm

450-600m

> 600m

II

II

III

-

IIIa

IIIa

IIIb

IVa

IVa

IVa

IVb

V

IVb

IVb

V

VI lub RZ

V

V

V, VI lub RZ

VI lub RZ


R - grunty orne, Ł - łąki, Ps - pastwiska, L - lasy, W - grunty pod wodami, N- nieużytki, RZ - pole pod zalesienie, PsZ - pastwisko pod zalesienie

Klasyfikacja gruntów

 

Klasyfikacja gruntów obejmuje:

Uzupełniającą gleboznawczą klasyfikację gruntów przeprowadza się w ramach:

Podstawy klasyfikacji gleb. Glebowe klasyfikacje użytkowe: klasy bonitacyjne, kompleksy przydatności rolniczej

 

Główne kryteria klasyfikacji gleb: · produktywność, · urodzajność, · funkcjonalność, · geneza.

Kryteria genetyczne klasyfikacji gleb: · rodzaj skały macierzystej, · czynniki glebotwórcze,· procesy glebotwórcze i glebowe, · uziarnienie gleby.

Kryteria klasyfikacji gleb antropogenicznych: · klasyfikacja gleby pierwotnej, · geneza przekształceń, · rodzaj przekształcenia wiodącego, · rodzaj domieszek, · wiodące cechy gleby

 

KATEGORIE UŻYTKOWE GLEB

 

Gleby orne – najistotniejszym czynnikiem glebotwórczym jest człowiek; zabiegi uprawowe i nawożenie zmieniają w sposób zasadniczy właściwości poszczególnych

jednostek taksonomicznych. Gleby te odznaczają sie dużym dynamizmem, intensywnym rozkładem substancji mineralnych i organicznych, zwiększeniem wilgotności w okresie

wegetacyjnym. Gleby takie ewoluują, zgodnie z wola człowieka.

Gleby darniowe łąkowo - pastwiskowe; trwale porośnięte roślinnością trawiasta i zielną; o  charakterystycznym poziomie darniowym, wpływającym na ich cechy, szczególnie uwilgotnienie, ciepłotę i dostęp powietrza do profilu glebowego. Odznaczają sie one dużą akumulacja materii organicznej, nagromadzaniem próchnicy, wysoka wilgotnością, dużym kompleksem sorpcyjnym, wysoka aktywnością biologiczna.

Gleby leśne – odznaczają sie ębokim profilem, przy znacznym zasięgu drzewiastej roślinności; życie mikrobiologiczne, zasobność i inne cechy gleb l. reguluje rodzaj i ilość ściółki leśnej. W wyniku rozkładu ściółki powstają substancje o różnym charakterze, odmiennie reagujące na kształtowanie sie profilu glebowego.

Grunty pod wodami – swoiste utwory glebowe, dotychczas słabo rozpoznane; charakterystyczne procesy beztlenowe w całej miąższości.

 

Bonitacja gleby (z łac. bonus = dobry) - ocena jakości gleb pod względem ich wartości użytkowej, uwzględniająca żyzność gleby, stosunki wodne w glebie, stopień kultury gleby i trudność uprawy w powiązaniu z agroklimatem, rzeźbą terenu oraz niektórymi elementami stosunków gospodarczych. W zależności od przyjętej bonitacji wartość tą wyraża się w klasach lub punktach. Przeprowadza się ją w celu zakładania jednolitej ewidencji gruntów, będącej podstawą określenia wymiaru podatku gruntowego, scalania gruntów oraz racjonalnego ich wykorzystania na cele nierolnicze. Uwzględnia się następujące kryteria:

W oparciu o te kryteria gleby zalicza się do odpowiednich klas bonitacyjnych. Uzupełniającymi czynnikami bonitacji są właściwości otoczenia profilu glebowego i warunki uprawy. W polskim systemie bonitacji gleby wyróżnia się 8 klas gleb gruntów ornych: I, II, IIIa, IIIb, IVa, IVb, V, VI i 6 klas gleb użytków zielonych: I, II, III, IV, V, VI. W skali kraju gleby orne bardzo dobre i dobre (I-II) o powierzchni 3,7%, (IIIa i IIIb) zajmują 18,0%, średniej jakości (IVa i IVb) – 35,2% oraz słabe i bardzo słabe (V i VI) – 37,3% ogólnej powierzchni gruntów ornych, górskie 5%. W ogólnej powierzchni użytków zielonych kraju klasy najsłabsze (V i VI) stanowią aż 42,6%.

Poniższy opis dotyczy gleb pod gruntami ornymi.

 

Bonitacyjna klasyfikacja gleb ornych :

I - gleby orne najlepsze

II - gleby orne bardzo dobre

IIIa - gleby orne dobre

IIIb - gleby orne średnio dobre

IVa - gleby orne średniej jakości , lepsze

IVb - gleby orne średniej jakości , gorsze

V - gleby orne słabe

VI - gleby orne najsłabsze

VI Rz - gleby pod zalesienia

 

Bonitacyjna klasyfikacja trwałych użytków zielonych :

I

II

III

IV trwałe użytki zielone klasyfikowane wg jakości gleb

V

VI

 

Klasyfikacja gleb pod lasami:
6 klas jak grunty orne + okre
ślenie zbiorowiska roślinnego ;

podklasy w każdej klasie: 1.terenów równinnych, 2.współczesnych terasów rzecznych, 3.terenów górzystych

 

Klasyfikacja innych terenów: pod wodami zamkniętymi: 6 klas , określonych na podstawie otaczających wodozbiór gleb .

 

Im niższy numer klasy, tym mamy do czynienia z lepszymi gruntami pod względem: • usytuowania (tereny nachylone), • zasobności w składniki pokarmowe roślin, • struktury, • łatwości w uprawie,

• cech fizycznych (ciepła, przewiewności i przepuszczalności oraz wilgotności), • akumulacji próchnicy i jej rodzaju, • stosunków wodno-powietrznych, • urodzajności (uzyskiwanych plonów),

• możliwości doboru roślin uprawnych

 

Kompleksy przydatności rolniczej gleb, kompleksy glebowo-rolnicze – opracowany dla obszaru Polski zespół jednostek taksonomicznych gleb. Każda jednostka grupuje gleby cechujące się zbliżonymi właściwości rolniczymi i mogące być podobnie użytkowane. Podział ten został opracowany przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznastwa (IUNG) w oparciu o przydatność gleb do uprawy roślin wskaźnikowych i współwskaźnikowych. Za rośliny wskaźnikowe uznano ze względu na dobre wykorzystanie wilgoci w zimę, wierność plonowania, oraz wysoki udział w strukturze zasiewów gruntów ornych pszenice ozimą i żyto ozime. Dla obszarów górskich za roślinę wskaźnikową uznano owies jary. Za rośliny współwskaźnikowe uznano jęczmień jary, ziemniak, burak cukrowy, koniczynę czerwoną i łubin żółty. Nazwy wskaźnikowych i współwskaźnikowych roślin posłużyły do stworzenia nazw poszczególnych kompleksów przydatności rolniczej.

O ile wydzielenia poszczególnych kompleksów dokonano na podstawie przydatności gleb do uprawy wybranych roślin, o tyle kwalifikację gleb do poszczególnych kompleksów przeprowadzono w oparciu o następujące kryteria:

Właściwy dobór gatunku rośliny uprawnej do kompleksu glebowego jest jednym z podstawowych warunków poziomu jego plonowania

Kompleksy przydatności rolniczej na gruntach ornych – obok podano klasy bonitacyjne,uprawiane rośliny i % powierzchni kraju [

1 - kompleks pszenny bardzo dobry – kl. I i II; burak cukrowy, pszenica, koniczyna czerwona, lucerna siewna, rzepak ozimy, bobik, wyka jara; 3,8%
2 - kompleks pszenny dobry – kl. II, IIIa, i IIIb; burak cukrowy, pszenica, koniczyna czerwona, lucerna siewna, rzepak ozimy, bobik, wyka jara; 18,0%
3 - kompleks pszenny wadliwy – kl. IIIb, IVa i IVb; jęczmień, owies, kukurydza, słonecznik; 3,1%
4 - kompleks żytni bardzo dobry (pszenno-żytni) – kl. IIIb; uprawa tych samych gatunków co na pierwszych trzech kompleksach oraz pszenżyto, żyto, groch, łubin żółty i wąskolistny, burak i marchew pastewna; 17,1%
5 - kompleks żytni dobry – kl. IVa i IVb; rzepak ozimy, jęczmień, pszenżyto, ziemniak, żyto, gryka, łubin żółty, seradela, wyka ozima, lnianka i gorczyca; 15,6%
6 - kompleks żytni słaby – kl. IVb i V; żyto, owies, gryka, ziemniak, łubin żółty, seradela i wyka ozima; 18,1%
7 - kompleks żytni bardzo słaby (żytnio-łubinowy) – kl. VI; żyto, łubin żółty, seradela, ziemniak, wyka ozima; 11,5%
8 - kompleks zbożowo-pastewny mocny – kl. IIIb i IVa; kukurydza, słonecznik, mieszanki pastewne roślin jednorocznych i wieloletnich, owies; 3,9%
9 - kompleks zbożowo-pastewny słaby – kl. IVb i V; owies, żyto, ziemniak, marchew pastewna,łubin żółty i wąskolistny; 3,0%
10 - kompleks pszenny górski – kl. II, IIIa i IIIb; uprawa tych samych gatunków co na najlepszych kompleksach gleb nizinnych; 1,6%
11 - kompleks zbożowy górski – kl. IVa i IVb; pszenica, żyto, jęczmień jary, owies, ziemniak, koniczyna, brukiew, len włóknisty; 2,0%
12 - kompleks owsiano-ziemniaczany górski – gleby płytkie i zakamienione; ziemniak, owies, mieszanki traw z koniczyną; 1,2%
13 - kompleks owsiano-pastewny górski – gleby płytkie, szkieletowe i kwaśne; owies i mieszanki traw z motylkowymi; 0,5%
14 - gleby orne przeznaczone pod użytki zielone

Kompleksy przydatności rolniczej na użytkach zielonych - obok podano klasy bonitacyjne

1z - bardzo dobry i dobry – kl. I i II; 0,7%
2z - średni – kl. III i IV; 5,9%
3z - słaby i bardzo słaby – V i VI; 6,4%

 

 

 Przykład zakresu wykonania prac geodezyjno-kartograficznych związanych z wykonaniem analizy zmian w strukturze agrarnej
oraz przygotowaniem bazy danych do prowadzenia monitoringu zmian w sposobie użytkowania gruntów i ich bonitacji w gminie:

 

 Rodzaj prac: analiza zmian w strukturze agrarnej oraz monitoring zmian w sposobie użytkowania gruntów i ich bonitacji oddzielnie dla każdej gminy.

 

 

 Obowiązujące przepisy:

·        Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity             Dz. U. Nr 240 z 2005 r., poz. 2027 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jednolity
Dz. U. z 2003 r. Nr 178 poz. 1749 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1700

·        Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity  Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jednolity  Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 45,             poz. 435 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz. U. z 2002 r., Nr 200,               poz. 1682 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 12 maja 2000 r. o zasadach wspierania rozwoju regionalnego                        (Dz. U. z 2000 r., Nr 48, poz. 550 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia                (Dz. U. z 2001 r., Nr 73 poz. 764 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z  2003 r. Nr 80, poz. 717 z późniejszymi zmianami)

·        Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województw (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1590 z późniejszymi zmianami)

·        Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r., Nr 38, poz. 454)                

·        Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 2 marca 1999 r.                w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne              i ich usytuowanie  (Dz. U. z 1999 r., Nr 43, poz. 430)

·        Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427)

·        Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach  oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. Nr 199, poz. 1227

·        Wytyczne Departamentu Gospodarki Ziemia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi „Analiza zmian w strukturze agrarnej” i „Monitorowanie zmian w sposobie użytkowania gruntów oraz ich bonitacji na obszarach wiejskich” z 2000 r.

·        Zatwierdzone plany zagospodarowania przestrzennego


ZAKRES  PRAC  GEODEZYJNO - KARTOGRAFICZNYCH

A. Analiza zmian w strukturze agrarnej oraz przedstawienie wniosków w sprawie prac  urządzeniowo-rolnych

Prace te należy wykonać dla poszczególnych  obrębów w trzech etapach:

1. Zebranie danych liczbowych i informacji dotyczących:

a) Struktury agrarnej  z uwzględnieniem:

·        struktury użytkowania gruntów,

·        struktury władania gruntami,

·        struktury gospodarstw rolnych - w przedziałach do 1 ha, 1 – 5 ha, 5 – 10 ha, 10 – 15 ha, 15 – 50 ha  i ponad 50 ha.

 

b) Warunków przyrodniczych gospodarki rolnej obejmujących:

·        onitację gruntów,

·        kompleksy glebowo-rolnicze,

·        warunki uprawowe gleb,

·        granice i powierzchnie obszarów chronionych w tym „Natura 2000”.

 

c) Infrastruktury technicznej przestrzeni rolniczej w zakresie:

·        stopnia wyposażenia w składniki infrastruktury technicznej,

·        stanu i potrzeb w zakresie melioracji,

·        dróg transportu rolnego.

 

d) Demografii w ujęciu:

·        charakterystyki ogólnej ludności,

·        struktury wiekowej mieszkańców,

·        ludności utrzymującej się z rolnictwa.

 

e) Prognozy zmian w strukturze użytkowania w tematyce:

·         lesistości obecnej i prognozowanej,

·         yłączenia gruntów na cele nierolnicze i nieleśne.

 

f) Szachownicy gruntów obejmującej:

·        strukturę obszarową gospodarstw rolnych w ustalonych przedziałach powierzchniowych,

·        rozdrobnienie gruntów – śr. pow. gospodarstwa, śr. pow. działki, liczba działek do 0.5 ha, ilość działek o szerokości do 20 m),

·        rozdrobnienie gospodarstw rolnych,

·        odległości gruntów od siedlisk- do 0.5 km, 0.5 – 1 km, 1 – 2 km, 2 – 5 km i ponad 5 km.

 

Dane powyższe należy pozyskać z operatu ewidencji gruntów i budynków, operatu klasyfikacyjnego, operatu map glebowo-rolniczych, planu zagospodarowania przestrzennego gmin, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania gmin, kart podatkowych gospodarstw, ewidencji ludności, wywiadu terenowego  w sołectwach oraz innych dostępnych źródeł informacji.

 

Bazy danych należy stworzyć na podstawie:

-operatu ewidencji gruntów wykorzystując istniejące dane wektorowe granic działek, konturów klasyfikacyjnych i użytków dla map właściwych dla skali 1:5000

- operatu gleboznawczej klasyfikacji gruntów, wykorzystując dane z operatu klasyfikacyjnego, map klasyfikacyjnych i glebowo rolniczych w skali 1:5 000, które należy zeskanować i zwektoryzować

- opracowanej ortofotomapy cyfrowej w skali 1:5 000, która została sporządzona w ramach prac związanych z LPIS dla ARiMR i jest przyjęta do Zasobu

 

2. Zestawienie i przetworzenie zebranych danych w formie tabelaryczno-opisowej                              i graficznej

Zebrane do bazy dane z obszaru gmin należy przedstawić w formie tabelaryczno-opisowej w programach Microsoft Excel, Microsoft Word.

 

Opracowane bazy graficzne należy przekazać Zamawiającemu  w oprogramowaniu Geomedia Professional 6.0, w którym prowadzone są bazy danych Podlaskiego Systemu Informacji Przestrzennej w Urzędzie Marszałkowskim w Białymstoku.

 

3. Analiza istniejącej struktury agrarnej i przedstawienie wniosków

a)  Dokonanie oceny stanu zebranych informacji,

b)  Analiza istniejącej struktury agrarnej,

c)   Propozycje prac urządzeniowo-rolnych,

d)  Wnioski końcowe do realizacji na szczeblu gminnym, powiatowym i wojewódzkim

B. Monitorowanie zmian w sposobie użytkowania gruntów oraz ich bonitacji                             na terenie gminy

 Prace te należy wykonać w trzech  etapach:

1. Stworzenie bazy danych dla monitoringu w oparciu o:

·        operat ewidencji gruntów,

·        operat klasyfikacji gruntów

·        operat mapy glebowo-rolniczej,

·        ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,

·        wywiad terenowy w zakresie zalesień gruntów, gruntów marginalnych, stref ochronnych, użytków ekologicznych, obszarów chronionych.

2. Zestawienie i przetworzenie danych

    Opracowanie to powinno zawierać:

a) część tabelaryczną obejmującą:

·         strukturę użytkowania gruntów,

·         strukturę użytków rolnych

·         gleboznawczą klasyfikację gruntów,

·         strukturę władania gruntami,

·         grunty przeznaczone na cele nierolnicze i nieleśne.

b) część graficzną w postaci:

·        wykresów i diagramów,

·        map tematycznych,

·        utrwalenia opracowań w systemie informatycznym.

3.  Sformułowanie i uzgodnienie z Urzędem Gminy wniosków końcowych do realizacji:

·        na szczeblu gminnym,

·        na szczeblu powiatu

 

 

MAPY GLEBOWO ROLNICZE

Studium glebowo rolnicze.

 

Mapy glebowo rolnicze informują o właściwościach i przestrzennym rozmieszczeniu siedlisk rolniczych.

Integralną częścią mapy jest aneks liczbowy i opisowy, który zawiera:

- opis środowiska przyrodniczego,

- charakterystykę rolniczą właściwości gleb,

- opisy odkrywek reprezentatywnych,

- ocenę zasobności gleb w składniki pokarmowe,

- wykaz konturów glebowo rolniczych

wymagających uregulowania stosunków wodnych,

- wykaz konturów wymagających zmiany sposobu użytkowania oraz

- wykaz konturów zagrożonych erozją,

- zestawienie gruntów ornych według stopnia trudności uprawy.

Przydatność map glebowo rolniczych w rolnictwie i innych dziedzinach gospodarki przestrzenią jest bardzo szeroka. W interesującym nas zakresie rolniczego użytkowania

gruntów dotyczy ona przede wszystkim stworzenia wykazu konturów zagrożonych erozją, kwestii racjonalnej produkcji roślinnej.

Mapa glebowo rolnicza służy do opracowania planów urządzeniowych gospodarstw wielkoobszarowych, a w szczególności do zaprojektowania odpowiednich pól uprawnych i

płodozmianów oraz stanowi pomoc przy doborze do poszczególnych pól właściwych gatunków i odmian roślin. Daje ona możliwość dostosowania ogólnych zaleceń

agrotechnicznych do konkretnych warunków lokalnych, stanowi też podstawę do obiektywnego określenia możliwości uprawy, nawożenia i plonowania roślin na danym

terenie.

W zakresie ochrony gruntów przed degradacją wskutek oddziaływania przemysłu -

mapy glebowo rolnicze wykorzystuje się głównie dla oceny szkód powstałych w wyniku wpływu zanieczyszczeń industrialnych oraz do projektowania technologii rekultywacji

terenów zniszczonych.

 Mapę glebowo-rolniczą w skali 1:25 000 powiększamy do skali 1: 5 000 i zaznaczamy

na niej:

kompleksy rolniczej przydatności gleb,

typy i podtypy gleb,

gatunki gleb

Gatunki gleb wyróżniamy kolorami (szrafem).

 

 

Oznaczenia do mapy glebowo-rolniczej (legenda):

 

Kompleksy rolniczej przydatności gleb:

 

1 pszenny bardzo dobry 10 pszenny dobry śródgórski i podgórski

2 pszenny dobry 11 zbożowy górski

3 pszenny wadliwy 12 zbożowo-pastewny górski

4 żytni (żytnio-ziemniaczany) bardzo dobry 13 owsiano-pastewny górski

5 żytni (żytnio-ziemniaczany) dobry 14 gleby orne przeznaczone pod użytki zielone

6 żytni (żytnio-ziemniaczany) słaby 1z użytki zielone bardzo dobre i dobre

7 żytnio-łubinowy 2z użytki zielone średnie

8 zbożowo-pastewny mocny 3z użytki zielone słabe i bardzo słabe

9 zbożowo-pastewny słaby RN gleby rolniczo nieprzydatne (pod

zalesienie)

 

Inne elementy treści mapy:

Ls lasy N nieużytki rolnicze

W wody Tz tereny zabudowane (o zwartej zabudowie)

WN wody nieużytki PGL Państwowe Gospodarstwa Leśne

 

Typy i podtypy gleb:

bez

znaku

gleby o niewykształconym profilu FG mady glejowe

A gleby bielicowe i pseudobielicowe G gleby glejowe

B gleby brunatne właściwe Em

t

gleby mułowo-torfowe

Bw gleby brunatne wyługowane i brunatne kwaśne Et

m

gleby torfowo-mułowe

C czarnoziemy właściwe T gleby torfowe i murszowo-torfowe

Cz czarnoziemy zdegradowane i gleby szare M gleby murszowo mineralne i murszowate

Cd czarnoziemy deluwialne (namyte) R rędziny o niewykształconym profilu

D czarne ziemie właściwe Rb rędziny brunatne

Dz czarne ziemie zdegradowane i gleby szare Rc rędziny próchnicze (czarnoziemy i szare)

F mady Rd rędziny deluwialne (namyte)

Gatunki gleb (skład mechaniczny):

żp żwiry piaszczyste płz pyły zwykłe (gleby pyłowe lekkie i średnie)

żg żwiry gliniaste płi pyły ilaste (gleby pyłowe mocne)

pl piaski luźne ls lessy i utwory lessowate zwykłe (gleby lessowe i lessowate

lekkie i średnie)

ps piaski słabo gliniaste li lessy i utwory lessowate ilaste (gleby lessowe i lessowate

mocne)

pgl piaski gliniaste lekkie ip iły pylaste (gleby ilaste ciężkie)

pg

m

piaski gliniaste mocne i iły (gleby ilaste bardzo ciężkie)

gl gliny lekkie l rędziny lekkie

gs gliny średnie s rędziny średnie

gc gliny ciężkie c rędziny ciężkie

Rodzaje gleb:

l utwory lessowe i lessowate à rędziny gipsowe

utwory pyłowe pochodzenia wodnego d utwory deluwialne (namyte)

D utwory ze skał magmowych n torfy niskie

utwory ze skał osadowych o spoiwie niewęglanowym v torfy przejściowe i wysokie

ð utwory ze skał osadowych o spoiwie węglanowym wapno łąkowe

 

Oznaczenia szkieletowości:

skład mechaniczny bez znaku - gleba bezszkieletowa (poniżej 10% szkieletu)

podkreślenie składu mechanicznego jedną kreską gs - gleba słabo szkieletowa (10-25% szkieletu)

podkreślenie składu mechanicznego dwoma kreską gs - gleba silnie szkieletowa (25-50% szkieletu)

sz - gleba b. silnie szkieletowa (50-75% szkieletu)

r - rumosz skalny (powyżej 75% szkieletu)

sk - gleba skalista (lita skała)

Znaki dodatkowe:

w skała węglanowa w podłożu gleb

niecałkowitych O 7 .

lokalizacja i nr odkrywki glebowej

p oznaczenie pylastości gleb O

10

lokalizacja i nr odkrywki glebowej, z której

pobrano próbki do analiz

- zmiana składu mechanicznego występuje na

głębokości do 25 cm » gleba podlega zlewom rzecznym

. zmiana składu mechanicznego występuje na

głębokości 25 - 50 cm

13

7.2

nr konturu .

powierzchnia w ha

: zmiana składu mechanicznego występuje na

głębokości 50 - 100 cm ( ) rędziny mieszane oznacza się przez

umieszczenie symbolu gatunku w nawiasie

... zmiana składu mechanicznego występuje na

głębokości 100 - 150 cm

 

 

Ochrona gruntów rolnych i leśnych

Ustawa o ochronie gruntow rolnych i lesnych 


 
Do najważniejszych aktów prawnych, których postanowienia dotyczą szeroko pojętej ochrony gleb przed degradację należą:

Podstawę ochrony gleby i lasów stanowi ustawa z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 1995r nr 16, poz. 78, ze zm.).
Ustawa definiuje pojęcie gruntów rolnych i gruntów leśnych.
Reguluje przeznaczanie oraz ograniczenia w przeznaczeniu gruntów na cele nierolnicze i nieleśne.
Nakłada na właścicieli obowiązek zapobiegania degradacji gruntów oraz ich rekultywacji w przypadku wystąpienia degradacji. Tworzy także Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych.

USTAWA O OCHRONIE GRUNTÓW ROLNYCH I LEŚNYCH

 USTAWA  z dnia 3 lutego 1995 r.  o ochronie gruntów rolnych i leśnych   (Dziennik Ustaw z 2004 r. Nr 121 poz. 1266)
http://www.abc.com.pl/serwis/du/2004/1266.htm

Grunty rolne i leśne, ich ochrona oraz wybrane definicje

Gruntami rolnymi w rozumieniu ustawy są grunty:

Gruntami leśnymi w rozumieniu ustawy, są grunty:

Natomiast nie są gruntami rolnymi grunty znajdujących się pod parkami i ogrodami wpisanymi do rejestru zabytków.

 Ochrona gruntów rolnych polega na:

Ochrona gruntów leśnych polega na:

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej organem właściwym w sprawach ochrony gruntów rolnych jest starosta, a gruntów leśnych dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych,
z wyjątkiem parków narodowych gdzie właściwy jest dyrektor parku.

W rozumieniu ustawy następujące pojęcia oznaczają:

Ograniczenia w przeznaczaniu gruntów na cele nierolnicze i nieleśne
Przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne dokonuje się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Na cele nierolnicze i nieleśne przede wszystkim należy przeznaczyć grunty oznaczone w ewidencji jako nieużytki, w przypadku ich braku inne grunty o najniższej jakości.
Przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne gruntów rolnych klasy I-III o powierzchni powyżej 0,5 ha wymaga zgody ministra właściwego do spraw rolnictwa, natomiast gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa ministra właściwego do spraw leśnictwa lub osoby przez niego upoważnionej.
Przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne gruntów rolnych klasy IV o powierzchni ponad 1 ha, gruntów klasy V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, torfowisk oraz oczek wodnych przeznaczonych pod budowę zbiorników wodnych, eksploatacji kopalin, budowy dróg publicznych lub linii kolejowych oraz pozostałych gruntów leśnych wymaga uzyskania zgody wojewody po uzyskaniu opinii Izby Rolniczej.

Wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej i leśnej
Wyłączenie z produkcji użytków rolnych wytworzonych z gleb pochodzenia mineralnego, zaliczonych do klas I, II, III, IIIa, IIIb, oraz użytków rolnych klas IV, IVa, IVb, V i VI wytworzonych z gleb pochodzenia organicznego, a także gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2-10, oraz gruntów leśnych, przeznaczonych na cele nierolnicze i nieleśne - może nastąpić po wydaniu decyzji zezwalających na takie wyłączenie. W decyzji określa się obowiązki związane z wyłączeniem. W odniesieniu do gruntów wchodzących w skład parków narodowych decyzje o wyłączeniu wydają dyrektorzy tych parków.
Decyzje dotyczące wyłączenia wyżej wymienionych gruntów z produkcji na skutek klęsk żywiołowych i wypadków losowych mogą być wydane po dniu faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji.
Wydanie decyzji o wyłączeniu wyżej wymienionych następuje przed uzyskaniem pozwolenia na budowę.

Osoba ubiegająca się o wydanie decyzji o wyłączeniu wyżej wymienionych gruntów, celem wydobywania torfów jest obowiązana przedstawić właściwemu organowi następujące dokumenty:
Grunty rolne które mają być użytkowane leśne nie wymagają wyżej wymienionych decyzji.

Osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, a w odniesieniu do gruntów leśnych także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów.

Przez należności rozumie się jednorazową opłatę z tytułu trwałego wyłączenia gruntów z produkcji, natomiast opłata roczna jest opłatą roczną z tytułu użytkowania na cele nierolnicze lub nieleśne gruntów wyłączonych z produkcji, w wysokości 10% należności wyrażonej w tonach ziarna żyta lub w m3 drewna i uiszczaną:
Należność za wyłączenie z produkcji 1 ha gruntów rolnych (równowartość tony ziarna żyta ustala się w wysokości stosowanej do wymierzania podatku rolnego, ogłaszanej przez Główny Urząd Statystyczny)
Należność za wyłączenie z produkcji parków wiejskich oraz gruntów wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 4 i 10 ustala się jak za grunty pod budynkami i urządzeniami wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych oraz grunty pod zadrzewieniami i zakrzewieniami śródpolnymi.

Należność za wyłączenie z produkcji 1 ha gruntów pod stawami rybnymi oraz za grunty wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 6-9 wynosi równowartość 400 ton ziarna

Wysokość jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu stanowi różnicę między spodziewaną wartością drzewostanu w wieku rębności, określonym w planie urządzania lasu, a wartością w chwili jego wyrębu. W drzewostanach młodszych, w których nie można pozyskać sortymentów drzewnych, odszkodowanie to stanowi wartość kosztów poniesionych na założenie i pielęgnację drzewostanów.

Rada gminy może podjąć uchwałę o objęciu na jej obszarze ochron ą również gruntów rolnych wymienionych jako:
Na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego marszałek województwa - w odniesieniu do gruntów rolnych, dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych - w odniesieniu do gruntów leśnych, a w odniesieniu do obszarów wchodzących w skład parków narodowych - dyrektor parku mogą umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu w przypadku inwestycji o charakterze użyteczności publicznej z zakresu o światy i wychowania, kultury, kultu religijnego oraz ochrony zdrowia i opieki społecznej, jeżeli inwestycja ta służy zaspokojeniu potrzeb lokalnej społeczności, oraz dotyczącej powiększenia lub założenia cmentarza, jeżeli obszar gruntu podlegający wyłączeniu nie przekracza 1 ha i nie ma możliwości zrealizowania inwestycji na gruncie nieobjętym ochroną.

Obowiązek uiszczania opłat za wyłączenie gruntów z użytkowania rolnego lub leśnego nie dotyczą wyłączenia gruntów na cele budownictwa mieszkaniowego:
do 0,05 ha w przypadku budynku jednorodzinnego;
do0,02 ha na każdy lokal mieszkalny w przypadku budynku wielorodzinnego.

W decyzji o wyłączeniu gruntów z użytkowania rolnego lub leśnego można nałożyć obowiązek zebrania warstwy próchniczej i wykorzystania jej do poprawy wartości użytkowej gruntów rolnych klas I, II, IIIa, IIIb, III, IVa, IV oraz torfowisk. W razie niewykonania obowiązku zebrania i ponownego wykorzystania warstwy próchnicznej za każdy m3 niewłaściwie wykorzystanej warstwy próchnicznej nakłada się opłatę w wysokości odpowiadającej równowartości ceny ziarna żyta z dnia wydania decyzji:
z gleb klas I i II oraz gleb pochodzenia organicznego - 5 q;
z gleb pochodzenia mineralnego, zaliczonych do klas III, IIIa i IIIb - 4 q;
z gleb pochodzenia mineralnego, zaliczonych do klas IVa i IV - 3 q.

Zapobieganie degradacji gruntów

Właściciel gruntów stanowiących użytki rolne oraz gruntów zrekultywowanych na cele rolne obowiązany jest do przeciwdziałania degradacji gleb, szczególnie erozji.
Organ właściwy ze względu na ochronę gleb przed erozją, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi:

Za zakup niezbędnych nasion i sadzonek przysługuje zwrot kosztów ze środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.
Jeżeli wykonanie nakazu przyczyni się do zmniejszenia produkcji roślinnej, właścicielowi gruntów przysługuje odszkodowanie wypłacane przez okres 10 lat ze środków Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.
Na właścicielu gruntu spoczywa obowiązek utrzymywania w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych oraz urządzeń melioracji szczegółowych, jeżeli takie znajdują się na jego gruncie.

W przypadku wystąpienia z winy właściciela innych form degradacji gruntów, spowodowanej również nieprzestrzeganiem przepisów o ochronie roślin uprawnych przed chorobami,
szkodnikami i chwastami, wójt w drodze decyzji może nakazać właścicielowi gruntów wykonanie w określonym terminie odpowiednich zabiegów, przeciwdziałających degradacji gruntu.
W razie niewykonania decyzji, wójt zleca wykonanie zastępcze tych zabiegów na koszt właściciela gruntów, wykorzystując do czasu zwrotu kosztów wykonania zastępczego środki Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych.

W przypadku gruntów położonych na terenach ograniczonego użytkowania wokół zakładów przemysłowych opracowuje się, na koszt odpowiedzialnych zakładów, plany gospodarowania na tych gruntach.
Projekt planu gospodarowania na wyżej wymienionych gruntach powinien określać:

Projekt planu powinien być wyłożony w urzędzie gminy do wglądu właścicieli gruntów przez 30 dni w celu zgłaszania uwag i wniosków. Urząd gminy powiadamia pisemnie właścicieli gruntów o wyłożeniu projektu. Rada gminy podejmuje jako zadanie własne uchwałę w przedmiocie zatwierdzenia planu. Następuje to po uzyskaniu opinii:
izby rolniczej;
placówek naukowych lub;
innych osób upoważnionych przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska.

Koszty sporządzenia opinii pokrywa zakład przemysłowy.

W przypadku prowadzenia działalności niezgodnie z ustaleniami planu wójt w porozumieniu z inspektorem sanitarnym może nakazać zniszczenie określonych upraw i ubój zwierząt. W takim przypadku właścicielowi nie przysługuje odszkodowanie.

Jeżeli działania wynikające z planu gospodarowania na obszarach ograniczonego użytkowania nastąpi obniżenie poziomu produkcji rolniczej lub leśnej właścicielowi gruntu przysługuje
odszkodowanie od zakładu przemysłowego. Jeżeli obniżenie produkcji przez 3 lata wynosiło co najmniej jedną trzecią dotychczasowej produkcji właściciel gruntu może wnioskować do zakładu przemysłowego o wykup gruntu w całości lub części, po cenach wolnorynkowych.
Zmiana profilu produkcji nałożona przez plan na właściciela gruntu skutkuje zwrotem kosztów przekwalifikowania przez zakład przemysłowy.

Rekultywacja i zagospodarowanie gruntów

Osoby powodujące utratę lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów zobowiązane są do ich rekultywacji na własny koszt.

Rekultywacji na cele rolnicze gruntów zdewastowanych lub zdegradowanych przez nie ustalone osoby lub w wyniku klęsk żywiołowych, dokonuje starosta wykorzystując środki
Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych, a rekultywacji gruntów leśnych i gruntów przeznaczonych do zalesienia dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych ze środków budżetu państwa na zasadach określonych w przepisach o lasach.

Rekultywację i zagospodarowanie gruntów planuje się, projektuje i realizuje na wszystkich etapach działalności przemysłowej.
Rekultywacje przeprowadza się w miarę jak stają się zbędne dla prowadzonej działalności.
Całkowita rekultywacja powinna zostać zakończona w 5 lat po zakończeniu przedsięwzięcia.

Decyzje w sprawach rekultywacji i zagospodarowania określają:

W wyżej wymienionych sprawach decyzje wydaje starosta, po zasięgnięciu opinii:


Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych

Regulamin funkcjonowania Funduszu ustala Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w porozumieniu z Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa,
po zasięgnięciu opinii właściwych komisji sejmowych.

Dochodami Funduszu są związane z wyłączaniem z produkcji gruntów rolnych:

Fundusz dzieli się na terenowy i centralny.
Fundusz centralny tworzy się z 20% dochodów Funduszu.
Środkami Funduszu centralnego dysponuje Minister Rolnictwa i GospodarkiŻywnościowej.
Środkami Funduszu terenowego dysponuje samorząd województwa.
Fundusz terenowy przekazuje, w terminie 15 dni po zakończeniu każdego kwartału, 20% z gromadzonych dochodów na rachunek Funduszu centralnego.

Środki Funduszu przeznacza się na ochronę, rekultywację i popraw ę jakości gruntów rolnych oraz na wypłatę odszkodowań przewidzianych ustawą, w szczególności na:
rekultywację na cele rolnicze gruntów, które utraciły lub zmniejszyły wartość użytkową wskutek działalności nie ustalonych osób;
rolnicze zagospodarowanie gruntów zrekultywowanych;
użyźnianie gleb o niskiej wartości produkcyjnej, ulepszanie rzeźby terenu i struktury przestrzennej gleb, usuwanie kamieni i odkrzaczanie;
przeciwdziałanie erozji gleb na gruntach rolnych, w tym zwrot kosztów zakupu nasion i sadzonek, utrzymania w stanie sprawności technicznej urządzeń przeciwerozyjnych, oraz odszkodowania;
budowę i renowację zbiorników wodnych służących małej retencji;
budowę i modernizację dróg dojazdowych do gruntów rolnych;
wdrażanie i upowszechnianie wyników prac naukowo-badawczych związanych z ochroną gruntów rolnych;
wykonywanie badań płodów rolnych uzyskiwanych na obszarach ograniczonego użytkowania oraz niezbędnych dokumentacji i ekspertyz z zakresu ochrony gruntów rolnych;
wykonywanie zastępcze obowiązków określonych w ustawie;
rekultywację nieużytków i użyźnianie gleb na potrzeby nowo zakładanych pracowniczych ogrodów działkowych;
zakup sprzętu pomiarowego i informatycznego oraz oprogramowania, niezbędnego do zakładania i aktualizowania operatów ewidencji gruntów oraz prowadzenia spraw ochrony gruntów rolnych, do wysokości 5% rocznych dochodów Funduszu.

Środki Funduszu centralnego przeznacza się na zasilanie Funduszu terenowego oraz na zadania wymienione w ust. 1 pkt 7 i 11.
Środki Funduszu terenowego powinny by ć w pierwszej kolejności przeznaczane na wykonywanie prac (ochronę, rekultywację i poprawę jakości gruntów rolnych oraz na wypłatę odszkodowań przewidzianych ustawą,) na obszarze tych gmin, w których powstają dochody Funduszu oraz istnieją warunki uzyskania wzrostu produkcji rolniczej, rekompensującej straty poniesione w wyniku zmniejszenia obszaru gruntów rolnych.

Kontrola wykonywania przepisów ustawy

Kontrolę stosowania przepisów ustawy sprawują Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wojewodowie oraz starosta (w sprawach gruntów rolnych), dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych (w sprawach gruntów leśnych), z wyjątkiem parków narodowych gdzie właściwy jest dyrektor parku.

Osoby przeprowadzające kontrolę są uprawnione do:


Kontrola obejmuje wykonanie następujących obowiązków:


Jeżeli objętość próchnicznej warstwy gleby zdejmowanej z gruntów wyłączanych z produkcji przekracza 1000 m3 , kontrolę przeprowadza się z wykorzystaniem pomiarów geodezyjnych.

Kontrola wykonania obowiązku rekultywacji gruntów polega na sprawdzeniu co najmniej raz w roku zgodności wykonywanych zabiegów z dokumentacją rekultywacji tych gruntów, a zwłaszcza wymagań technicznych oraz ich terminowości, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązku zakończenia rekultywacji w okresie 5 lat od zaprzestania działalności przemysłowej.

W razie stwierdzenia, że grunty zostały wyłączone z produkcji niezgodnie z przepisami niniejszej ustawy, sprawcy wyłączenia ustala się opłatę w wysokości dwukrotnej należności.
W przypadku gdy grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji,
o decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%.
W razie nie zakończenia rekultywacji gruntów zdewastowanych ustawowym terminie stosuje się opłatę roczną podwyższoną o 200% od dnia, w którym rekultywacja gruntów powinna zostać zakończona.

W przypadku niewykonania obowiązku rekultywacji gruntów zdegradowanych, ustala się, w drodze decyzji, obowiązek corocznego wpłacania na Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych
lub na Fundusz Leśny, przez osobę powodującą ograniczenie wartości użytkowej gruntów, równowartości opłaty rocznej w takiej części, w jakiej nastąpił o ograniczenie wartości użytkowej gruntów. Opłaty te uiszcza się do czasu wykonania obowiązku rekultywacji.

Rozmiar ograniczenia wartości użytkowej gruntów ustala się na podstawie dwóch odrębnych opinii rzeczoznawców.
W razie ograniczenia wartości użytkowej gruntów w wyniku zasadzenia drzew przydrożnych, nie pobiera się opłat.

Opłaty, o których mowa w ust. 1-4, stosuje się niezależnie od kar przewidzianych w przepisach o ochronie środowiska oraz innych obowiązujących przepisach.
Jeżeli opłaty, o których mowa dotyczą jednostek organizacyjnych, na kierowników tych jednostek nakłada się karę w wysokości ich wynagrodzenia za okres 3 ostatnich miesięcy.

W przypadkach niewykonywania obowiązków określonych w ustawie stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym.


 

Organy administracji geodezyjno-kartograficznej


Prawo geodezyjne i kartograficzne

Centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach geodezji i kartografii jest Główny Geodeta Kraju.

Nadzór nad Głównym Geodetą Kraju sprawuje minister właściwy do spraw architektury i budownictwa.

Główny Urząd Geodezji i Kartografii (GUGiK) – urząd obsługujący i działający pod bezpośrednim kierownictwem Głównego Geodety Kraju

GUGiK został utworzony na mocy zapisów dekretu z dnia 30 marca 1945r. jako Główny Urząd Pomiarów Kraju przy Prezydium Rady Ministrów. W 1952r. Główny Urząd Pomiarów Kraju przekształcono w Centralny Urząd Geodezji i Kartografii podległy Premierowi. Kolejną dużą zmianą było zlikwidowanie w 1956r. Centralnego Urzędu Geodezji i Kartografii i powołanie w zamian Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii jako pionu organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W kolejnych latach GUGiK kilkakrotnie zmieniał resorty, a w 1987r. został rozwiązany (jego funkcję przejął Departament Geodezji, Kartografii i Gospodarki Gruntami Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa). Główny Urząd Geodezji i Kartografii został ponownie powołany w styczniu 1997 r., jako jednostka podległa Ministerstwu Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. Następnie, do 2005 r. GUGiK podlegał Ministerstwu Budownictwa, a od 2007 r. Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Zadania

GUGiK wykonuje zadania powierzone Głównemu Geodecie Kraju, tj.:

Struktura

W skład GUGiK-u wchodzi sześć departamentów oraz trzy biura:

Przy GUGiK-u działa Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Siedziba GUGiK znajduje się w Warszawie przy ul. Wspólnej 2.

Służbę Geodezyjną i Kartograficzną stanowią]

Wojewódzki inspektor nadzoru geodezyjnego i kartograficznego wykonuje w imieniu wojewody zadania i kompetencje Służby Geodezyjnej i Kartograficznej określone w ustawie i przepisach odrębnych.

Do zadań Służby Geodezyjnej i Kartograficznej należy w szczególności]

·         przygotowanie organizacyjno-techniczne i wdrożenie katastru. 

Ochrona środowiska

Dz.U. 2001 Nr 62 poz. 627

USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

 



Akty prawne z powyższej tematyki